Beginnende geletterdheid
Geletterdheid: de belangstelling voor het geschreven woord en de inzichten die kinderen
ontwikkelen in de functies van geschreven taal. Bij oudere kinderen: het vermogen om te lezen en te
schrijven.
Het uiteindelijke doel is functionele geletterdheid:
Functionele geletterdheid: de vaardigheid om zich in een geletterde samenleving te kunnen redden.
Niveau van geletterdheid
Een belangrijke rol bij de taalontwikkeling is het meta linguïstisch bewustzijn.
Met linguïstisch bewustzijn: het vermogen om na te denken over de vorm en het gebruik van taal en
om onbewuste kennis over de regels in de taal te verwoorden.
Geletterdheid wordt meestal bepaald aan de hand van de vaardigheid in het technisch lezen via bijv.
AVI toetsen.
Als kinderen aan het eind van de basisschool niet AVI niveau E6 hebben, lopen ze een groot risico
om functioneel analfabeet te worden.
Geletterdheid betreft de volgende aspecten:
-> boekoriëntatie
-> verhaalbegrip
-> functies van geschreven taal
-> relatie tussen gesproken en geschreven taal
-> taalbewustzijn
-> alfabetisch principe
-> functioneel schrijven en lezen
-> technisch lezen en schrijven
-> Begrijpend lezen en schrijven
In groep 3 staat het aanvankelijk lezen centraal: kinderen leren letters en eenvoudige woorden.
In de hogere groepen is er aandacht voor technisch lezen, begrijpend lezen en spelling.
Ontwikkeling van geletterdheid:
-> Ontluikende geletterdheid
- 0-4 jaar
- Spontaan proces
- interactie belangrijk
-> Beginnende geletterdheid
, - 4-7 jaar (groep ½, 3)
- kennis opdoen met letters
- aanvankelijk lezen
-> Gevorderde geletterdheid
- vanaf 7 jaar (na groep 3)
- voortgezet lezen, spellen, soorten teksten leren kennen, strategieën toepassen, begrijpend lezen
en stellen
-richten zich meer op betekenis en bedoeling van een tekst
Spontane schrijfontwikkeling
- Na 6 weken maken baby’s de eerste geluidjes.
-spontane schrijfvaardigheid ontwikkelt zich in de peuterleeftijd.
Fases in schrijfontwikkeling:
• Het tekenen van woorden
- Maakt nog geen onderscheid tussen schrijven en tekenen
- Heeft door dat je woorden op papier kunt weergeven
• Het krabbelen van nog niet herkenbare lettertekens
- Heeft door dat voor het schrijven abstractere tekens worden gebruikt.
• Het schrijven van letterachtige vormen of letters
- Heeft door dat woorden uit letters zijn opgebouwd.
• Het weergeven van woorden door een of enkele letters.
- Het fonologisch niveau is ontwikkeld
- Heeft enige notie van klank-letterkoppeling
- Kinderen geven woorden vaak weer door de beginklank of schrijven alleen de medeklinkers.
- Werken zowel van links naar rechts als van rechts naar links.
• Invented spelling
- Besef van de klank-letterkoppeling nog sterker ontwikkeld
- Schrijven klanken en woorden zoals ze horen.
- Gebruiken verschillende vormen van fonetisch schrift.
Spontane leesontwikkeling
-Nauw verweven met de schrijfontwikkeling
Fasen in leesontwikkeling:
• Pseudolezen: Imiteren van voorleesgedrag van ouder en weergeven van een verhaal aan de
hand van plaatjes.
- Commentaar geven op plaatjes
- Verhaal volgen op de plaatjes
- Verhaal weergeven in dialoogvorm
- Verhaal weergeven in monoloogvorm
- Verhaal weergeven in een mengeling van spreektaal en schrijftaal
- Memoriseren van teksten.
• Spontaan lezen
- Globaal lezen van bekende woorden
-gebruik van visuele woordvorm
Geletterdheid: de belangstelling voor het geschreven woord en de inzichten die kinderen
ontwikkelen in de functies van geschreven taal. Bij oudere kinderen: het vermogen om te lezen en te
schrijven.
Het uiteindelijke doel is functionele geletterdheid:
Functionele geletterdheid: de vaardigheid om zich in een geletterde samenleving te kunnen redden.
Niveau van geletterdheid
Een belangrijke rol bij de taalontwikkeling is het meta linguïstisch bewustzijn.
Met linguïstisch bewustzijn: het vermogen om na te denken over de vorm en het gebruik van taal en
om onbewuste kennis over de regels in de taal te verwoorden.
Geletterdheid wordt meestal bepaald aan de hand van de vaardigheid in het technisch lezen via bijv.
AVI toetsen.
Als kinderen aan het eind van de basisschool niet AVI niveau E6 hebben, lopen ze een groot risico
om functioneel analfabeet te worden.
Geletterdheid betreft de volgende aspecten:
-> boekoriëntatie
-> verhaalbegrip
-> functies van geschreven taal
-> relatie tussen gesproken en geschreven taal
-> taalbewustzijn
-> alfabetisch principe
-> functioneel schrijven en lezen
-> technisch lezen en schrijven
-> Begrijpend lezen en schrijven
In groep 3 staat het aanvankelijk lezen centraal: kinderen leren letters en eenvoudige woorden.
In de hogere groepen is er aandacht voor technisch lezen, begrijpend lezen en spelling.
Ontwikkeling van geletterdheid:
-> Ontluikende geletterdheid
- 0-4 jaar
- Spontaan proces
- interactie belangrijk
-> Beginnende geletterdheid
, - 4-7 jaar (groep ½, 3)
- kennis opdoen met letters
- aanvankelijk lezen
-> Gevorderde geletterdheid
- vanaf 7 jaar (na groep 3)
- voortgezet lezen, spellen, soorten teksten leren kennen, strategieën toepassen, begrijpend lezen
en stellen
-richten zich meer op betekenis en bedoeling van een tekst
Spontane schrijfontwikkeling
- Na 6 weken maken baby’s de eerste geluidjes.
-spontane schrijfvaardigheid ontwikkelt zich in de peuterleeftijd.
Fases in schrijfontwikkeling:
• Het tekenen van woorden
- Maakt nog geen onderscheid tussen schrijven en tekenen
- Heeft door dat je woorden op papier kunt weergeven
• Het krabbelen van nog niet herkenbare lettertekens
- Heeft door dat voor het schrijven abstractere tekens worden gebruikt.
• Het schrijven van letterachtige vormen of letters
- Heeft door dat woorden uit letters zijn opgebouwd.
• Het weergeven van woorden door een of enkele letters.
- Het fonologisch niveau is ontwikkeld
- Heeft enige notie van klank-letterkoppeling
- Kinderen geven woorden vaak weer door de beginklank of schrijven alleen de medeklinkers.
- Werken zowel van links naar rechts als van rechts naar links.
• Invented spelling
- Besef van de klank-letterkoppeling nog sterker ontwikkeld
- Schrijven klanken en woorden zoals ze horen.
- Gebruiken verschillende vormen van fonetisch schrift.
Spontane leesontwikkeling
-Nauw verweven met de schrijfontwikkeling
Fasen in leesontwikkeling:
• Pseudolezen: Imiteren van voorleesgedrag van ouder en weergeven van een verhaal aan de
hand van plaatjes.
- Commentaar geven op plaatjes
- Verhaal volgen op de plaatjes
- Verhaal weergeven in dialoogvorm
- Verhaal weergeven in monoloogvorm
- Verhaal weergeven in een mengeling van spreektaal en schrijftaal
- Memoriseren van teksten.
• Spontaan lezen
- Globaal lezen van bekende woorden
-gebruik van visuele woordvorm
