Biologie Thema Regeling en waarneming
1 Regelkringen en homeostase
- Dynamisch evenwicht: Bepaald evenwicht dat steeds verandert maar dat uiteindelijk weer
terugkeert naar het normale niveau (kost energie)
- Homeostase (regelkring): Het constant houden van het interne milieu van een organisme
- Regelkring bestaat uit een sensor, controlecentrum en een effector
Via regelkringen worden bepaalden normwaarde gehandhaafd. Er is een dynamische
evenwicht
- Negatieve terugkoppeling (meestal bij zelfregulatie): Een vorm van terugkoppeling
waarmee een proces negatief wordt beïnvloed tot eventueel de oorspronkelijke waarde
weer is bereikt
- Positieve terugkoppeling
- Bij homeostase in een meercellig organisme zorgen signaalmoleculen (hormonen en
neurotransmitters) voor celcommunicatie
- Het hormoonstelsel en het zenuwstelsel zijn systemen voor celcommunicatie
2 Hormonen en hormonale regulatie
- Signaalmoleculen binden zich aan receptoren of in doelwitcellen
Hormonen
- Hormoon: Stof die door hormoonklieren (endocriene klieren) wordt afgescheiden
(secretie) in het bloed, die invloed heeft op de werking van bepaalde organen, de
doelwitorganen
- Exocriene klieren: Klier die zijn product afgeeft via een afvoerbuis
- Hormonen regelen de werking van doelwitorganen
Alleen cellen met receptoreiwitten (hormoonreceptoren) waaraan een bepaald hormoon
kan binden, zijn gevoelig voor dat hormoon
Een hormoon kan processen in meerdere doelwitorganen regelen
De hormoonspiegel is de hormoonconcentratie. De mate van reactie van doelwitorganen
wordt bepaald door de hormoonspiegel van een hormoon
Hormonen zijn vooral geschikt om geleidelijke veranderingen te reguleren
De werking van hormonen
- Genregulatie: Is in de biologie de sturing van de genexpressie. De genregulatie bepaalt de
concentratie van een door een gen gecodeerd eiwit in een cel
- De werking van hormonen die door het celmembraan heen kunnen (89B):
1. Een hormoonmolecuul bindt aan een receptoreiwit in het cytoplasma van een
doelwitcel.
, 2. Er wordt een hormoonreceptorcomplex gevormd dat via een kernporie naar het
kernplasma wordt getransporteerd
3. Langs een gen in een DNA-molecuul vindt transcriptie plaats
4. Het gevormde mRNA wordt via een kernporie naar ribosomen in het cytoplasma
getransporteerd voor translatie. De gevormde eiwitmoleculen kunnen
verschillende functies hebben
- De werking van hormonen die binden aan een receptoreiwit aan de buitenzijde van het
celmembraan van een doelwitcel:
1. Aan de binnenzijde van het celmembraan wordt een second messenger (geeft het
signaal door) geactiveerd of gevormd. Deze kan bijv. een enzym activeren
2. Het geactiveerde enzym kan het signaal doorgeven aan een volgend
signaalmolecuul, een specifieke reactie op gang brengen in het cytoplasma of
aanzetten tot genregulatie
- Signaalcascade: Een signaal wordt via meerdere schakels in de cel doorgegeven
Hypofyse (89A)
- Hypothalamus: Gedeelte van de tussenhersenen. De hypothalamus staat in verbinding
met de hypofyse en regelt door de afscheiding van neurohormonen de werking van de
hypofyse
- Hypofysevoorkwab (adenohypofyse)
De secretie van hormonen door de hypofyse staat onder invloed van releasing hormonen
(stimulerend) en inhibiting hormonen (remmend) die door de hypothalamus via het
hypofyse-poortaderstelsel worden afgegeven
De rest van de hormonen kan je terugvinden in Binas 89A
- Hypofysevoorkwab (neurohypofyse)
Geeft neurohormonen af die worden geproduceerd door neuronen in de hypothalamus
Maakt zelf geen hormonen aan
1 Regelkringen en homeostase
- Dynamisch evenwicht: Bepaald evenwicht dat steeds verandert maar dat uiteindelijk weer
terugkeert naar het normale niveau (kost energie)
- Homeostase (regelkring): Het constant houden van het interne milieu van een organisme
- Regelkring bestaat uit een sensor, controlecentrum en een effector
Via regelkringen worden bepaalden normwaarde gehandhaafd. Er is een dynamische
evenwicht
- Negatieve terugkoppeling (meestal bij zelfregulatie): Een vorm van terugkoppeling
waarmee een proces negatief wordt beïnvloed tot eventueel de oorspronkelijke waarde
weer is bereikt
- Positieve terugkoppeling
- Bij homeostase in een meercellig organisme zorgen signaalmoleculen (hormonen en
neurotransmitters) voor celcommunicatie
- Het hormoonstelsel en het zenuwstelsel zijn systemen voor celcommunicatie
2 Hormonen en hormonale regulatie
- Signaalmoleculen binden zich aan receptoren of in doelwitcellen
Hormonen
- Hormoon: Stof die door hormoonklieren (endocriene klieren) wordt afgescheiden
(secretie) in het bloed, die invloed heeft op de werking van bepaalde organen, de
doelwitorganen
- Exocriene klieren: Klier die zijn product afgeeft via een afvoerbuis
- Hormonen regelen de werking van doelwitorganen
Alleen cellen met receptoreiwitten (hormoonreceptoren) waaraan een bepaald hormoon
kan binden, zijn gevoelig voor dat hormoon
Een hormoon kan processen in meerdere doelwitorganen regelen
De hormoonspiegel is de hormoonconcentratie. De mate van reactie van doelwitorganen
wordt bepaald door de hormoonspiegel van een hormoon
Hormonen zijn vooral geschikt om geleidelijke veranderingen te reguleren
De werking van hormonen
- Genregulatie: Is in de biologie de sturing van de genexpressie. De genregulatie bepaalt de
concentratie van een door een gen gecodeerd eiwit in een cel
- De werking van hormonen die door het celmembraan heen kunnen (89B):
1. Een hormoonmolecuul bindt aan een receptoreiwit in het cytoplasma van een
doelwitcel.
, 2. Er wordt een hormoonreceptorcomplex gevormd dat via een kernporie naar het
kernplasma wordt getransporteerd
3. Langs een gen in een DNA-molecuul vindt transcriptie plaats
4. Het gevormde mRNA wordt via een kernporie naar ribosomen in het cytoplasma
getransporteerd voor translatie. De gevormde eiwitmoleculen kunnen
verschillende functies hebben
- De werking van hormonen die binden aan een receptoreiwit aan de buitenzijde van het
celmembraan van een doelwitcel:
1. Aan de binnenzijde van het celmembraan wordt een second messenger (geeft het
signaal door) geactiveerd of gevormd. Deze kan bijv. een enzym activeren
2. Het geactiveerde enzym kan het signaal doorgeven aan een volgend
signaalmolecuul, een specifieke reactie op gang brengen in het cytoplasma of
aanzetten tot genregulatie
- Signaalcascade: Een signaal wordt via meerdere schakels in de cel doorgegeven
Hypofyse (89A)
- Hypothalamus: Gedeelte van de tussenhersenen. De hypothalamus staat in verbinding
met de hypofyse en regelt door de afscheiding van neurohormonen de werking van de
hypofyse
- Hypofysevoorkwab (adenohypofyse)
De secretie van hormonen door de hypofyse staat onder invloed van releasing hormonen
(stimulerend) en inhibiting hormonen (remmend) die door de hypothalamus via het
hypofyse-poortaderstelsel worden afgegeven
De rest van de hormonen kan je terugvinden in Binas 89A
- Hypofysevoorkwab (neurohypofyse)
Geeft neurohormonen af die worden geproduceerd door neuronen in de hypothalamus
Maakt zelf geen hormonen aan
