Inleiding tot het recht
Inhoud
DEEL 1: RECHTSFENOMEEN........................................................................................................4
HOOFDSTUK 1: CONCEPTEN VAN HET RECHT........................................................................4
Afdeling 1: Hét recht bestaat niet..................................................................................................4
Afdeling 2: Het Klassieke recht.......................................................................................................6
Afdeling 3. De ontwikkeling van het huidige recht.........................................................................8
Afdeling 4. Het recht als wetenschap...........................................................................................15
Hoofdstuk 2: Regelproducenten...........................................................................................16
Afdeling 1. Wie zijn de regelproducenten?..................................................................................16
Afdeling 2. Wetgever....................................................................................................................16
Afdeling 3. Rechtspraak................................................................................................................25
Afdeling 4. Doctrine......................................................................................................................26
Afdeling 5. Gewoonterecht..........................................................................................................27
Afdeling 6. Billijkheid....................................................................................................................27
Afdeling 7. Algemene rechtsbeginselen.......................................................................................27
Afdeling 8. Buitenlands recht.......................................................................................................29
Afdeling 9. Private regelgeving.....................................................................................................29
DEEL 2: ORGANIEKE ONDERSTEUNING VAN HET RECHT..........................................................30
HOOFDSTUK 1: CONCEPTEN VAN HET RECHT......................................................................30
AFDELING 1. KENMERKEN VAN DE BELSGISCHE STAAT(p93-94)..................................................30
AFDELING 2. GRONDWETGEVER (p94-96)................................................................................31
AFDELING 3. INDELING VAN HET GRONDGEBIED (p96-97)......................................................31
AFDELING 4. RECHTEN EN VRIJHEDEN (p97-99).......................................................................32
AFDELING 5. SCHEIDING VAN DE MACHTEN (p100).................................................................32
AFDELING 6. FEDERALE MACHTEN (p100-106)........................................................................33
AFDELING 7. GRONDWETTELIJK HOF (p106-108).....................................................................36
AFDELING 8. RAAD VAN STATE (p108-109).............................................................................36
AFDELING 9. REKENHOF (p109)................................................................................................37
AFDELING 1. GEMEENSCHAPPEN EN GEWESTEN (p110-116)..................................................37
AFDELING 2. BEGINSELEN VAN BEVOEGDHEIDSVERDELING (p116-118).................................42
AFDELING 3. FINANCIERING (p119) (niet kennen)........................................................................43
AFDELING 4. CONSTITUTIEVE AUTONOMIE (p119)......................................................................43
HOOFDSTUK 3: LOKALE INSTELLINGEN................................................................................43
AFDELING 1. PROVINCIE (p120-121).............................................................................................43
, 1
AFDELING 2. GEMEENTE (p122-123)........................................................................................44
AFDELING 1. ONTWIKKELING VAN DE EUROPESE INTEGRATIE (p155-163).............................46
AFDELING 3. DE INSTITUTIONELE STRUCTUUR VAN DE EUROPESE UNIE (p165-172).............49
HOOFDSTUK 2. BENELUX UNIE (p173-174)..........................................................................52
HOOFDSTUK 3. VERENIGDE NATIES (p175-177)...................................................................52
HOOFDSTUK 4. INTERNATIONAAL STRAFHOF (p178)..........................................................53
HOOFDSTUK 5. RAAD VAN EUROPA (p179-180)..................................................................53
DEEL 3: BASISCOMPONENTEN VAN HET RECHT (p182-229)....................................................54
HOOFDSTUK 1. HET SUBJECTIEF RECHT BIEDT DE COMPONENTEN (p183).........................54
AFDELING 1. BEGRIP (p184)......................................................................................................55
AFDELING 2. INHOUD VAN DE RECHTSPERSOONLIJKHEID (p184-185)....................................55
AFDELING 3. VOLKOMEN EN ONVOLKOMEN RECHTSPERSOONLIJKHEID (p186-187).............56
AFDELING 4. SOORTEN RECHTSSUBJECTEN (p187-188)...........................................................56
AFDELING 5. FEITELIJKE VERENIGING (p188-190)....................................................................57
AFDELING 1. BEGRIP (p191-192)..............................................................................................57
AFDELING 2. VERSCHILLENDE GOEDEREN (p192-199).............................................................57
AFDELING 3. INFORMATIE ALS RECHTSGOED (p199-203)........................................................60
AFDELING 4. DIERENRECHTEN (p203)......................................................................................60
AFDELING 1. BEGRIP (p204-205)..............................................................................................60
AFDELING 2. VERMOGENSFUNCTIES (p205)............................................................................60
AFDELING 3. VERMOGENSSAMENSTELLING (p205-207)..........................................................60
AFDELING 4. HET VERMOGEN ALS VERHAALSOBJECT (p207-214)...........................................61
AFDELING 1. BEGRIP (p215)......................................................................................................61
AFDELING 2. DIVERSITEIT (p216)..............................................................................................61
AFDELING 3. UITOEFENING VAN SUBJECTIEVE RECHTEN (p216-217)......................................62
AFDELING 1. ONTSTAANSMOMENTEN VAN RECHTSBETREKKINGEN......................................62
AFDELING 2. RECHTSFEITEN.....................................................................................................63
AFDELING 3. RECHTSHANDELINGEN.........................................................................................63
AFDELING 4. UITOEFENING VAN PERSOONLIJKHEIDSRECHTEN...............................................65
AFDELING 1. HET PROBLEEM....................................................................................................65
AFDELING 2. VERJARING IN HET CIVIEL RECHT.........................................................................66
AFDELING 3. VERJARING IN HET STRAFRECHT.........................................................................67
AFDELING 1. TOEGANG TOT DE RECHTER................................................................................68
AFDELING 2. DE RECHTER.........................................................................................................68
AFDELING 3. DE PROCEDURE....................................................................................................69
2
,AFDELING 2. ALLEENZETELEND RECHTER.................................................................................71
AFDELING 3. VREDEGERECHT...................................................................................................72
AFDELING 4. ARRONDISSEMENT..............................................................................................72
AFDELING 5. RECHTSGEBIED.....................................................................................................74
AFDELING 6. ASSISENHOF.........................................................................................................75
AFDELING 7. MILITAIRE RECHTSCOLLEGES...............................................................................76
AFDELING 8. HOF VAN CASSATIE..............................................................................................76
AFDELING 1. MISDRIJF..............................................................................................................78
AFDELING 2. SOORTEN MISDRIJVEN........................................................................................79
AFDELING 3. KENMERKEN........................................................................................................80
AFDELING 4. STRAFFEN.............................................................................................................80
AFDELING 1. KENMERKEN........................................................................................................81
AFDELING 2. OPSPOREN VAN MISDRIJVEN..............................................................................82
AFDELING 3. ONDERZOEKEN VAN MISDRIJVEN.......................................................................82
AFDELING 4. BERECHTEN VAN MISDRIJVEN.............................................................................82
AFDELING 5. STRAFREGISTER...................................................................................................83
AFDELING 6. STRAFUITVOERING..............................................................................................83
AFDELING 1. BEGRIP.................................................................................................................84
AFDELING 2. VERZET.................................................................................................................84
AFDELING 3. HOGER BEROEP....................................................................................................85
Afdeling 1. Het huwelijk............................................................................................................86
Afdeling 2. Andere samenlevingsvormen dan huwelijk...........................................................91
Afdeling 3. Afstamming............................................................................................................92
Afdeling 1. Huwelijksvermogensstelsel....................................................................................94
Afdeling 3. Erfrecht...................................................................................................................96
Afdeling 4. Giften....................................................................................................................100
Afdeling 1. Begrippenkader...................................................................................................104
Afdeling 2. Soorten van verbintenissen................................................................................105
Afdeling 3. Modaliteiten van verbintenissen........................................................................106
Afdeling 1. Totstandkoming..................................................................................................108
Afdeling 2. Soorten overeenkomsten...................................................................................110
Afdeling 3. Geldigheidsvoorwaarden....................................................................................111
Afdeling 4. Basispijlers...........................................................................................................116
Afdeling 6. Vertegenwoordiging............................................................................................120
Afdeling 7. Veinzing of simulatie...........................................................................................120
3
Afdeling 8. Gevolgen tussen de partijen...............................................................................121
, Afdeling 9. Einde van een overeenkomst.............................................................................124
Afdeling 1. Contractueel en extracontractueel aansprakelijkheidsrecht: voorrang van
contractueel aansprakelijkheidsrecht?.................................................................................126
Afdeling 2. Rechtstreekse aansprakelijkheid........................................................................126
Afdeling 3. Aansprakelijkheid voor andermans daad (voor andere personen): vermoedens
van aansprakelijkheid............................................................................................................129
Afdeling 4. Objectieve aansprakelijkheid.............................................................................130
Afdeling 5. Schade en schadeherstel.....................................................................................133
Afdeling 6. Causaal verband..................................................................................................133
DEEL 1: RECHTSFENOMEEN
HOOFDSTUK 1: CONCEPTEN VAN HET RECHT
Afdeling 1: Hét recht bestaat niet
WAT IS RECHT?
- Juridisering: het is het verschijnsel in een maatschappij waarbij de burger
maatschappelijke verhoudingen voortdurend ook kwalificeert als een juridisch
probleem
- Niet altijd juridisering geweest: recht heeft zich in het verleden niet ingelaten met
de sociale ongelijkheid binnen de maatschappij
- Het recht greep vroeger vaak terug naar strenge lijfstraffen, nu ‘alternatieve’ vormen
van regulering: sensibiliseringscampagnes of werk- en leerstraffen
HET RECHT HEEFT VERSCHILLENDE GEDAANTES
- Recht heeft eigen geschiedenis die gekenmerkt wordt door opeenvolgende
breuklijnen tussen verschillende benaderingen(paradigma’s): in de geschiedenis veel
denkkaders aangenomen
- Bestudering ervan: rechtsgeschiedenis, rechtstheorie en rechtsfilosofie,
die interdisciplinair tewerk gaan
- Ook sterke geografische verschillen: rechtsvergelijking(bv. Belgisch en
Amerikaans contractrecht)
FORMEEL EN MATERIEEL RECHTSSYSTEEM
- Rechtssysteem(ook rechtsorde of rechtstelsel): geen eenduidig begrip,
twee verschillende betekenissen:
a) Formeel rechtssysteem: rechtssysteem waarvan het geheel van de
rechtsnormen afkomstig is van één bepaalde gezagsstructuur, bv:
▪ Belgisch federale rechtssysteem
▪ Deelstatelijk rechtssysteem
▪ Europees rechtssysteem
4
Inhoud
DEEL 1: RECHTSFENOMEEN........................................................................................................4
HOOFDSTUK 1: CONCEPTEN VAN HET RECHT........................................................................4
Afdeling 1: Hét recht bestaat niet..................................................................................................4
Afdeling 2: Het Klassieke recht.......................................................................................................6
Afdeling 3. De ontwikkeling van het huidige recht.........................................................................8
Afdeling 4. Het recht als wetenschap...........................................................................................15
Hoofdstuk 2: Regelproducenten...........................................................................................16
Afdeling 1. Wie zijn de regelproducenten?..................................................................................16
Afdeling 2. Wetgever....................................................................................................................16
Afdeling 3. Rechtspraak................................................................................................................25
Afdeling 4. Doctrine......................................................................................................................26
Afdeling 5. Gewoonterecht..........................................................................................................27
Afdeling 6. Billijkheid....................................................................................................................27
Afdeling 7. Algemene rechtsbeginselen.......................................................................................27
Afdeling 8. Buitenlands recht.......................................................................................................29
Afdeling 9. Private regelgeving.....................................................................................................29
DEEL 2: ORGANIEKE ONDERSTEUNING VAN HET RECHT..........................................................30
HOOFDSTUK 1: CONCEPTEN VAN HET RECHT......................................................................30
AFDELING 1. KENMERKEN VAN DE BELSGISCHE STAAT(p93-94)..................................................30
AFDELING 2. GRONDWETGEVER (p94-96)................................................................................31
AFDELING 3. INDELING VAN HET GRONDGEBIED (p96-97)......................................................31
AFDELING 4. RECHTEN EN VRIJHEDEN (p97-99).......................................................................32
AFDELING 5. SCHEIDING VAN DE MACHTEN (p100).................................................................32
AFDELING 6. FEDERALE MACHTEN (p100-106)........................................................................33
AFDELING 7. GRONDWETTELIJK HOF (p106-108).....................................................................36
AFDELING 8. RAAD VAN STATE (p108-109).............................................................................36
AFDELING 9. REKENHOF (p109)................................................................................................37
AFDELING 1. GEMEENSCHAPPEN EN GEWESTEN (p110-116)..................................................37
AFDELING 2. BEGINSELEN VAN BEVOEGDHEIDSVERDELING (p116-118).................................42
AFDELING 3. FINANCIERING (p119) (niet kennen)........................................................................43
AFDELING 4. CONSTITUTIEVE AUTONOMIE (p119)......................................................................43
HOOFDSTUK 3: LOKALE INSTELLINGEN................................................................................43
AFDELING 1. PROVINCIE (p120-121).............................................................................................43
, 1
AFDELING 2. GEMEENTE (p122-123)........................................................................................44
AFDELING 1. ONTWIKKELING VAN DE EUROPESE INTEGRATIE (p155-163).............................46
AFDELING 3. DE INSTITUTIONELE STRUCTUUR VAN DE EUROPESE UNIE (p165-172).............49
HOOFDSTUK 2. BENELUX UNIE (p173-174)..........................................................................52
HOOFDSTUK 3. VERENIGDE NATIES (p175-177)...................................................................52
HOOFDSTUK 4. INTERNATIONAAL STRAFHOF (p178)..........................................................53
HOOFDSTUK 5. RAAD VAN EUROPA (p179-180)..................................................................53
DEEL 3: BASISCOMPONENTEN VAN HET RECHT (p182-229)....................................................54
HOOFDSTUK 1. HET SUBJECTIEF RECHT BIEDT DE COMPONENTEN (p183).........................54
AFDELING 1. BEGRIP (p184)......................................................................................................55
AFDELING 2. INHOUD VAN DE RECHTSPERSOONLIJKHEID (p184-185)....................................55
AFDELING 3. VOLKOMEN EN ONVOLKOMEN RECHTSPERSOONLIJKHEID (p186-187).............56
AFDELING 4. SOORTEN RECHTSSUBJECTEN (p187-188)...........................................................56
AFDELING 5. FEITELIJKE VERENIGING (p188-190)....................................................................57
AFDELING 1. BEGRIP (p191-192)..............................................................................................57
AFDELING 2. VERSCHILLENDE GOEDEREN (p192-199).............................................................57
AFDELING 3. INFORMATIE ALS RECHTSGOED (p199-203)........................................................60
AFDELING 4. DIERENRECHTEN (p203)......................................................................................60
AFDELING 1. BEGRIP (p204-205)..............................................................................................60
AFDELING 2. VERMOGENSFUNCTIES (p205)............................................................................60
AFDELING 3. VERMOGENSSAMENSTELLING (p205-207)..........................................................60
AFDELING 4. HET VERMOGEN ALS VERHAALSOBJECT (p207-214)...........................................61
AFDELING 1. BEGRIP (p215)......................................................................................................61
AFDELING 2. DIVERSITEIT (p216)..............................................................................................61
AFDELING 3. UITOEFENING VAN SUBJECTIEVE RECHTEN (p216-217)......................................62
AFDELING 1. ONTSTAANSMOMENTEN VAN RECHTSBETREKKINGEN......................................62
AFDELING 2. RECHTSFEITEN.....................................................................................................63
AFDELING 3. RECHTSHANDELINGEN.........................................................................................63
AFDELING 4. UITOEFENING VAN PERSOONLIJKHEIDSRECHTEN...............................................65
AFDELING 1. HET PROBLEEM....................................................................................................65
AFDELING 2. VERJARING IN HET CIVIEL RECHT.........................................................................66
AFDELING 3. VERJARING IN HET STRAFRECHT.........................................................................67
AFDELING 1. TOEGANG TOT DE RECHTER................................................................................68
AFDELING 2. DE RECHTER.........................................................................................................68
AFDELING 3. DE PROCEDURE....................................................................................................69
2
,AFDELING 2. ALLEENZETELEND RECHTER.................................................................................71
AFDELING 3. VREDEGERECHT...................................................................................................72
AFDELING 4. ARRONDISSEMENT..............................................................................................72
AFDELING 5. RECHTSGEBIED.....................................................................................................74
AFDELING 6. ASSISENHOF.........................................................................................................75
AFDELING 7. MILITAIRE RECHTSCOLLEGES...............................................................................76
AFDELING 8. HOF VAN CASSATIE..............................................................................................76
AFDELING 1. MISDRIJF..............................................................................................................78
AFDELING 2. SOORTEN MISDRIJVEN........................................................................................79
AFDELING 3. KENMERKEN........................................................................................................80
AFDELING 4. STRAFFEN.............................................................................................................80
AFDELING 1. KENMERKEN........................................................................................................81
AFDELING 2. OPSPOREN VAN MISDRIJVEN..............................................................................82
AFDELING 3. ONDERZOEKEN VAN MISDRIJVEN.......................................................................82
AFDELING 4. BERECHTEN VAN MISDRIJVEN.............................................................................82
AFDELING 5. STRAFREGISTER...................................................................................................83
AFDELING 6. STRAFUITVOERING..............................................................................................83
AFDELING 1. BEGRIP.................................................................................................................84
AFDELING 2. VERZET.................................................................................................................84
AFDELING 3. HOGER BEROEP....................................................................................................85
Afdeling 1. Het huwelijk............................................................................................................86
Afdeling 2. Andere samenlevingsvormen dan huwelijk...........................................................91
Afdeling 3. Afstamming............................................................................................................92
Afdeling 1. Huwelijksvermogensstelsel....................................................................................94
Afdeling 3. Erfrecht...................................................................................................................96
Afdeling 4. Giften....................................................................................................................100
Afdeling 1. Begrippenkader...................................................................................................104
Afdeling 2. Soorten van verbintenissen................................................................................105
Afdeling 3. Modaliteiten van verbintenissen........................................................................106
Afdeling 1. Totstandkoming..................................................................................................108
Afdeling 2. Soorten overeenkomsten...................................................................................110
Afdeling 3. Geldigheidsvoorwaarden....................................................................................111
Afdeling 4. Basispijlers...........................................................................................................116
Afdeling 6. Vertegenwoordiging............................................................................................120
Afdeling 7. Veinzing of simulatie...........................................................................................120
3
Afdeling 8. Gevolgen tussen de partijen...............................................................................121
, Afdeling 9. Einde van een overeenkomst.............................................................................124
Afdeling 1. Contractueel en extracontractueel aansprakelijkheidsrecht: voorrang van
contractueel aansprakelijkheidsrecht?.................................................................................126
Afdeling 2. Rechtstreekse aansprakelijkheid........................................................................126
Afdeling 3. Aansprakelijkheid voor andermans daad (voor andere personen): vermoedens
van aansprakelijkheid............................................................................................................129
Afdeling 4. Objectieve aansprakelijkheid.............................................................................130
Afdeling 5. Schade en schadeherstel.....................................................................................133
Afdeling 6. Causaal verband..................................................................................................133
DEEL 1: RECHTSFENOMEEN
HOOFDSTUK 1: CONCEPTEN VAN HET RECHT
Afdeling 1: Hét recht bestaat niet
WAT IS RECHT?
- Juridisering: het is het verschijnsel in een maatschappij waarbij de burger
maatschappelijke verhoudingen voortdurend ook kwalificeert als een juridisch
probleem
- Niet altijd juridisering geweest: recht heeft zich in het verleden niet ingelaten met
de sociale ongelijkheid binnen de maatschappij
- Het recht greep vroeger vaak terug naar strenge lijfstraffen, nu ‘alternatieve’ vormen
van regulering: sensibiliseringscampagnes of werk- en leerstraffen
HET RECHT HEEFT VERSCHILLENDE GEDAANTES
- Recht heeft eigen geschiedenis die gekenmerkt wordt door opeenvolgende
breuklijnen tussen verschillende benaderingen(paradigma’s): in de geschiedenis veel
denkkaders aangenomen
- Bestudering ervan: rechtsgeschiedenis, rechtstheorie en rechtsfilosofie,
die interdisciplinair tewerk gaan
- Ook sterke geografische verschillen: rechtsvergelijking(bv. Belgisch en
Amerikaans contractrecht)
FORMEEL EN MATERIEEL RECHTSSYSTEEM
- Rechtssysteem(ook rechtsorde of rechtstelsel): geen eenduidig begrip,
twee verschillende betekenissen:
a) Formeel rechtssysteem: rechtssysteem waarvan het geheel van de
rechtsnormen afkomstig is van één bepaalde gezagsstructuur, bv:
▪ Belgisch federale rechtssysteem
▪ Deelstatelijk rechtssysteem
▪ Europees rechtssysteem
4
