,Inhoudsopgave
H01 De verpleegkundige als mens 2
H02 De professionele verpleegkundige relatie 3
H03 Wie is de baas? 5
H04 Communicatie en ruis 6
H05 Luistervaardigheden 7
H06 Verhelderende vaardigheden 9
H07 Regulerende vaardigheden 10
H08 Overstijgende vaardigheden 12
H09 Gegevens verzamelen en diagnostiek 13
H10 Motiverende gesprekstechnieken 14
H11 In gesprek met familie 16
H12 Slecht nieuws brengen 18
H13 Zorgen delen 20
1
,H01 De verpleegkundige als mens
1.1–––––––––––––––––
Inleiding–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Richtlijnen, protocollen, theorieën en wetenschappelijke onderbouwing geven
richting aan verpleegkundig handelen.
Referentiekader Daarnaast speelt ook je eigen referentiekader een grote rol. Ieder mens wordt
gevormd door opvoeding, karaktereigenschappen, overtuigen en gebeurtenissen
uit het leven. Je referentiekader verandert naarmate je nieuwe gebeurtenissen
meemaakt of inzichten opdoet. Hierdoor kan je je referentiekader uitbreiden.
1.2––––––––––––––––– Normen en waarden–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Waarden Een waarde heeft te maken met de visie of een idee dat een persoon bezit over
een thema; een ideaalbeeld over hoe mensen bijvoorbeeld met elkaar om moeten
gaan.
Normen Normen zijn gedragsregels die deze waarden zijn afgeleid. Het zijn aanwijzingen
en criteria voor ons handelen.
Moraal Moraal omvat alle waarden en normen, ideeën en principes die een persoon of
groep heeft. Hiermee geven ze aan wat ze ‘goed’ en ‘fout’ gedrag vinden.
Het is als VPK belangrijk om bewust te zijn van je eigen normen en waarden en
om te kunnen verklaren waarom je op een bepaalde manier denkt en reageert.
Bewustwording leidt tot een open houding. Het is zinvol om open te staan voor
een andere afwijkende opvatting, hierdoor kan je de patiënt/de ander beter
begrijpen.
Grenzen Er zijn grenzen aan het respecteren van andermans normen en waarden.
Wetgeving en rechtspraak geven grenzen aan. Daarnaast kunnen normen en
waarden van een maatschappij veranderen in de loop der tijd.
Ethische Een dilemma is een keuze tussen alternatieve die elkaar uitsluiten: er moet
dilemma’s gekozen worden, maar er zijn goede argumenten voor elk alternatief, of tegen elk
alternatief.
2
, H02 De professionele verpleegkundige relatie
2.1––––––––––––––––– Inleiding–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Een professionele verpleegkundige relatie is een relatie die je als verpleegkundige
opbouwt met een patiënt. Ook wel werkgerelateerde relatie.
2.2––––––––––––––––Afstand en nabijheid–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
De vpk heeft niet alleen een professionele relatie met de patiënt, maar ook met
de naasten van de patiënt. Als een patiënt nog jong is heb je veel contact met de
ouders.
Cliëntsysteem De patiënt en de mensen daaromheen noem je het cliëntsysteem
Dienstverlenend Alle professionals die te maken hebben met de patiënt.
systeem
Gesprekken die de vpk met de patiënt/diens naasten voert vinden in elkaars
nabijheid plaats.
Afstand/Nabijheid Kan zowel letterlijk als figuurlijk afstand zijn
Interpersoonlijke afstand wordt uitgedrukt in 4 zones:
● Intieme zone (0 - 50 cm) - wederzijds vertrouwen
● Persoonlijke zone (50 - 150 cm) - dagelijks contact
● Sociale zone (150 - 300 cm) - sociale contacten
● Publieke zone ( vanaf 300 cm) - algemene omgang
Als VPK treed je vaak in de intieme zone van de patiënt omdat de werksituatie
daar om vraagt. Het is belangrijk om je daar bewust van te zijn. Passende
interventie is toestemming vragen om bvb op de rand van het bed te komen
zitten.
Regie Door toestemming te vragen behoudt de patiënt de regie.
Soorten relaties ● Conventionele relatie; hoge mate van voorspelbaarheid, bvb bakker en
klant
● Vriendschappelijke relatie; geringe voorspelbaarheid, onderlinge
betrokkenheid staat voorop.
● Functionele samenwerkingsrelatie: relatie is gericht op realiseren van een
(zorg)doel.
Taakaspect Het gestelde doel bereiken
Procesaspect Aandacht voor de emotionele interactie tussen patiënt en VPK
2.3–––––––––––––––– Inhoud en betrekking van communicatie–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Inhoudsaspect Het onderdeel van communicatie dat onder woorden wordt gebracht (het wat)
Betrekkingsaspect Betreft de wijze waarop iemand het non-verbale gedrag van zijn gesprekspartner
interpreteer en hoe hij de relatie beoordeelt (het hoe)
Ongeloofwaardig Als de non-verbale aspecten en verbale aspecten niet congruent zijn is er verschil
tussen het betrekkingsaspect en het inhoudelijke aspect.
2.4–––––––––––––––– De basishouding van de verpleegkundige––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Basishouding Je kunt als verpleegkundige met een goede basishouding en goede
gespreksvaardigheden een positieve invloed hebben op het herstel van de
3
H01 De verpleegkundige als mens 2
H02 De professionele verpleegkundige relatie 3
H03 Wie is de baas? 5
H04 Communicatie en ruis 6
H05 Luistervaardigheden 7
H06 Verhelderende vaardigheden 9
H07 Regulerende vaardigheden 10
H08 Overstijgende vaardigheden 12
H09 Gegevens verzamelen en diagnostiek 13
H10 Motiverende gesprekstechnieken 14
H11 In gesprek met familie 16
H12 Slecht nieuws brengen 18
H13 Zorgen delen 20
1
,H01 De verpleegkundige als mens
1.1–––––––––––––––––
Inleiding–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Richtlijnen, protocollen, theorieën en wetenschappelijke onderbouwing geven
richting aan verpleegkundig handelen.
Referentiekader Daarnaast speelt ook je eigen referentiekader een grote rol. Ieder mens wordt
gevormd door opvoeding, karaktereigenschappen, overtuigen en gebeurtenissen
uit het leven. Je referentiekader verandert naarmate je nieuwe gebeurtenissen
meemaakt of inzichten opdoet. Hierdoor kan je je referentiekader uitbreiden.
1.2––––––––––––––––– Normen en waarden–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Waarden Een waarde heeft te maken met de visie of een idee dat een persoon bezit over
een thema; een ideaalbeeld over hoe mensen bijvoorbeeld met elkaar om moeten
gaan.
Normen Normen zijn gedragsregels die deze waarden zijn afgeleid. Het zijn aanwijzingen
en criteria voor ons handelen.
Moraal Moraal omvat alle waarden en normen, ideeën en principes die een persoon of
groep heeft. Hiermee geven ze aan wat ze ‘goed’ en ‘fout’ gedrag vinden.
Het is als VPK belangrijk om bewust te zijn van je eigen normen en waarden en
om te kunnen verklaren waarom je op een bepaalde manier denkt en reageert.
Bewustwording leidt tot een open houding. Het is zinvol om open te staan voor
een andere afwijkende opvatting, hierdoor kan je de patiënt/de ander beter
begrijpen.
Grenzen Er zijn grenzen aan het respecteren van andermans normen en waarden.
Wetgeving en rechtspraak geven grenzen aan. Daarnaast kunnen normen en
waarden van een maatschappij veranderen in de loop der tijd.
Ethische Een dilemma is een keuze tussen alternatieve die elkaar uitsluiten: er moet
dilemma’s gekozen worden, maar er zijn goede argumenten voor elk alternatief, of tegen elk
alternatief.
2
, H02 De professionele verpleegkundige relatie
2.1––––––––––––––––– Inleiding–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Een professionele verpleegkundige relatie is een relatie die je als verpleegkundige
opbouwt met een patiënt. Ook wel werkgerelateerde relatie.
2.2––––––––––––––––Afstand en nabijheid–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
De vpk heeft niet alleen een professionele relatie met de patiënt, maar ook met
de naasten van de patiënt. Als een patiënt nog jong is heb je veel contact met de
ouders.
Cliëntsysteem De patiënt en de mensen daaromheen noem je het cliëntsysteem
Dienstverlenend Alle professionals die te maken hebben met de patiënt.
systeem
Gesprekken die de vpk met de patiënt/diens naasten voert vinden in elkaars
nabijheid plaats.
Afstand/Nabijheid Kan zowel letterlijk als figuurlijk afstand zijn
Interpersoonlijke afstand wordt uitgedrukt in 4 zones:
● Intieme zone (0 - 50 cm) - wederzijds vertrouwen
● Persoonlijke zone (50 - 150 cm) - dagelijks contact
● Sociale zone (150 - 300 cm) - sociale contacten
● Publieke zone ( vanaf 300 cm) - algemene omgang
Als VPK treed je vaak in de intieme zone van de patiënt omdat de werksituatie
daar om vraagt. Het is belangrijk om je daar bewust van te zijn. Passende
interventie is toestemming vragen om bvb op de rand van het bed te komen
zitten.
Regie Door toestemming te vragen behoudt de patiënt de regie.
Soorten relaties ● Conventionele relatie; hoge mate van voorspelbaarheid, bvb bakker en
klant
● Vriendschappelijke relatie; geringe voorspelbaarheid, onderlinge
betrokkenheid staat voorop.
● Functionele samenwerkingsrelatie: relatie is gericht op realiseren van een
(zorg)doel.
Taakaspect Het gestelde doel bereiken
Procesaspect Aandacht voor de emotionele interactie tussen patiënt en VPK
2.3–––––––––––––––– Inhoud en betrekking van communicatie–––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Inhoudsaspect Het onderdeel van communicatie dat onder woorden wordt gebracht (het wat)
Betrekkingsaspect Betreft de wijze waarop iemand het non-verbale gedrag van zijn gesprekspartner
interpreteer en hoe hij de relatie beoordeelt (het hoe)
Ongeloofwaardig Als de non-verbale aspecten en verbale aspecten niet congruent zijn is er verschil
tussen het betrekkingsaspect en het inhoudelijke aspect.
2.4–––––––––––––––– De basishouding van de verpleegkundige––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Basishouding Je kunt als verpleegkundige met een goede basishouding en goede
gespreksvaardigheden een positieve invloed hebben op het herstel van de
3
