Opdracht 1 (week 1), werkgroep Goederenrecht B2
Onderwerpen:
Eigendom van roerende zaken
Eigendom van onroerende zaken
Eigendomsvoorbehoud
Gemeenschap
Mandeligheid en burenrecht
Literatuur:
Pitlo: nrs. 406-461 (hoofdstuk 9), nrs. 462, 463, 464, 470 - 558 (hoofdstuk 10), nrs.
559-587 (hoofdstuk 11), nrs. 962-974 (par. 15.3)
Arresten:
HR 12 januari 1968, NJ 1968/274 m.nt HD (Teixeira de Mattos)
HR 5 oktober 1990, NJ 1992/226 m.nt. WMK (Breda/St Antonius)
HR 15 november 1991, NJ 1993/316 m.nt. WMK (Dépex/Bergel)
HR 14 februari 1992, NJ 1993/623 m.nt. WMK (Hinck/Van den Werff & Visser (Love
Love))
HR 24 maart 1995, NJ 1996/158 m.nt. WMK (Kuikenbroederij)
HR 31 oktober 1997, NJ 1998/97 (Ontvanger/Rabobank (Portacabin))
HR 6 december 2013, JOR 2013/65 m.nt. A. Steneker (Prorail/Stichting Rijswijk
Wonen)
1
,Casus 1 Vermenging, zaaksvorming en eigendomsvoorbehoud
Art. 3:84 BW
- Titel (koop)
- Beschikkingsbevoegdheid (je moet eigenaar zijn om over te kunnen dragen)
- Levering art. 3:90 BW(feitelijke machtsverschaffing of cp enzo)
Eigendomsvoorbehoud: art. 3:91 en 3:92 BW. Er wordt een voorwaarde verbonden aan de
levering.
Twee roerende zaken komen bij elkaar.
- Vermenging: twee vloeistoffen of gassen worden met elkaar vermengd. Twee flessen
wijn gooi je in een karaf. Hoe het oorspronkelijk was kun je niet meer uit elkaar halen.
Art. 5:15 BW.
- Zaaksvorming: uit een of meerdere roerende zaken een nieuwe zaak vormt. Art. 5:16
BW. Sprake van een doordacht productieproces.
- Natrekking: twee roerende zaken bij elkaar waarbij je de ene roerende zaak als
bestanddeel van de andere roerende zaak moet zien. Fietsbel op een fiets. Het is nu een
fiets met een fietsbel. Fietsbel is bestanddeel van de fiets. Art. 5:14 BW jo 3:4 lid 1
bestanddeel of lid 2 schadecriterium. Schadecriterium: je kunt iets zonder schade te
maken niet losmaken, dan ook bestanddeel.
Als we met een van deze drie te maken hebben, wie is er dan eigenaar?
Charles werkt voor Koninklijke Vopak in de haven van Amsterdam en is gespecialiseerd in de
opslag van olieproducten. Hij krijgt de opdracht van Gunvor om 20 miljoen liter ruwe olie
afkomstig uit Moermansk van het Russische bedrijf Rosneft op te slaan in een opslagtanker van
Vopak, om samen te voegen met 10 miljoen liter ruwe olie van Total afkomstig uit Congo-
Brazzaville, zodat het gebruikt kan worden als stookolie voor containerschepen. De olie van
Total kost 20 miljoen euro, die van Rosneft 40 miljoen euro. Gunvor koopt de olie onder
eigendomsvoorbehoud van de oliebedrijven.
Vraag 1
Wie is eigenaar van de stookolie nadat de olie van Rosneft en Total zijn gemengd?
Indien de koopsom betaald word, gaat eigendom pas over.
Door de olie te vermengen krijg je 30 miljoen olie.
Sprake van vermenging; art. 5:15 BW.
Van vermenging is sprake wanneer afzonderlijke hoeveelheden vloeistoffen (of gassen) met
elkaar worden verenigd. Het gaat hier niet om een doordacht productieproces. De twee
vloeistoffen behoorden aan twee verschillende eigenaren toe en na vermenging kan niet meer
vastgesteld worden wie van welke deel eigenaar is. In zo’n geval worden de oorspronkelijke
eigenaren ieder mede-eigenaar van de vermengde vloeistof (art. 5:15 jo 5:14 lid 2 BW). Een
andere mogelijkheid is dat een van de vaten vloeistof meer waard is dan de vloeistof waarmee
deze wordt vermengd. In dat geval wordt de eigenaar van de vloeistof die meer waard is, de
eigenaar van de vermengde vloeistof (art. 5:15 jo 5:14 lid 1 jo 5:14 lid 3 BW). De waarde is
niet in dusdanige aard dat het als hoofdzaak aangemerkt kan worden. Volgens de HR mag dit
niet snel aangenomen worden.
2
, Omdat er geen hoofdzaak is aan te merken, is lid 2 van toepassing. Rosnef heeft een groter
aandeel dan Total. Rosnef voor 2/3 en Total 1/3 eigenaar.
Gunvor besluit om de ruwe olie om te zetten in benzine omdat het lucratiever is de olie te
verkopen als brandstof voor auto’s dan voor containerschepen. Gunvor geeft de opdracht aan
Shell om in de olieraffinaderij te Pernis, Rotterdam de ruwe olie om te zetten in benzine. Shell
raffineert de olie. Tijdens het productieproces wordt de olie gesplitst, gekraakt en weer
gedeeltelijk samengevoegd op aanwijzing van Gunvor om van de ruwe olie benzine te maken.
Gunvor draagt het risico voor de productie en verkoop van de benzine.
Vraag 2
Wie is de eigenaar van het eindproduct, de benzine?
Er is sprake van zaaksvorming; art. 5:16 BW.
Hiervan is sprake als iemand uit een of meerdere roerende zaken een nieuwe zaak vormt. De
nadruk ligt bij zaaksvorming op de vormgeving, die een nieuw element toevoegt aan de
samengebrachte zaken. Hoofdregel: bij zaaksvorming wordt oorspronkelijke eigenaar, eigenaar
van de zaak (lid 1). Dan Total en Rosnef eigenaren. Maar vormt voor zichzelf of vormt voor
ander (lid 2)? Dan Gunvor.
In casu geeft Gunvor aan Shell de opdracht tot het omzetten van olie in benzine. Het gaat dus
om uitvoering van een overeenkomst tot opdracht. Zie arrest Breda/Antonius (RO 3.3):
- Bij industriële fabricage is o.a. van belang:
o Vervaardiging conform gedetailleerde beschrijving: beslissende invloed op
wijze van productie en op de vorm van het eindproduct
o Risico ter zake van bruikbaarheid, verhandelbaarheid of winstgevendheid
o Niet van belang is de verhouding tussen de productiekosten en de kosten van
het verwerkte materiaal
o Eindproduct was i.c. onbruikbaar voor Antonius (diegene die de
werkzaamheden verricht)
Gunvor liep het risico. Gunvor heeft beslissende invloed op het productieproces. Shell heeft de
benzine gevormd, maar niet voor zichzelf.
Gunvor is eigenaar.
Stel dat de kosten van de raffinering meevallen, Shell brengt Gunvor een bedrag van 10.000
euro in rekening.
Vraag 3
Verandert dit uw antwoord op vraag 2?
De kosten zijn te gering als je het afzet tegenover de miljoenen. Lid 2 gaat niet op. Total en
Rosnev zijn eigenaar van de benzine.
Casus 2 Natrekking en oneigenlijke vermenging van roerende zaken
Vera is een goudsmid en smeedt gouden ringen met ingelegde diamanten in haar atelier in
Amsterdam. Zij krijgt het verzoek van Katja om een nieuwe diamanten steen in haar gouden
ring te plaatsen. Vera gebruikt hiervoor een onopvallende maar dure diamanten steen met een
waarde van 10.000 euro, waar zij de eigenaar van is. De ring van Katja heeft een waarde heeft
van 1000 euro.
Vraag 1
3
Onderwerpen:
Eigendom van roerende zaken
Eigendom van onroerende zaken
Eigendomsvoorbehoud
Gemeenschap
Mandeligheid en burenrecht
Literatuur:
Pitlo: nrs. 406-461 (hoofdstuk 9), nrs. 462, 463, 464, 470 - 558 (hoofdstuk 10), nrs.
559-587 (hoofdstuk 11), nrs. 962-974 (par. 15.3)
Arresten:
HR 12 januari 1968, NJ 1968/274 m.nt HD (Teixeira de Mattos)
HR 5 oktober 1990, NJ 1992/226 m.nt. WMK (Breda/St Antonius)
HR 15 november 1991, NJ 1993/316 m.nt. WMK (Dépex/Bergel)
HR 14 februari 1992, NJ 1993/623 m.nt. WMK (Hinck/Van den Werff & Visser (Love
Love))
HR 24 maart 1995, NJ 1996/158 m.nt. WMK (Kuikenbroederij)
HR 31 oktober 1997, NJ 1998/97 (Ontvanger/Rabobank (Portacabin))
HR 6 december 2013, JOR 2013/65 m.nt. A. Steneker (Prorail/Stichting Rijswijk
Wonen)
1
,Casus 1 Vermenging, zaaksvorming en eigendomsvoorbehoud
Art. 3:84 BW
- Titel (koop)
- Beschikkingsbevoegdheid (je moet eigenaar zijn om over te kunnen dragen)
- Levering art. 3:90 BW(feitelijke machtsverschaffing of cp enzo)
Eigendomsvoorbehoud: art. 3:91 en 3:92 BW. Er wordt een voorwaarde verbonden aan de
levering.
Twee roerende zaken komen bij elkaar.
- Vermenging: twee vloeistoffen of gassen worden met elkaar vermengd. Twee flessen
wijn gooi je in een karaf. Hoe het oorspronkelijk was kun je niet meer uit elkaar halen.
Art. 5:15 BW.
- Zaaksvorming: uit een of meerdere roerende zaken een nieuwe zaak vormt. Art. 5:16
BW. Sprake van een doordacht productieproces.
- Natrekking: twee roerende zaken bij elkaar waarbij je de ene roerende zaak als
bestanddeel van de andere roerende zaak moet zien. Fietsbel op een fiets. Het is nu een
fiets met een fietsbel. Fietsbel is bestanddeel van de fiets. Art. 5:14 BW jo 3:4 lid 1
bestanddeel of lid 2 schadecriterium. Schadecriterium: je kunt iets zonder schade te
maken niet losmaken, dan ook bestanddeel.
Als we met een van deze drie te maken hebben, wie is er dan eigenaar?
Charles werkt voor Koninklijke Vopak in de haven van Amsterdam en is gespecialiseerd in de
opslag van olieproducten. Hij krijgt de opdracht van Gunvor om 20 miljoen liter ruwe olie
afkomstig uit Moermansk van het Russische bedrijf Rosneft op te slaan in een opslagtanker van
Vopak, om samen te voegen met 10 miljoen liter ruwe olie van Total afkomstig uit Congo-
Brazzaville, zodat het gebruikt kan worden als stookolie voor containerschepen. De olie van
Total kost 20 miljoen euro, die van Rosneft 40 miljoen euro. Gunvor koopt de olie onder
eigendomsvoorbehoud van de oliebedrijven.
Vraag 1
Wie is eigenaar van de stookolie nadat de olie van Rosneft en Total zijn gemengd?
Indien de koopsom betaald word, gaat eigendom pas over.
Door de olie te vermengen krijg je 30 miljoen olie.
Sprake van vermenging; art. 5:15 BW.
Van vermenging is sprake wanneer afzonderlijke hoeveelheden vloeistoffen (of gassen) met
elkaar worden verenigd. Het gaat hier niet om een doordacht productieproces. De twee
vloeistoffen behoorden aan twee verschillende eigenaren toe en na vermenging kan niet meer
vastgesteld worden wie van welke deel eigenaar is. In zo’n geval worden de oorspronkelijke
eigenaren ieder mede-eigenaar van de vermengde vloeistof (art. 5:15 jo 5:14 lid 2 BW). Een
andere mogelijkheid is dat een van de vaten vloeistof meer waard is dan de vloeistof waarmee
deze wordt vermengd. In dat geval wordt de eigenaar van de vloeistof die meer waard is, de
eigenaar van de vermengde vloeistof (art. 5:15 jo 5:14 lid 1 jo 5:14 lid 3 BW). De waarde is
niet in dusdanige aard dat het als hoofdzaak aangemerkt kan worden. Volgens de HR mag dit
niet snel aangenomen worden.
2
, Omdat er geen hoofdzaak is aan te merken, is lid 2 van toepassing. Rosnef heeft een groter
aandeel dan Total. Rosnef voor 2/3 en Total 1/3 eigenaar.
Gunvor besluit om de ruwe olie om te zetten in benzine omdat het lucratiever is de olie te
verkopen als brandstof voor auto’s dan voor containerschepen. Gunvor geeft de opdracht aan
Shell om in de olieraffinaderij te Pernis, Rotterdam de ruwe olie om te zetten in benzine. Shell
raffineert de olie. Tijdens het productieproces wordt de olie gesplitst, gekraakt en weer
gedeeltelijk samengevoegd op aanwijzing van Gunvor om van de ruwe olie benzine te maken.
Gunvor draagt het risico voor de productie en verkoop van de benzine.
Vraag 2
Wie is de eigenaar van het eindproduct, de benzine?
Er is sprake van zaaksvorming; art. 5:16 BW.
Hiervan is sprake als iemand uit een of meerdere roerende zaken een nieuwe zaak vormt. De
nadruk ligt bij zaaksvorming op de vormgeving, die een nieuw element toevoegt aan de
samengebrachte zaken. Hoofdregel: bij zaaksvorming wordt oorspronkelijke eigenaar, eigenaar
van de zaak (lid 1). Dan Total en Rosnef eigenaren. Maar vormt voor zichzelf of vormt voor
ander (lid 2)? Dan Gunvor.
In casu geeft Gunvor aan Shell de opdracht tot het omzetten van olie in benzine. Het gaat dus
om uitvoering van een overeenkomst tot opdracht. Zie arrest Breda/Antonius (RO 3.3):
- Bij industriële fabricage is o.a. van belang:
o Vervaardiging conform gedetailleerde beschrijving: beslissende invloed op
wijze van productie en op de vorm van het eindproduct
o Risico ter zake van bruikbaarheid, verhandelbaarheid of winstgevendheid
o Niet van belang is de verhouding tussen de productiekosten en de kosten van
het verwerkte materiaal
o Eindproduct was i.c. onbruikbaar voor Antonius (diegene die de
werkzaamheden verricht)
Gunvor liep het risico. Gunvor heeft beslissende invloed op het productieproces. Shell heeft de
benzine gevormd, maar niet voor zichzelf.
Gunvor is eigenaar.
Stel dat de kosten van de raffinering meevallen, Shell brengt Gunvor een bedrag van 10.000
euro in rekening.
Vraag 3
Verandert dit uw antwoord op vraag 2?
De kosten zijn te gering als je het afzet tegenover de miljoenen. Lid 2 gaat niet op. Total en
Rosnev zijn eigenaar van de benzine.
Casus 2 Natrekking en oneigenlijke vermenging van roerende zaken
Vera is een goudsmid en smeedt gouden ringen met ingelegde diamanten in haar atelier in
Amsterdam. Zij krijgt het verzoek van Katja om een nieuwe diamanten steen in haar gouden
ring te plaatsen. Vera gebruikt hiervoor een onopvallende maar dure diamanten steen met een
waarde van 10.000 euro, waar zij de eigenaar van is. De ring van Katja heeft een waarde heeft
van 1000 euro.
Vraag 1
3
