Samenvatting biologie hfd 1
1.1: Wat is nou biologie?
In de biologie bestudeer je organismen (levende wezens). Alle levende organismen vertonen
levensverschijnselen. Met stofwisseling worden alle chemische reacties in een organisme bedoeld.
Hierbij spelen enzymen een belangrijke rol. Enzymen zijn namelijk eiwitten die de chemische reacties
van stofwisselingsprocessen versnellen -> katalyseren.
Als een organisme geen levensverschijnselen meer vertoont-> dood.
Dingen in de natuur die nooit hebben geleefd -> levenloos.
Elk individu heeft een unieke levensloop. De levensloop begint direct na het ontstaan van het
organisme en eindigt als het organisme dood gaat. Als de levensloop begint start het organisme ook
met groeien en ontwikkelen. Hierdoor treden er veranderingen op in de bouw en het functioneren
van het organisme.
Individuen behoren tot dezelfde soort als zij zich onderling kunnen voortplanten en daarbij
vruchtbare nakomelingen kunnen voortbrengen. Ze doorlopen tijdens hun levensloop dezelfde
stadia. Doordat ze zich blijven voortplanten, blijft het soort bestaan. De levenscyclus eindigt alleen
als de soort uitsterft.
Biologische eenheden (op volgorde):
Molecuul -> bouwstenen van stoffen, bijv DNA (erfelijke eigenschappen).
Organel-> onderdeel van een cel met een bepaalde functie.
Cel -> klein onderdeel van je lichaam wat bestaat uit meerdere organellen. Cellen hebben
een eigen vorm en functie.
Weefsel -> een groep cellen met dezelfde bouw en functie.
Orgaan-> verschillende weefsels die met elkaar samenwerken.
Organisme-> een compleet, functionerend lichaam, soms heel groot, soms één cel.
Populatie-> een groep organismen in een bepaald gebied die samen nakomelingen kunnen
krijgen.
Ecosysteem-> een min of meer begrensd gebied met bepaalde eigenschappen. Zowel de
levende als niet-levende natuur maken deel uit van een ecosysteem.
Biosfeer-> alle ecosystemen op aarde samen.
Emergente eigenschappen: eigenschappen die ontstaan in een hoger organisatieniveau.
Bijv: een orgaan kan niet fietsen, maar een mens (organisme) wel.
1.2: organen, weefsels en cellen
Een orgaanstelsel bestaat uit een aantal organen. Deze organen oefenen samen een bepaalde
functie uit.
, Organen zijn opgebouwd uit weefsels. Bij meercellige organismen ontstaan bij de ontwikkeling
verschillende type cellen. Deze cellen hebben allemaal een andere vorm en een andere functie. Een
groep cellen met dezelfde vorm en functie noem je een weefsel. Er zijn veel verschillende weefsels,
maar we delen ze op in 3 soorten:
Dekweefsel
Zenuwweefsel
Spierweefsel
Dekweefsel/ Epitheel:
- Het bekleedt interne en externe lichaamsoppervlakken.
- Holle organen: longen, darmen etc zijn bekleed met slijmvlies (dekweefsel).
- Huid: ander soort dekweefsel.
Zenuwweefsel:
Het zenuwweefsel vind je in alle organen van het zenuwstelsel: hersenen, ruggenmerg en zenuwen.
Het moet informatie doorgeven aan een andere cel en bevat veel uitlopers (vertakkingen).
Spierweefsel:
Spierweefsel bevindt zich in alle spieren. Het bestaat uit langgerekte cellen die kunnen
samentrekken (krimpen) en zo beweging mogelijk maken.
Alle typen dekweefsels hebben gemeenschappelijke kenmerken. De cellen zijn vaak rechthoekig en
liggen heel dicht tegen elkaar.
Tussencelstof is een stof die tussen de verschillende cellen in 1 weefsel zit. Welke stof dit is en
hoeveel ervan tussen de cellen zit, hangt af van de functie van het weefsel. Zo heeft beenweefsel
(botten) hardere tussencelstof dan kraakbeenweefsel vanwege de kalkzouten die in het beenweefsel
zitten. De collageenvezels zijn de lijmvormende vezels die in beenweefsel zorgen voor de samenhang
van het weefsel. Bij kraakbeenweefsel is er daarnaast ook meer tussencelstof wat zorgt voor
buigzaamheid.
Vorm en functie zijn er vaak op gericht om zo efficiënt mogelijk te werken. Denk hierbij aan
energiebesparing of zo weinig mogelijk weestand. Lichaam van veel dieren is gestroomlijnd ->
hierdoor ondervinden de dieren zo weinig mogelijk weerstand. Mensen stelen deze gestroomlijnde
vorm uit de natuur.
1.3: Plantaardige en dierlijke cellen
In een cel zitten verschillende onderdelen met elk een eigen functie -> organel.
Het organisatieniveau van een organel zit tussen een cel en molecuul.
Overeenkomsten in bouw van plantaardige en dierlijke cellen:
- Celmembraan: buitenste laag van een cel (-> grootste deel vetmoleculen.
1.1: Wat is nou biologie?
In de biologie bestudeer je organismen (levende wezens). Alle levende organismen vertonen
levensverschijnselen. Met stofwisseling worden alle chemische reacties in een organisme bedoeld.
Hierbij spelen enzymen een belangrijke rol. Enzymen zijn namelijk eiwitten die de chemische reacties
van stofwisselingsprocessen versnellen -> katalyseren.
Als een organisme geen levensverschijnselen meer vertoont-> dood.
Dingen in de natuur die nooit hebben geleefd -> levenloos.
Elk individu heeft een unieke levensloop. De levensloop begint direct na het ontstaan van het
organisme en eindigt als het organisme dood gaat. Als de levensloop begint start het organisme ook
met groeien en ontwikkelen. Hierdoor treden er veranderingen op in de bouw en het functioneren
van het organisme.
Individuen behoren tot dezelfde soort als zij zich onderling kunnen voortplanten en daarbij
vruchtbare nakomelingen kunnen voortbrengen. Ze doorlopen tijdens hun levensloop dezelfde
stadia. Doordat ze zich blijven voortplanten, blijft het soort bestaan. De levenscyclus eindigt alleen
als de soort uitsterft.
Biologische eenheden (op volgorde):
Molecuul -> bouwstenen van stoffen, bijv DNA (erfelijke eigenschappen).
Organel-> onderdeel van een cel met een bepaalde functie.
Cel -> klein onderdeel van je lichaam wat bestaat uit meerdere organellen. Cellen hebben
een eigen vorm en functie.
Weefsel -> een groep cellen met dezelfde bouw en functie.
Orgaan-> verschillende weefsels die met elkaar samenwerken.
Organisme-> een compleet, functionerend lichaam, soms heel groot, soms één cel.
Populatie-> een groep organismen in een bepaald gebied die samen nakomelingen kunnen
krijgen.
Ecosysteem-> een min of meer begrensd gebied met bepaalde eigenschappen. Zowel de
levende als niet-levende natuur maken deel uit van een ecosysteem.
Biosfeer-> alle ecosystemen op aarde samen.
Emergente eigenschappen: eigenschappen die ontstaan in een hoger organisatieniveau.
Bijv: een orgaan kan niet fietsen, maar een mens (organisme) wel.
1.2: organen, weefsels en cellen
Een orgaanstelsel bestaat uit een aantal organen. Deze organen oefenen samen een bepaalde
functie uit.
, Organen zijn opgebouwd uit weefsels. Bij meercellige organismen ontstaan bij de ontwikkeling
verschillende type cellen. Deze cellen hebben allemaal een andere vorm en een andere functie. Een
groep cellen met dezelfde vorm en functie noem je een weefsel. Er zijn veel verschillende weefsels,
maar we delen ze op in 3 soorten:
Dekweefsel
Zenuwweefsel
Spierweefsel
Dekweefsel/ Epitheel:
- Het bekleedt interne en externe lichaamsoppervlakken.
- Holle organen: longen, darmen etc zijn bekleed met slijmvlies (dekweefsel).
- Huid: ander soort dekweefsel.
Zenuwweefsel:
Het zenuwweefsel vind je in alle organen van het zenuwstelsel: hersenen, ruggenmerg en zenuwen.
Het moet informatie doorgeven aan een andere cel en bevat veel uitlopers (vertakkingen).
Spierweefsel:
Spierweefsel bevindt zich in alle spieren. Het bestaat uit langgerekte cellen die kunnen
samentrekken (krimpen) en zo beweging mogelijk maken.
Alle typen dekweefsels hebben gemeenschappelijke kenmerken. De cellen zijn vaak rechthoekig en
liggen heel dicht tegen elkaar.
Tussencelstof is een stof die tussen de verschillende cellen in 1 weefsel zit. Welke stof dit is en
hoeveel ervan tussen de cellen zit, hangt af van de functie van het weefsel. Zo heeft beenweefsel
(botten) hardere tussencelstof dan kraakbeenweefsel vanwege de kalkzouten die in het beenweefsel
zitten. De collageenvezels zijn de lijmvormende vezels die in beenweefsel zorgen voor de samenhang
van het weefsel. Bij kraakbeenweefsel is er daarnaast ook meer tussencelstof wat zorgt voor
buigzaamheid.
Vorm en functie zijn er vaak op gericht om zo efficiënt mogelijk te werken. Denk hierbij aan
energiebesparing of zo weinig mogelijk weestand. Lichaam van veel dieren is gestroomlijnd ->
hierdoor ondervinden de dieren zo weinig mogelijk weerstand. Mensen stelen deze gestroomlijnde
vorm uit de natuur.
1.3: Plantaardige en dierlijke cellen
In een cel zitten verschillende onderdelen met elk een eigen functie -> organel.
Het organisatieniveau van een organel zit tussen een cel en molecuul.
Overeenkomsten in bouw van plantaardige en dierlijke cellen:
- Celmembraan: buitenste laag van een cel (-> grootste deel vetmoleculen.
