Maastricht
University
[Geef de naam van
de auteur op]
[OVERZICHT
BASISGROEPEN]
Uitwerking van alle basisgroepen van cluster 1: bewegingsapparaat,
geneeskunde jaar 3.
1
,Basisgroep 1;
Ziekte van Bechterew en andere spondylartropathieën
Inleiding in de spondylartropathieën:
Spondylartropathieën zijn erfelijke aandoeningen waarbij overlap is in kenmerken
als artritis van met name de wervelkolom en ontstekingen op de plaatsen waar
pezen en/of ligamenten vastzitten aan de botten (enthesitis). De artritis kan
echter ook op andere plaatsen voorkomen.
Binnen de reumatologie wordt een belangrijke groep van inflammatoire
aandoeningen van het bewegingsapparaat dus gevormd door de
spondylartropathieën.
Dit is een verzameling ziektebeelden met een aantal gezamenlijke symptomen,
waarvan de radiologische sacro-iliitis (onregelmatige gewrichtsspleet aan ter
hoogte van de heiligbeenbekkengewrichten) met of zonder klinische symptomen
de belangrijkste is .
De prevalentie van deze spondylartropathieën varieert van 1% tot 2%,
afhankelijk van het uitgevoerde onderzoek. Een ding is wel duidelijk, de
prevalentie van de spondylartropathieën benadert de prevalentie van reumatoïde
artritis! Het gaat derhalve om een zeer grote groep patiënten.
De volgende ziektebeelden worden tot de spondylartropathieën gerekend:
spondylitis ankylopoetica (SA), reactieve artritis (Reiter), artropathie in het kader
van chronisch inflammatoire darmaandoeningen, artritis psoriatica en
ongedifferentieerde spondylartropathie.
De meest kenmerkende vorm, de spondylitis ankylopoetica ofwel ziekte
van Bechterew, zal nader worden besproken, waarbij de nadruk op de
vroegdiagnostiek van deze inflammatoire rugaandoening ligt. Vroegdiagnostiek is
van belang omdat er tegenwoordig sterk verbeterde behandelmogelijkheden zijn,
waardoor schade en functieverlies reeds in een zeer vroegtijdig stadium van het
ziekteproces kunnen worden voorkomen
BRON: http://www.mmc.nl/content/download/32273/203467/version/1/file/Spondylartropathie
%C3%ABn....+E.+Kroot.pdf
2
,De gemeenschappelijke karakteristieken van de spondylartropathieën zijn als
volgt;
De reumapijn heeft een ontstekingskarakter met vaak nachtelijke pijn en
ochtendstramheid.
De pijn concentreert zich vooral rond de wervelkolom en de sacro-iliacale
gewrichten.
Echter, ook andere gewrichten of peesaanhechtingen kunnen aangetast zijn,
maar dan wel volgens een karakteristiek patroon: één of enkele gewrichten en
vaak rond de onderste ledematen. Typisch is bijvoorbeeld een zwelling van
een knie aan één zijde, en een teengewricht aan de andere kant.
De gewrichtsverschijnselen kunnen samen voorkomen met ontstekingen van
andere weefsels of organen. Typisch zijn hierbij de uveïtis (oogontsteking),
ontstekingen van de darm (zoals colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn), of
huidletsel (zoals psoriasis).
Mensen met een spondylarthropathie hebben vaker de genetische factor HLA-
B27 in hun bloed.
BRON: http://www.ccv-vzw.be/nl/teksten/32-ziekte-van-bechterew-en-de-
spondylartropathieen/
Symptomen;
Meestal heeft u bij een vorm van spondylartropathie (SpA) last van klachten aan
uw wervelkolom, maar dit is zeker niet altijd het geval. Bij deze aandoeningen
wordt er een onderscheid gemaakt tussen:
Axiale SpA: De patiënt heeft vooral last van zijn rug, waarbij pijn of
ontstekingen van de gewrichten van het bekken (de SI gewrichten) en/of van
de wervelkolom, genaamd spondylitis, ontstaan. De ziekte van Bechterew is
daarvan de bekendste vorm.
Perifere SpA: De patiënt heeft vooral last van klachten buiten de rug, zoals
artritis in de heupen, knieën of voeten. Of de patiënt heeft last
van enthesitis.
Bij axiale SpA kan er ook last zijn van perifere artritis, en omgekeerd kan er bij
perifere SpA last zijn van rugklachten.
Bijkomende klachten
Beide SpA-vormen komen voor in combinaie met andere klachten:
Ontstekingen aan de aanhechtingsplaatsen van pezen aan het bot,
bijvoorbeeld de achillespees.
Ontstekingen van het borstbeengewricht of het sleutelbeengewricht.
Een oogontsteking, genaamd uveïtis of iridocyclitis.
Huidklachten of klachten aan uw nagels zoals psoriasis.
Darmontstekingen of -infecties door colitis ulcerosa of de ziekte van Crohn.
3
, Ontstekingen van de urinewegen.
Ziekte van Bechterew/Spondylitis ankylosans/ankylopoetica
Wat is het? Epidemiologie?
Spondylitis Ankylopoetica (SA) is een chronische systemische inflammatoire
reumatische aandoening van onbekende oorzaak. Ontstekingen van de sacro-
iliacale gewrichten (wat sacro-iliitis wordt genoemd) is kenmerkend voor de
aandoening.
De ziekte manifesteert zich verder in sterke mate in de wervelkolom, en dus het
axiale skelet.
Bij een deel van de patiënten ontstaan benige vergroeiingen (ankylose).
Er bestaat een sterke genetische component: 90% van de SA-patiënten zijn HLA-
B27-positief, terwijl de frequentie in de bevolking slechts 8% bedraagt.
SA komt in de hele wereld voor, maar er zijn rasafhankelijk verschillen in de
prevalentie die grotendeels worden verklaard door verschillen in de distributie
van HLA-B27.
De prevalentie van SA bedraagt in Nederland in de leeftijdsgroep van 45 jaar of
ouder ongeveer 0.1 %. De ziekte begint vaak op vrij jonge leeftijd
(jongvolwassenen).
Klinisch blijkt dat SA ook 2 à 3 keer zo vaak voorkomt bij mannen dan bij
vrouwen.
BRON: Interne Geneeskunde, blz. 797
Pathofysiologie
De oorzaak is onbekend, maar de hypothese gaat als volgt:
De aanwezigheid van HLA-B27 zorgt voor een activatie van T-cellen en
antilichamen die reageren met gewrichtselementen.
Als je histologisch kijkt, is er een chronische synovitis met vernietiging van
gewrichtskraakbeen en benige ankylosis (botvergroeiingen). Dit vooral in de
sacro-iliacale en apophyseale gewrichten.
Ontstekingen van de tendinoligamenteuze insertie plaatsen leidt tot hun
ossificatie, waardoor er benige uitgroeien ontstaan; de ankylosis dus!
Dit resulteert in ernstige spinale immobiliteit.
BRON: Robins and Cotran, Pathological basic of disease
De oorzaak van de verstijving ligt niet zozeer op gewrichtsniveau, maar ontstaat
door een chronische ontstekingsreactie ter plaatse van de aanhechtingen van
ligamenten rondom de tussenwervelschijven, die leidt tot calcificatie van deze
ligamenten en spontane fusies van de wervels De oorzaak is waarschijnlijk een
reactie van het immuunsysteem op een betrekkelijk onschuldige infectie van
darmen of urinewegen. Het komt vaak familiair voor, meer bij mannen dan bij
vrouwen, en 90% van de Bechterew-patiënten is HLA- B27-positief.
Klinische beelden en symptomen;
De diagnose SA wordt grotendeels gesteld op klinische gronden.
De belangrijkste aanwijzingen voor deze ziekte bestaan uit het klachten patroon
en de bevindingen bij lichamelijk onderzoek van de axiale gewrichten.
SA begint doorgaans laat in de adolescentie of op jongvolwassen leeftijd.
Algemene ziekteverschijnselen, zoals gebrek aan eetlust, malaise en
temperatuurverhoging worden bij een deel van de patiënten gezien in het begin
van de ziekte.
Chronische lage rugklachten zijn de meest voorkomende en kenmerkende
vroege klachten bij SA. Ze hebben enkele kenmerkende karakteristieken.
4
University
[Geef de naam van
de auteur op]
[OVERZICHT
BASISGROEPEN]
Uitwerking van alle basisgroepen van cluster 1: bewegingsapparaat,
geneeskunde jaar 3.
1
,Basisgroep 1;
Ziekte van Bechterew en andere spondylartropathieën
Inleiding in de spondylartropathieën:
Spondylartropathieën zijn erfelijke aandoeningen waarbij overlap is in kenmerken
als artritis van met name de wervelkolom en ontstekingen op de plaatsen waar
pezen en/of ligamenten vastzitten aan de botten (enthesitis). De artritis kan
echter ook op andere plaatsen voorkomen.
Binnen de reumatologie wordt een belangrijke groep van inflammatoire
aandoeningen van het bewegingsapparaat dus gevormd door de
spondylartropathieën.
Dit is een verzameling ziektebeelden met een aantal gezamenlijke symptomen,
waarvan de radiologische sacro-iliitis (onregelmatige gewrichtsspleet aan ter
hoogte van de heiligbeenbekkengewrichten) met of zonder klinische symptomen
de belangrijkste is .
De prevalentie van deze spondylartropathieën varieert van 1% tot 2%,
afhankelijk van het uitgevoerde onderzoek. Een ding is wel duidelijk, de
prevalentie van de spondylartropathieën benadert de prevalentie van reumatoïde
artritis! Het gaat derhalve om een zeer grote groep patiënten.
De volgende ziektebeelden worden tot de spondylartropathieën gerekend:
spondylitis ankylopoetica (SA), reactieve artritis (Reiter), artropathie in het kader
van chronisch inflammatoire darmaandoeningen, artritis psoriatica en
ongedifferentieerde spondylartropathie.
De meest kenmerkende vorm, de spondylitis ankylopoetica ofwel ziekte
van Bechterew, zal nader worden besproken, waarbij de nadruk op de
vroegdiagnostiek van deze inflammatoire rugaandoening ligt. Vroegdiagnostiek is
van belang omdat er tegenwoordig sterk verbeterde behandelmogelijkheden zijn,
waardoor schade en functieverlies reeds in een zeer vroegtijdig stadium van het
ziekteproces kunnen worden voorkomen
BRON: http://www.mmc.nl/content/download/32273/203467/version/1/file/Spondylartropathie
%C3%ABn....+E.+Kroot.pdf
2
,De gemeenschappelijke karakteristieken van de spondylartropathieën zijn als
volgt;
De reumapijn heeft een ontstekingskarakter met vaak nachtelijke pijn en
ochtendstramheid.
De pijn concentreert zich vooral rond de wervelkolom en de sacro-iliacale
gewrichten.
Echter, ook andere gewrichten of peesaanhechtingen kunnen aangetast zijn,
maar dan wel volgens een karakteristiek patroon: één of enkele gewrichten en
vaak rond de onderste ledematen. Typisch is bijvoorbeeld een zwelling van
een knie aan één zijde, en een teengewricht aan de andere kant.
De gewrichtsverschijnselen kunnen samen voorkomen met ontstekingen van
andere weefsels of organen. Typisch zijn hierbij de uveïtis (oogontsteking),
ontstekingen van de darm (zoals colitis ulcerosa en de ziekte van Crohn), of
huidletsel (zoals psoriasis).
Mensen met een spondylarthropathie hebben vaker de genetische factor HLA-
B27 in hun bloed.
BRON: http://www.ccv-vzw.be/nl/teksten/32-ziekte-van-bechterew-en-de-
spondylartropathieen/
Symptomen;
Meestal heeft u bij een vorm van spondylartropathie (SpA) last van klachten aan
uw wervelkolom, maar dit is zeker niet altijd het geval. Bij deze aandoeningen
wordt er een onderscheid gemaakt tussen:
Axiale SpA: De patiënt heeft vooral last van zijn rug, waarbij pijn of
ontstekingen van de gewrichten van het bekken (de SI gewrichten) en/of van
de wervelkolom, genaamd spondylitis, ontstaan. De ziekte van Bechterew is
daarvan de bekendste vorm.
Perifere SpA: De patiënt heeft vooral last van klachten buiten de rug, zoals
artritis in de heupen, knieën of voeten. Of de patiënt heeft last
van enthesitis.
Bij axiale SpA kan er ook last zijn van perifere artritis, en omgekeerd kan er bij
perifere SpA last zijn van rugklachten.
Bijkomende klachten
Beide SpA-vormen komen voor in combinaie met andere klachten:
Ontstekingen aan de aanhechtingsplaatsen van pezen aan het bot,
bijvoorbeeld de achillespees.
Ontstekingen van het borstbeengewricht of het sleutelbeengewricht.
Een oogontsteking, genaamd uveïtis of iridocyclitis.
Huidklachten of klachten aan uw nagels zoals psoriasis.
Darmontstekingen of -infecties door colitis ulcerosa of de ziekte van Crohn.
3
, Ontstekingen van de urinewegen.
Ziekte van Bechterew/Spondylitis ankylosans/ankylopoetica
Wat is het? Epidemiologie?
Spondylitis Ankylopoetica (SA) is een chronische systemische inflammatoire
reumatische aandoening van onbekende oorzaak. Ontstekingen van de sacro-
iliacale gewrichten (wat sacro-iliitis wordt genoemd) is kenmerkend voor de
aandoening.
De ziekte manifesteert zich verder in sterke mate in de wervelkolom, en dus het
axiale skelet.
Bij een deel van de patiënten ontstaan benige vergroeiingen (ankylose).
Er bestaat een sterke genetische component: 90% van de SA-patiënten zijn HLA-
B27-positief, terwijl de frequentie in de bevolking slechts 8% bedraagt.
SA komt in de hele wereld voor, maar er zijn rasafhankelijk verschillen in de
prevalentie die grotendeels worden verklaard door verschillen in de distributie
van HLA-B27.
De prevalentie van SA bedraagt in Nederland in de leeftijdsgroep van 45 jaar of
ouder ongeveer 0.1 %. De ziekte begint vaak op vrij jonge leeftijd
(jongvolwassenen).
Klinisch blijkt dat SA ook 2 à 3 keer zo vaak voorkomt bij mannen dan bij
vrouwen.
BRON: Interne Geneeskunde, blz. 797
Pathofysiologie
De oorzaak is onbekend, maar de hypothese gaat als volgt:
De aanwezigheid van HLA-B27 zorgt voor een activatie van T-cellen en
antilichamen die reageren met gewrichtselementen.
Als je histologisch kijkt, is er een chronische synovitis met vernietiging van
gewrichtskraakbeen en benige ankylosis (botvergroeiingen). Dit vooral in de
sacro-iliacale en apophyseale gewrichten.
Ontstekingen van de tendinoligamenteuze insertie plaatsen leidt tot hun
ossificatie, waardoor er benige uitgroeien ontstaan; de ankylosis dus!
Dit resulteert in ernstige spinale immobiliteit.
BRON: Robins and Cotran, Pathological basic of disease
De oorzaak van de verstijving ligt niet zozeer op gewrichtsniveau, maar ontstaat
door een chronische ontstekingsreactie ter plaatse van de aanhechtingen van
ligamenten rondom de tussenwervelschijven, die leidt tot calcificatie van deze
ligamenten en spontane fusies van de wervels De oorzaak is waarschijnlijk een
reactie van het immuunsysteem op een betrekkelijk onschuldige infectie van
darmen of urinewegen. Het komt vaak familiair voor, meer bij mannen dan bij
vrouwen, en 90% van de Bechterew-patiënten is HLA- B27-positief.
Klinische beelden en symptomen;
De diagnose SA wordt grotendeels gesteld op klinische gronden.
De belangrijkste aanwijzingen voor deze ziekte bestaan uit het klachten patroon
en de bevindingen bij lichamelijk onderzoek van de axiale gewrichten.
SA begint doorgaans laat in de adolescentie of op jongvolwassen leeftijd.
Algemene ziekteverschijnselen, zoals gebrek aan eetlust, malaise en
temperatuurverhoging worden bij een deel van de patiënten gezien in het begin
van de ziekte.
Chronische lage rugklachten zijn de meest voorkomende en kenmerkende
vroege klachten bij SA. Ze hebben enkele kenmerkende karakteristieken.
4
