Samenvatting 'Orthopedagogiek: antwoorden op vraagstellingen'

Hoofdstuk 1: De orthopedagogische vraagstelling
1.1: Ontwikkelen en opvoeden; het opvoedingsproces
 Het kind moet zich ontwikkelen, de opvoeder moet het kind opvoeden.
 De zelfontplooiing van het kind is afhankelijk van de manier waarop de leefsituatie op
het kind inwerkt.
 Soms is een pedagogische interventie nodig.
 Het volwassen en zichzelf worden is een geleidelijk proces waarbij het kind zich
ontwikkelt aan wat bedoeld en onbedoeld op hem inwerkt.
 Binnen het opvoedingsproces zijn kinderen niet passief; zij lokken reacties uit
en dwingen tot actief handelen.
 Het opvoedingsproces kent een voortdurende afwisseling van automatisch handelen,
met perioden waarin nadrukkelijk wordt stilgestaan bij een opvoedersopgave.
 Er is sprake van een stagnerend opvoedingsproces wanneer de problemen te
groot worden en er een beroep moet worden gedaan op orthopedagogische
hulpverleners.
1.2: Stagnerend opvoedingsproces en de orthopedagogische vraagstelling
 Orthopedagogische vraagstelling: het orthopedagogisch handelen moet beantwoorden
aan de specifieke opvoedingsbehoefte van een kind.
 Wanneer de opvoeding vastloopt, moet worden geanalyseerd wat het kind
nodig heeft aan de hand van verschillende aspecten:
 Ontwikkelingsverloop van het kind. Kok (1997) onderscheidt drie
aspecten:
 Affectieve ontwikkelingsaspect.
 Cognitieve ontwikkelingsaspect.
 Conatieve ontwikkelingsaspect.
 Opvoeden van de opvoeder. Drie essentiële aspecten:
 Relatie aangaan en onderhouden.
 Klimaat scheppen en aanpassen.
 Situatie hanteren.
 Bijkomende omstandigheden die het opvoedingsproces beïnvloeden.
 Onderlinge wisselwerking en aansluiting.
Hoofdstuk 2: Het opvoedingsproces nader beschouwd
2.1: De ontwikkelingsaspecten nader beschouwd
2.1.1: Het affectieve ontwikkelingsaspect
 De aard en het niveau van de relationele ontwikkeling; de ontwikkeling van de mens
als gevoelswezen.
 Speelt een belangrijke rol in de sociale interacties binnen en buiten het gezin.
 Gevoelsdifferentiatie ontwikkelt zich; is uniek voor ieder kind.
 Invloeden op de manier waarop het kind zich affectief ontwikkelt.
 Opvoeding en het directe opvoedingsmilieu.
 Verbaal en non-verbaal.
 Eerste hechtingspunt van het kind.

,  Uitwisseling van gevoelens.
 Vanuit het kind zelf.
 Ervaringen; risico’s nemen of juist vermijden.
 Samenhang met cognitieve en conatieve ontwikkeling.
 Taalontwikkeling zorgt voor uiting en uitwisseling van gevoelens.
 Cognitie brengt verfijning aan; meer gedifferentieerd gevoelsleven.
 Aanleg.
 Aangeboren temperament of emotionele kwetsbaarheid.
 Culturele invloeden.
 Culturele en religieuze overtuigingen over de uiting van gevoelens.
2.1.2: Het cognitieve ontwikkelingsaspect
 De aard en het niveau van de ontwikkeling van het kennen en kennisverwerven; de
ontwikkeling van de mens als kenwezen.
 Kind vergaart kennis op eigen wijze en deze informatie stelt hem in staat grip te
krijgen op de manier waarop de wereld in elkaar zit.
 Factoren die invloed hebben op de cognitieve ontwikkeling:
 Opvoeders en het directe opvoedingsmilieu.
 Stelt de wereld in een vereenvoudigde wijze present aan het kind.
 De wijze waarop het kind denkt over de mate waarin hij grip en
controle heeft op zichzelf is erg opvoedingsafhankelijk.
 Het kind zelf.
 Ontwikkelingsbereidheid.
 Samenhang met affectieve en conatieve ontwikkeling.
 Zolang de affectieve ontwikkeling niet onder druk staat, kan het kind
zijn energie steken in de cognitieve ontwikkeling in plaats van
overleven.
 Als de conatieve ontwikkeling onder druk staat zal het kind
onvoldoende leerervaringen opdoen.
 Aanleg.
 Samenspel tussen aanlegfactoren.
 Interactie tussen aanleg- en omgevingsfactoren.
 Culturele invloeden.
 Interesses van de personen in de directe omgeving en de communicatie
daarover.
2.1.3: Het conatieve ontwikkelingsaspect
 De aard en het niveau van de ontwikkeling van het streven naar ontplooiing van zijn
eigenheid; de ontwikkeling van de mens als kiezend streefwezen.
 Door het opvoedingsproces zo optimaal mogelijk te laten verlopen moet de opvoeder
het kind de kans geven zich naar zijn eigen mogelijkheden te ontwikkelen.
 Het kind heeft anderen nodig om de mens te worden die in hem schuilt.
 Factoren die invloed hebben op de conatieve ontwikkeling:
 Opvoeders en het directe opvoedingsmilieu.
 Als er belastende omstandigheden zijn kan het kind minder energie
besteden aan zijn persoonlijke ontwikkeling.