Samenvatting De Bruyn et al. – De Diagnostische cyclus
Inhoudsopgave
Samenvatting De Bruyn et al. – De Diagnostische cyclus...................................................................1
Hoofdstuk 1 – Inleiding.......................................................................................................................2
Hoofdstuk 2 – Uitgangspunten...........................................................................................................2
Hoofdstuk 3 – De diagnostische cyclus...............................................................................................3
Hoofdstuk 4 – De aanmelding............................................................................................................5
Hoofdstuk 5 – Klachtanalyse..............................................................................................................6
Hoofdstuk 6 – Het uitwerken van het diagnostisch scenario..............................................................7
Hoofdstuk 7 – Probleemanalyse.........................................................................................................9
Hoofdstuk 8 – Verklaringsanalyse....................................................................................................11
Hoofdstuk 9 – Indicatieanalyse........................................................................................................14
1
,Hoofdstuk 1 – Inleiding
In de klinische psychodiagnostiek wordt informatie verzameld over de cliënt en diens omgeving met
het ook op het ontwerpen van de meest adequate aanpak van de problemen die door de cliënt zelf
of door diens omgeving zijn gesignaleerd.
Een ‘ongewapend oordeel’ is een oordeel waarbij de diagnosticus uitspraken doet zonder expliciet
een beroep te doen op methodologische principes of systematische procedures die kunnen
voorkomen dat er fouten en onterechte vertekeningen in het oordeel optreden. Een ongewapend
oordeel leidt in tal van beslissingssituaties tot tekorten en vertekeningen.
Een prescriptief kader of model laat toe heuristische procedures te ontwerpen die aan het
diagnostisch proces in de praktijk sturing geven. Kennis en vaardigheden op het gebied van
diagnostische instrumenten en beslissingsprocedures moeten in dit raamwerk worden ingepast. De
diagnostische cyclus is het prescriptieve model dat ten grondslag ligt aan het boek.
Hoofdstuk 2 – Uitgangspunten
Wetenschappelijke diagnostiek
De diagnostische cyclus is gebaseerd op de empirische cyclus van De Groot (inductie, deductie en
toetsing) en sluit daarnaast aan bij de opvattingen van Van Strien over wetenschappelijke
diagnostiek.
Verschillende foutenbronnen
Er zijn verschillende foutenbronnen te vinden in:
- De wijze waarop mensen met kansen en waarschijnlijkheden omgaan;
- Vuistregels en heuristieken die mensen doorgaans geneigd zijn te volgen;
- De kwaliteit van professionele diagnostiek.
o Het leren van fouten is geen probleem, maar het negeren ervan wel (Grid).
Besliskundige ondersteuning
Het descriptieve beslissingsmodel houdt zich bezig met het beschrijven en verklaren van
beslissingsgedrag. De normatieve beslissingstheorie gaat verder dan beschrijven en verklaren en
schrijft ook voor hoe de beslisser formeel te werk moet gaan op basis van een aantal rationele
axioma’s.
Prescriptieve diagnostiek
Normatieve diagnostiek houdt zich bezig met het funderen, formuleren en onderzoeken van
diagnostische regels en procedures.
Prescriptieve diagnostiek is de ‘leer van de diagnostiek’. De fundering van de spelregels worden
gezocht in het analyseren en blootleggen van de grondkenmerken van het professionele diagnostisch
proces. Prescriptieve studies houden zich steeds bezig met de vraag hoe de diagnosticus – gegeven
de grondkenmerken – het best het diagnostisch proces vorm kan geven.
In de empirische cyclus staat het genereren en toetsen van hypothesen centraal.
2
, Hoofdstuk 3 – De diagnostische cyclus
Van hulpvraag tot cyclus
In de klinische praktijk start het diagnostisch proces nadat de cliënt zich rechtstreeks of via een
verwijzer heeft aangemeld met een of meer hulpvragen. Deze hulpvragen hoeven niet altijd tot
diagnostische hulpvragen te leiden. De diagnosticus gaat samen met de cliënt na aan welke soort
informatie er behoefte is. De diagnostische hulpvraag wordt uiteindelijk gezamenlijk
geherformuleerd tot een vraagstelling. Deze vraagstelling wordt vervolgens opgevat als
onderzoeksvraag.
Hulpvraag (C) type diagnostische hulpvraag (D) type vraagstelling (C en D) type onderzoek
(D).
Tabel 3.1. Taxonomie van hulpvragen, vraagstellingstypen en onderzoekstypen
Prototype diagnostische hulpvraag Type vraagstelling Type onderzoek Code
Hoe moet ik verwoorden wat ik t.o.v. mij/dit Verheldering Verhelderend VHD
kind ervaar?
Wat is er met mij/dit kind aan de hand? Onderkenning Onderkennend ODK
Waarom is dit met mij/dit kind aan de hand? Verklaring Verklarend VKR
Hoe kan ik/dit kind het best geholpen worden? Indicatie Indicerend IDC
Als er sprake is van slechts één diagnostische hulpvraag, dan volgt een diagnostisch onderzoek van
één bepaald type (bv onderkennend). Bij een combinatie van vragen volgt ok een combinatie van
onderzoekstypen (bv indicerend en onderkennend).
Het verhelderend onderzoek is de gepaste aanvangsstap van elk diagnostisch scenario. Is dit de enige
stap, dan krijg je een 0-scenario. Komt er nog een ander onderzoek achteraan, dan krijg je een 1-
scenario, komen er nog twee onderzoeken, dan krijg je een 2-scenario en komen er nog drie
onderzoeken, dan krijg je een 3-scenario. In de meeste gevallen krijg je een 3-scenario.
Verhelderend onderkennend verklarend indicerend
Tabel 3.2 Correspondentie van onderzoekstypen, stappen en onderzoekscomponenten in het
diagnostisch scenario
Onderzoekstype Stap Component Code
Verhelderend 1 Klachtenanalyse (KA)
Onderkennend 2 Probleemanalyse (PA)
Verklarend 3 Verklaringsanalyse (VA)
Indicerend 4 Indicatieanalyse (IA)
De term diagnose wordt in de praktijk doorgaans in de volgende twee verschillende betekenissen
gebruik:
- Als onderkenning van een stoornis (ADHD);
- Als verklaring voor het probleem of de stoornis (internaliserende problemen als gevolg van
een onveilige hechting).
Hypothesen zijn voorlopige uitspraken die nog aan (nieuwe) feitenmateriaal getoetst moeten
worden. Per onderzoekstype kun je ook verschillende hypothesen opstellen: verhelderende,
onderkennende, verklarende en indicerende hypothesen.
De diagnostische cyclus
Een optimaal diagnostisch beslissingsproces dwingt in de regel tot een cyclisch verloop.
3
Inhoudsopgave
Samenvatting De Bruyn et al. – De Diagnostische cyclus...................................................................1
Hoofdstuk 1 – Inleiding.......................................................................................................................2
Hoofdstuk 2 – Uitgangspunten...........................................................................................................2
Hoofdstuk 3 – De diagnostische cyclus...............................................................................................3
Hoofdstuk 4 – De aanmelding............................................................................................................5
Hoofdstuk 5 – Klachtanalyse..............................................................................................................6
Hoofdstuk 6 – Het uitwerken van het diagnostisch scenario..............................................................7
Hoofdstuk 7 – Probleemanalyse.........................................................................................................9
Hoofdstuk 8 – Verklaringsanalyse....................................................................................................11
Hoofdstuk 9 – Indicatieanalyse........................................................................................................14
1
,Hoofdstuk 1 – Inleiding
In de klinische psychodiagnostiek wordt informatie verzameld over de cliënt en diens omgeving met
het ook op het ontwerpen van de meest adequate aanpak van de problemen die door de cliënt zelf
of door diens omgeving zijn gesignaleerd.
Een ‘ongewapend oordeel’ is een oordeel waarbij de diagnosticus uitspraken doet zonder expliciet
een beroep te doen op methodologische principes of systematische procedures die kunnen
voorkomen dat er fouten en onterechte vertekeningen in het oordeel optreden. Een ongewapend
oordeel leidt in tal van beslissingssituaties tot tekorten en vertekeningen.
Een prescriptief kader of model laat toe heuristische procedures te ontwerpen die aan het
diagnostisch proces in de praktijk sturing geven. Kennis en vaardigheden op het gebied van
diagnostische instrumenten en beslissingsprocedures moeten in dit raamwerk worden ingepast. De
diagnostische cyclus is het prescriptieve model dat ten grondslag ligt aan het boek.
Hoofdstuk 2 – Uitgangspunten
Wetenschappelijke diagnostiek
De diagnostische cyclus is gebaseerd op de empirische cyclus van De Groot (inductie, deductie en
toetsing) en sluit daarnaast aan bij de opvattingen van Van Strien over wetenschappelijke
diagnostiek.
Verschillende foutenbronnen
Er zijn verschillende foutenbronnen te vinden in:
- De wijze waarop mensen met kansen en waarschijnlijkheden omgaan;
- Vuistregels en heuristieken die mensen doorgaans geneigd zijn te volgen;
- De kwaliteit van professionele diagnostiek.
o Het leren van fouten is geen probleem, maar het negeren ervan wel (Grid).
Besliskundige ondersteuning
Het descriptieve beslissingsmodel houdt zich bezig met het beschrijven en verklaren van
beslissingsgedrag. De normatieve beslissingstheorie gaat verder dan beschrijven en verklaren en
schrijft ook voor hoe de beslisser formeel te werk moet gaan op basis van een aantal rationele
axioma’s.
Prescriptieve diagnostiek
Normatieve diagnostiek houdt zich bezig met het funderen, formuleren en onderzoeken van
diagnostische regels en procedures.
Prescriptieve diagnostiek is de ‘leer van de diagnostiek’. De fundering van de spelregels worden
gezocht in het analyseren en blootleggen van de grondkenmerken van het professionele diagnostisch
proces. Prescriptieve studies houden zich steeds bezig met de vraag hoe de diagnosticus – gegeven
de grondkenmerken – het best het diagnostisch proces vorm kan geven.
In de empirische cyclus staat het genereren en toetsen van hypothesen centraal.
2
, Hoofdstuk 3 – De diagnostische cyclus
Van hulpvraag tot cyclus
In de klinische praktijk start het diagnostisch proces nadat de cliënt zich rechtstreeks of via een
verwijzer heeft aangemeld met een of meer hulpvragen. Deze hulpvragen hoeven niet altijd tot
diagnostische hulpvragen te leiden. De diagnosticus gaat samen met de cliënt na aan welke soort
informatie er behoefte is. De diagnostische hulpvraag wordt uiteindelijk gezamenlijk
geherformuleerd tot een vraagstelling. Deze vraagstelling wordt vervolgens opgevat als
onderzoeksvraag.
Hulpvraag (C) type diagnostische hulpvraag (D) type vraagstelling (C en D) type onderzoek
(D).
Tabel 3.1. Taxonomie van hulpvragen, vraagstellingstypen en onderzoekstypen
Prototype diagnostische hulpvraag Type vraagstelling Type onderzoek Code
Hoe moet ik verwoorden wat ik t.o.v. mij/dit Verheldering Verhelderend VHD
kind ervaar?
Wat is er met mij/dit kind aan de hand? Onderkenning Onderkennend ODK
Waarom is dit met mij/dit kind aan de hand? Verklaring Verklarend VKR
Hoe kan ik/dit kind het best geholpen worden? Indicatie Indicerend IDC
Als er sprake is van slechts één diagnostische hulpvraag, dan volgt een diagnostisch onderzoek van
één bepaald type (bv onderkennend). Bij een combinatie van vragen volgt ok een combinatie van
onderzoekstypen (bv indicerend en onderkennend).
Het verhelderend onderzoek is de gepaste aanvangsstap van elk diagnostisch scenario. Is dit de enige
stap, dan krijg je een 0-scenario. Komt er nog een ander onderzoek achteraan, dan krijg je een 1-
scenario, komen er nog twee onderzoeken, dan krijg je een 2-scenario en komen er nog drie
onderzoeken, dan krijg je een 3-scenario. In de meeste gevallen krijg je een 3-scenario.
Verhelderend onderkennend verklarend indicerend
Tabel 3.2 Correspondentie van onderzoekstypen, stappen en onderzoekscomponenten in het
diagnostisch scenario
Onderzoekstype Stap Component Code
Verhelderend 1 Klachtenanalyse (KA)
Onderkennend 2 Probleemanalyse (PA)
Verklarend 3 Verklaringsanalyse (VA)
Indicerend 4 Indicatieanalyse (IA)
De term diagnose wordt in de praktijk doorgaans in de volgende twee verschillende betekenissen
gebruik:
- Als onderkenning van een stoornis (ADHD);
- Als verklaring voor het probleem of de stoornis (internaliserende problemen als gevolg van
een onveilige hechting).
Hypothesen zijn voorlopige uitspraken die nog aan (nieuwe) feitenmateriaal getoetst moeten
worden. Per onderzoekstype kun je ook verschillende hypothesen opstellen: verhelderende,
onderkennende, verklarende en indicerende hypothesen.
De diagnostische cyclus
Een optimaal diagnostisch beslissingsproces dwingt in de regel tot een cyclisch verloop.
3
