Literatuurgeschiedenis
16e en 17e eeuw
Historische Context
Drie belangrijke ontwikkelingen:
1. De boekdrukkunst
2. De hervorming/reformatie
3. Het streven van vorsten naar absolutisme en
centralisatie
De hervorming/reformatie:
→ Ontstond door onvrede over misstanden in de rooms-katholieke kerk. Burgerij was klaar met
de grote macht van hoge geestelijke.
1517: Maarten Luther was een van de eerste die zich tegen de kerk verzette. Door hervormers
als Luther en Calvijn + drukpers konden andere opvattingen zoals het Calvinisme snel worden
verspreid.
Republiek der Zeven Verenigden Nederlanden
(1500-1558): Karel V → Koning van NL en Spanje (Absolute macht)
(1555): Zoon Karel V, Filips II (Heel gelovig)
(1533-1584): Willem van Oranje → Leider van verzet tegen Filip II (Spanje)
Filip en Willem kregen een oorlog om geloof en politieke inzichten
→ 80 jarige oorlog (1568 tot 1648)
Tussen (1609-1621) is er een wapenstilstand (Twaalfjarig Bestand).
De Nederlanden viel uiteen in een onafhankelijke republiek. Elke provincie had een eigen
regering, maar gingen samenwerken door oorlog vs Spanje. Dit leidde tot de Republiek der
Zeven Verenigden Nederlanden.
Vrede van Munster eindigd de oorlog
De opkomst van ontdekkingsreizen naar VS en Azië zorgt voor kennis van nieuwe culturen en
handel in (exotische/buitenlandse) producten. Bij de ontdekkingsreizen kwam ook veel handel en
koloniën bij kijken.
NL rijk; Gouden Eeuw.
Door ontdekkingsreizen → VOC (Michiel de Ruyter)
1585 → Val van antwerpen (centrum handel en kunst). Alle handel- en kunstenaars gingen naar
Amsterdam.
Kortom; VEEL HANDEL IN NL
, Culturele Context
Empirisme; betrouwbare kennis is gebaseerd op zintuiglijke ervaring en waarneming. kennis =
macht.
Rationalisme; kritisch verstand staat centraal. Kennis en waarheid enkel door middel van een
reden.
Verschillende culturen/kunstzinnige stromen:
- Humanisme; antropocentrisch wereldbeeld (mens is middelpunt), grammatica/retorica
(elkaar overtuigen), ethiek (kritisch nadenken)
- Renaissance; wedergeboorte van de klassieke oudheid in cultuur, kunst en literatuur,
werkelijkheidsgetrouwe weergave van religieuze voorstellingen, Romeinse godenwereld
en mythologie
→ Classicisme; geïdealiseerde weergave van de werkelijkheid, regels uit de klassieke
oudheid
- Burgerlijke cultuur; normen en waarden worden meer zichtbaar in de kunst (men vindt
zich een Amsterdammer)
Literaire Ontwikkelingen
Vanaf 1600 werden literaire werken steeds meer duidelijk van een auteursnaam voorzien en
werden ze door een drukker/uitgever uitgebracht.
Schrijvers in de 16e en 17e eeuw waren afkomstig uit stedelijke elite en hoge middenklassen
van de burgerij. Waren voor politieke rust en maatschappelijke orde en zagen zichzelf als
volksopvoeder en opinievormers.
Vb Warenar; de man is zo bezig met geld en gierigheid dat hij niet mee krijgt dat zijn eigen
dochter zwanger is (zonder getrouwd te zijn). Les; niet gierig zijn.
Nederlandse renaissanceliteratuur:
- Petrarkisme;
● Onbeantwoorde liefde
● Stereotiepe geliefden / vaste beelden voor de liefde
● Liefdesklacht van de minnaar
● Tegenstellingen en paradoxen (tegenspraak)
● Drama
- Emblematiek;
● Algemene waarheid/les
● Kwam eerst in Italië daarna elders in Europa. Een embleem had een driedelige
vorm:
1. een motto (opschrift)
2. een pictura (afbeelding)
3. een subscrippto (bijschrift/uitleg)
- Sonnet;
● Twee kwatrijnen (gedicht/strofe van vier regels)
● Twee terzinen (gedicht/strofe van drie regels)
● Petrakartisme
- Liederen → zangcultuur;
● Liedboeken
● Daten
16e en 17e eeuw
Historische Context
Drie belangrijke ontwikkelingen:
1. De boekdrukkunst
2. De hervorming/reformatie
3. Het streven van vorsten naar absolutisme en
centralisatie
De hervorming/reformatie:
→ Ontstond door onvrede over misstanden in de rooms-katholieke kerk. Burgerij was klaar met
de grote macht van hoge geestelijke.
1517: Maarten Luther was een van de eerste die zich tegen de kerk verzette. Door hervormers
als Luther en Calvijn + drukpers konden andere opvattingen zoals het Calvinisme snel worden
verspreid.
Republiek der Zeven Verenigden Nederlanden
(1500-1558): Karel V → Koning van NL en Spanje (Absolute macht)
(1555): Zoon Karel V, Filips II (Heel gelovig)
(1533-1584): Willem van Oranje → Leider van verzet tegen Filip II (Spanje)
Filip en Willem kregen een oorlog om geloof en politieke inzichten
→ 80 jarige oorlog (1568 tot 1648)
Tussen (1609-1621) is er een wapenstilstand (Twaalfjarig Bestand).
De Nederlanden viel uiteen in een onafhankelijke republiek. Elke provincie had een eigen
regering, maar gingen samenwerken door oorlog vs Spanje. Dit leidde tot de Republiek der
Zeven Verenigden Nederlanden.
Vrede van Munster eindigd de oorlog
De opkomst van ontdekkingsreizen naar VS en Azië zorgt voor kennis van nieuwe culturen en
handel in (exotische/buitenlandse) producten. Bij de ontdekkingsreizen kwam ook veel handel en
koloniën bij kijken.
NL rijk; Gouden Eeuw.
Door ontdekkingsreizen → VOC (Michiel de Ruyter)
1585 → Val van antwerpen (centrum handel en kunst). Alle handel- en kunstenaars gingen naar
Amsterdam.
Kortom; VEEL HANDEL IN NL
, Culturele Context
Empirisme; betrouwbare kennis is gebaseerd op zintuiglijke ervaring en waarneming. kennis =
macht.
Rationalisme; kritisch verstand staat centraal. Kennis en waarheid enkel door middel van een
reden.
Verschillende culturen/kunstzinnige stromen:
- Humanisme; antropocentrisch wereldbeeld (mens is middelpunt), grammatica/retorica
(elkaar overtuigen), ethiek (kritisch nadenken)
- Renaissance; wedergeboorte van de klassieke oudheid in cultuur, kunst en literatuur,
werkelijkheidsgetrouwe weergave van religieuze voorstellingen, Romeinse godenwereld
en mythologie
→ Classicisme; geïdealiseerde weergave van de werkelijkheid, regels uit de klassieke
oudheid
- Burgerlijke cultuur; normen en waarden worden meer zichtbaar in de kunst (men vindt
zich een Amsterdammer)
Literaire Ontwikkelingen
Vanaf 1600 werden literaire werken steeds meer duidelijk van een auteursnaam voorzien en
werden ze door een drukker/uitgever uitgebracht.
Schrijvers in de 16e en 17e eeuw waren afkomstig uit stedelijke elite en hoge middenklassen
van de burgerij. Waren voor politieke rust en maatschappelijke orde en zagen zichzelf als
volksopvoeder en opinievormers.
Vb Warenar; de man is zo bezig met geld en gierigheid dat hij niet mee krijgt dat zijn eigen
dochter zwanger is (zonder getrouwd te zijn). Les; niet gierig zijn.
Nederlandse renaissanceliteratuur:
- Petrarkisme;
● Onbeantwoorde liefde
● Stereotiepe geliefden / vaste beelden voor de liefde
● Liefdesklacht van de minnaar
● Tegenstellingen en paradoxen (tegenspraak)
● Drama
- Emblematiek;
● Algemene waarheid/les
● Kwam eerst in Italië daarna elders in Europa. Een embleem had een driedelige
vorm:
1. een motto (opschrift)
2. een pictura (afbeelding)
3. een subscrippto (bijschrift/uitleg)
- Sonnet;
● Twee kwatrijnen (gedicht/strofe van vier regels)
● Twee terzinen (gedicht/strofe van drie regels)
● Petrakartisme
- Liederen → zangcultuur;
● Liedboeken
● Daten
