Samenvatting Inleiding Rechtsfilosofie
Recht als Raadsel
een inleiding in de rechtsfilosofie
1
,Inhoud
Hoofdstuk I: de wens van de soeverein.......................................................2
I.1 Bevelen................................................................................................2
I.2 Soeverein.............................................................................................2
I.3 Algemeen.............................................................................................3
Hoofdstuk II: De macht der gewoonte..........................................................4
II.2 Het perspectief van de antropoloog....................................................4
II.2 Wederzijdse verwachtingen................................................................4
II.3 ‘Telt als’-regels....................................................................................5
II.4 Besluit.................................................................................................5
Hoofdstuk III: Regels over regels..................................................................6
III.1 Vastleggen..........................................................................................6
III.2 Geldigheid..........................................................................................7
III. Geregelde dwangorde..........................................................................7
III.4 Primaire en secundaire regels............................................................8
III.5 Consensus onder vreemden...............................................................8
III.6 Besluit................................................................................................9
Hoofdstuk IV: Rechtvaardiging en kritiek...................................................10
IV.1 ‘Omdat ik het zeg”...........................................................................10
IV.2 Gods bevel.......................................................................................10
IV.4 Het natuurlijke licht..........................................................................11
IV. 5 de bestemming van de mens..........................................................12
IV. 6 Tussenbalans...................................................................................13
2
,Hoofdstuk V: Het maatschappelijke contract.............................................14
V.1 Van natuurrecht naar natuurlijke rechten..........................................14
V.2 De wederkerigheid van een contract................................................14
V.3 De gerechtvaardigde opstand...........................................................15
V.4 Redenen voor redenen voor redenen................................................16
Hoofdstuk VI: Algemene regels..................................................................17
VI.1 Categorieën.....................................................................................17
VI.2 De moeilijkheden van algemene regels...........................................17
VI.3 Functies van algemene regels.........................................................18
VI.4 Regels als redenen...........................................................................18
VI.5 De falende wetgever........................................................................19
VI. 6 Dressuur..........................................................................................19
Hoofdstuk VII: Recht en sturing..................................................................20
VII.1 Modificatie en codificatie................................................................20
VII.2 Overregulering................................................................................20
VII.3 Het subsidiariteitsbeginsel..............................................................20
VII. Geconditioneerde zelfregulering.......................................................20
VII.5 Subsidiariteit in de rechtstaat.........................................................21
VII. Subsidiariteit in een democratie.......................................................22
Hoofdstuk VIII: Juridische beslissingen.......................................................23
VIII.1 Moeilijkheden van rechterlijke oordeelsvorming............................23
VIII.2 Onbepaaldheid van het recht.........................................................24
VIII.3 Rafelig recht...................................................................................25
VIII.4 Rechterlijke gebondenheid.............................................................26
VIII.5 Tussenbalans..................................................................................26
Hoofdstuk IX: Tussen rechter en wetgever.................................................27
3
, IX.1 De rol van beginselen......................................................................27
IX.2 Rechterlijke rechtsvorming..............................................................28
IX.3 Beleid en beginsel............................................................................28
IX.4 Strijdende belangen en strijdende beginselen.................................29
IX.5 Besluit..............................................................................................29
Hoofdstuk X: Schade en schande...............................................................30
X.1 Grenspaal in omstreden gebied........................................................30
X.2 Het utilisme en individuele vrijheid...................................................30
X.3 Moraal als het cement van de samenleving.....................................31
X.4 Drie problematische veronderstellingen...........................................31
Hoofdstuk XI: Vergelden en voorkomen.....................................................32
XI.1 Straf en contract..............................................................................32
XI.2 De effectiviteit van straf..................................................................32
XI.3 Vergelding........................................................................................33
XI.4 Het dilemma....................................................................................34
XI.5 Een middenweg...............................................................................34
XI.5 Besluit..............................................................................................35
Hoofdstuk XII: Rechtvaardigheid en rechtmatigheid..................................36
XII.1 Rechtvaardigheid als rechtmatigheid..............................................36
XII.2 Misdadig recht.................................................................................37
XII.3 Het gelijkheidsbeginsel...................................................................37
XII.4 De rechtspositivistische repliek.......................................................37
XII.5 Gehoorzaamheidsplicht..................................................................38
4
, Hoofdstuk I: de wens van de soeverein
John Austin (1790-1859)
Probeerde recht te definiëren zonder te leunen op een bestaand
rechtssysteem en zonder bij de lezer voorkennis te veronderstellen van
het geldende recht. Wat is recht? Hij wilde de structuur en werking van
recht begrijpen zonder een standpunt in te nemen ten aanzien van de
waarde of de rechtvaardigheid van het recht. “the existence of law is one
thing, its merit or demerit is another.”
I.1 Bevelen
Men beschrijft meestal niet wat het recht is, maar wat het recht zou
moeten zijn. In plaats van een beschrijving te geven van recht, geeft men
een normatief gekleurde opvatting. Niet het recht wordt gedefinieerd,
maar rechtvaardig recht. Dit werd door Austin verworpen.
In “Province of Jurisprudence determined” wilde hij een duidelijke en
neutrale definitie van recht opstellen.
Bevel: Een bevel wordt onderscheiden van andere wensuitingen, niet door
de manier waarop de wens naar voren wordt gebracht, maar door de
macht en het doel van degene die beveelt om kwaad of pijn toe te
brengen ingeval de wens wordt genegeerd.
Bevel en plicht zijn termen die wederzijdse betrekking hebben. Waar een
plicht is, is ook een bevel geuit en vice versa. Degene die kwaad zal
toebrengen ingeval zijn wens wordt genegeerd, drukt een bevel uit door
zijn wens te uiten of aan te kondigen. Degene die is blootgesteld aan dat
kwaad ingeval hij de wens negeert, wordt door het bevel gebonden en
verplicht. Dit kwaad wordt sanctie genoemd. Een bevel wordt dus voorzien
van een sanctie indien niet aan het bevel gevolg wordt gegeven. Dit
verondersteld macht om ervoor te zorgen dat de wens kan worden
afgedwongen.
Recht is het geheel van bevelen van een superieur, die gepaard gaan met
de mogelijkheid sancties op te leggen bij niet-nakoming.
Onze plicht tot gehoorzaamheid aan de wet hoeft niet op een normatieve
aanvaarding van het recht te berusten, maar kan slechts voortvloeien uit
de wens sancties te ontlopen.
I.2 Soeverein
Alleen superieuren die soeverein zijn kunnen bevelen uitdelen. Alleen de
soeverein kan rechtsbron zijn. De soeverein is;
- degene waaraan het merendeel van de leden van een bepaalde
5
Recht als Raadsel
een inleiding in de rechtsfilosofie
1
,Inhoud
Hoofdstuk I: de wens van de soeverein.......................................................2
I.1 Bevelen................................................................................................2
I.2 Soeverein.............................................................................................2
I.3 Algemeen.............................................................................................3
Hoofdstuk II: De macht der gewoonte..........................................................4
II.2 Het perspectief van de antropoloog....................................................4
II.2 Wederzijdse verwachtingen................................................................4
II.3 ‘Telt als’-regels....................................................................................5
II.4 Besluit.................................................................................................5
Hoofdstuk III: Regels over regels..................................................................6
III.1 Vastleggen..........................................................................................6
III.2 Geldigheid..........................................................................................7
III. Geregelde dwangorde..........................................................................7
III.4 Primaire en secundaire regels............................................................8
III.5 Consensus onder vreemden...............................................................8
III.6 Besluit................................................................................................9
Hoofdstuk IV: Rechtvaardiging en kritiek...................................................10
IV.1 ‘Omdat ik het zeg”...........................................................................10
IV.2 Gods bevel.......................................................................................10
IV.4 Het natuurlijke licht..........................................................................11
IV. 5 de bestemming van de mens..........................................................12
IV. 6 Tussenbalans...................................................................................13
2
,Hoofdstuk V: Het maatschappelijke contract.............................................14
V.1 Van natuurrecht naar natuurlijke rechten..........................................14
V.2 De wederkerigheid van een contract................................................14
V.3 De gerechtvaardigde opstand...........................................................15
V.4 Redenen voor redenen voor redenen................................................16
Hoofdstuk VI: Algemene regels..................................................................17
VI.1 Categorieën.....................................................................................17
VI.2 De moeilijkheden van algemene regels...........................................17
VI.3 Functies van algemene regels.........................................................18
VI.4 Regels als redenen...........................................................................18
VI.5 De falende wetgever........................................................................19
VI. 6 Dressuur..........................................................................................19
Hoofdstuk VII: Recht en sturing..................................................................20
VII.1 Modificatie en codificatie................................................................20
VII.2 Overregulering................................................................................20
VII.3 Het subsidiariteitsbeginsel..............................................................20
VII. Geconditioneerde zelfregulering.......................................................20
VII.5 Subsidiariteit in de rechtstaat.........................................................21
VII. Subsidiariteit in een democratie.......................................................22
Hoofdstuk VIII: Juridische beslissingen.......................................................23
VIII.1 Moeilijkheden van rechterlijke oordeelsvorming............................23
VIII.2 Onbepaaldheid van het recht.........................................................24
VIII.3 Rafelig recht...................................................................................25
VIII.4 Rechterlijke gebondenheid.............................................................26
VIII.5 Tussenbalans..................................................................................26
Hoofdstuk IX: Tussen rechter en wetgever.................................................27
3
, IX.1 De rol van beginselen......................................................................27
IX.2 Rechterlijke rechtsvorming..............................................................28
IX.3 Beleid en beginsel............................................................................28
IX.4 Strijdende belangen en strijdende beginselen.................................29
IX.5 Besluit..............................................................................................29
Hoofdstuk X: Schade en schande...............................................................30
X.1 Grenspaal in omstreden gebied........................................................30
X.2 Het utilisme en individuele vrijheid...................................................30
X.3 Moraal als het cement van de samenleving.....................................31
X.4 Drie problematische veronderstellingen...........................................31
Hoofdstuk XI: Vergelden en voorkomen.....................................................32
XI.1 Straf en contract..............................................................................32
XI.2 De effectiviteit van straf..................................................................32
XI.3 Vergelding........................................................................................33
XI.4 Het dilemma....................................................................................34
XI.5 Een middenweg...............................................................................34
XI.5 Besluit..............................................................................................35
Hoofdstuk XII: Rechtvaardigheid en rechtmatigheid..................................36
XII.1 Rechtvaardigheid als rechtmatigheid..............................................36
XII.2 Misdadig recht.................................................................................37
XII.3 Het gelijkheidsbeginsel...................................................................37
XII.4 De rechtspositivistische repliek.......................................................37
XII.5 Gehoorzaamheidsplicht..................................................................38
4
, Hoofdstuk I: de wens van de soeverein
John Austin (1790-1859)
Probeerde recht te definiëren zonder te leunen op een bestaand
rechtssysteem en zonder bij de lezer voorkennis te veronderstellen van
het geldende recht. Wat is recht? Hij wilde de structuur en werking van
recht begrijpen zonder een standpunt in te nemen ten aanzien van de
waarde of de rechtvaardigheid van het recht. “the existence of law is one
thing, its merit or demerit is another.”
I.1 Bevelen
Men beschrijft meestal niet wat het recht is, maar wat het recht zou
moeten zijn. In plaats van een beschrijving te geven van recht, geeft men
een normatief gekleurde opvatting. Niet het recht wordt gedefinieerd,
maar rechtvaardig recht. Dit werd door Austin verworpen.
In “Province of Jurisprudence determined” wilde hij een duidelijke en
neutrale definitie van recht opstellen.
Bevel: Een bevel wordt onderscheiden van andere wensuitingen, niet door
de manier waarop de wens naar voren wordt gebracht, maar door de
macht en het doel van degene die beveelt om kwaad of pijn toe te
brengen ingeval de wens wordt genegeerd.
Bevel en plicht zijn termen die wederzijdse betrekking hebben. Waar een
plicht is, is ook een bevel geuit en vice versa. Degene die kwaad zal
toebrengen ingeval zijn wens wordt genegeerd, drukt een bevel uit door
zijn wens te uiten of aan te kondigen. Degene die is blootgesteld aan dat
kwaad ingeval hij de wens negeert, wordt door het bevel gebonden en
verplicht. Dit kwaad wordt sanctie genoemd. Een bevel wordt dus voorzien
van een sanctie indien niet aan het bevel gevolg wordt gegeven. Dit
verondersteld macht om ervoor te zorgen dat de wens kan worden
afgedwongen.
Recht is het geheel van bevelen van een superieur, die gepaard gaan met
de mogelijkheid sancties op te leggen bij niet-nakoming.
Onze plicht tot gehoorzaamheid aan de wet hoeft niet op een normatieve
aanvaarding van het recht te berusten, maar kan slechts voortvloeien uit
de wens sancties te ontlopen.
I.2 Soeverein
Alleen superieuren die soeverein zijn kunnen bevelen uitdelen. Alleen de
soeverein kan rechtsbron zijn. De soeverein is;
- degene waaraan het merendeel van de leden van een bepaalde
5
