Politie
JURIDISCHE EN
GEDRAGSWETENSCHAPPELIJKE
ASPECTEN VAN POLITIE
2020 – 2021
pag. 1
,Politie
pag. 2
,Politie
Inhoudsopgave
1. Politiefunctie ................................................................................................................................................... 9
1.1. Juridisch .................................................................................................................................................... 9
1.2. Operationeel ............................................................................................................................................ 9
2. Het politiebestel ............................................................................................................................................11
2.1. Het politieapparaat ................................................................................................................................11
2.2. De politieoverheden .............................................................................................................................11
3. Politierecht .................................................................................................................................................... 12
- EINDE INLEIDING -
1. De periode voor de Belgische onafhankelijkheid ............................................................................... 13
1.1. De Franse oorsprong van de “Belgische” politie ......................................................................... 13
1.2. Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden .................................................................................... 13
2. Vanaf de Belgische onafhankelijkheid tot WOII ..................................................................................15
2.1. Uitbouw van de Rijkswacht ................................................................................................................15
2.2. Het (dis)functioneren van gemeentepolitie en landelijke politie ..........................................15
2.3. 1919: oprichting van de gerechtelijke politie bij de parketten ................................................. 16
2.4. Ontwikkelingen in de periode 1919 – 1940..................................................................................... 16
3. Het politiebestel tijdens de Duitse bezetting ...................................................................................... 17
3.1. De Militärverwaltung ........................................................................................................................... 17
3.2. Demilitarisering en reorganisatie van de Rijkswacht .............................................................. 17
3.3. De centraal beheerde gemeentepolitie ......................................................................................... 17
3.4. Niet-doorgevoerde hervorming van gerechtelijke politie ......................................................18
4. Het politiebestel in de periode 1944 – 1980 ......................................................................................... 19
4.1. Herstel van het vooroorlogse politiebestel ...................................................................................... 19
4.2. Stelselmatige uitbouw en versterking van de Rijkswacht ..................................................... 19
4.3. Status quo inzake gemeentepolitie ............................................................................................... 20
4.4. Punctuele ingrepen in de organisatie van de gerechtelijke politie..................................... 20
4.5. De zaak-François ............................................................................................................................... 20
5. Het politiebestel in de periode 1980 – 1995 ......................................................................................... 22
5.1. Groeiende onrust over het Belgisch politiebestel ..................................................................... 22
5.2. Rapport parlementaire onderzoekscommissie Bende van Nijvel ....................................... 22
5.3. Pinksterplan 1 van regering Martens VIII (1990) ........................................................................ 23
5.4. Verhouding tussen Rijkswacht en gemeentepolitie ................................................................ 24
5.5. Verhouding tussen Rijkswacht en gerechtelijke politie ......................................................... 25
6. Naar een reorganisatie van het politiebestel .................................................................................... 26
pag. 3
,Politie
6.1. Regering Dehaene II (1995) ............................................................................................................... 26
6.2. Rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Dutroux (1997) .............................. 27
6.3. De reactie van de regering Dehaene II ......................................................................................... 27
6.4. Het Octopusakkoord (1998) .............................................................................................................. 28
7. De krachtlijnen van de wet van 07/12/1998 ......................................................................................... 29
8. De lokale politie .......................................................................................................................................... 30
8.1. Het lokale niveau in de politieorganisatie.................................................................................... 30
8.2. Opdrachten van de lokale politie ................................................................................................... 30
8.2.1. Basispolitiezorg ............................................................................................................................ 30
8.2.2. Bepaalde opdrachten van federale aard............................................................................... 31
8.2.3. Opvordering van de lokale politie door minister van Binnenlandse Zaken ............... 31
8.3. De interne organisatie van de lokale politie............................................................................... 32
8.3.1. De sterkte van de lokale korpsen ........................................................................................... 32
8.3.2. De korpschef................................................................................................................................. 32
8.3.3. De raad van burgemeesters .................................................................................................... 32
8.3.4. De vaste commissie voor de lokale politie ......................................................................... 32
8.4. De externe organisatie van de lokale politie ............................................................................. 33
8.4.1. Het beheer van de lokale politie ............................................................................................. 33
8.4.1.1. De ééngemeentezone .......................................................................................................... 33
8.4.1.2. De meergemeentenzone .................................................................................................... 33
8.4.2. Het gezag over de lokale politie ............................................................................................. 33
8.4.2.1. Het gezag bij opdrachten van bestuurlijke politie ..................................................... 33
8.4.2.2. Het gezag bij opdrachten van gerechtelijke politie ..................................................34
8.4.3. De zonale veiligheidsraad en het zonaal veiligheidsplan .............................................. 35
8.4.4. Het administratief toezicht ...................................................................................................... 35
9. De federale politie ...................................................................................................................................... 37
9.1. Het federale niveau in de politieorganisatie................................................................................ 37
9.2. De opdrachten van de federale politie ......................................................................................... 37
9.2.1. Gespecialiseerde en supralokale opdrachten..................................................................... 37
9.2.2. Ondersteunende opdrachten ................................................................................................... 38
9.2.3. Taakverdeling tussen lokaal en federaal inzake gerechtelijke politie ....................... 38
9.3. De interne organisatie van de federale politie .......................................................................... 39
9.3.1. De sterkte van de federale politie ........................................................................................... 39
9.3.2. De commissaris-generaal ........................................................................................................ 39
9.3.3. De algemene directies van de federale politie...................................................................40
9.3.3.1. Algemene Directie van Bestuurlijke Politie .................................................................40
pag. 4
,Politie
9.3.3.2. Algemene directie van de gerechtelijke politie ..........................................................40
9.3.4. De federale politie op het gedeconcentreerde niveau .................................................... 41
9.3.4.1. De gedeconcentreerde coördinatie- en steundirecties ........................................... 41
9.3.4.2. De gedeconcentreerde gerechtelijke directies .......................................................... 41
9.3.4.3. De communicatie- en informatiedienst van het arrondissement ........................ 42
9.4. De externe organisatie van de federale politie ......................................................................... 42
9.4.1. Het beheer van de federale politie ......................................................................................... 42
9.4.2. Het gezag over de federale politie ......................................................................................... 42
9.4.2.1. Gezag bij opdrachten van bestuurlijke politie ............................................................. 42
9.4.2.2. Gezag bij opdrachten van gerechtelijke politie .......................................................... 42
9.4.3. De federale politieraad en het nationaal veiligheidsplan ...............................................43
10. Een terugblik en een toekomstvisie ................................................................................................... 44
10.1. De evaluatie van (de implementatie van) de politiehervorming......................................... 44
10.2. “Een politie in verbinding: een visie voor politie in 2025” .................................................... 44
10.3. Onderzoekscommissie naar de aanslagen van 22 maart 2016 .......................................... 44
10.4. Hoe nu verder? ................................................................................................................................... 47
11. Opdrachten van bestuurlijke politie ..................................................................................................... 49
11.1. Begrip en ratio legis ........................................................................................................................... 49
11.2. Openbare orde: een abstract, evolutief, ruim en dynamisch concept ............................... 49
11.3. Concretisering van het toezicht op de handhaving van de openbare orde ...................... 49
11.3.1. Toezicht, controle en informatie ............................................................................................. 49
11.3.2. Het optreden bij rampen........................................................................................................... 50
11.3.3. Het optreden bij samenscholingen ....................................................................................... 50
12. Opdrachten van gerechtelijke politie ...................................................................................................51
12.1. Begrip en ratio legis ...........................................................................................................................51
12.2. De proactieve recherche ..................................................................................................................51
13. De relativiteit van het onderscheid tussen bestuurlijke en gerechtelijke politie ................. 52
13.1. Algemeen .............................................................................................................................................. 52
13.2. De bestuurlijke aanpak van (georganiseerde) criminaliteit ................................................ 52
13.2.1. De Amerikaanse oorsprong van het concept bestuurlijke aanpak ............................. 52
13.2.2. De dubbelstrategie in Nederland .......................................................................................... 52
13.2.3. Het Vereinsverbot in Duitsland.............................................................................................. 53
13.2.4. De ontwikkelingen in België ...................................................................................................54
14. Het betreden en doorzoeken van plaatsen ....................................................................................... 57
14.1. Het betreden van plaatsen .............................................................................................................. 57
14.1.1. Begrip en ratio legis ................................................................................................................... 57
pag. 5
,Politie
14.1.2. Toepassingsvoorwaarden ........................................................................................................ 57
14.1.3. Procedure ..................................................................................................................................... 57
14.2. Het doorzoeken van plaatsen ........................................................................................................58
14.2.1. Begrip en ratio legis ..................................................................................................................58
14.2.2. Toepassingsvoorwaarden .......................................................................................................58
14.2.3. Procedure..................................................................................................................................... 59
15. Het doorzoeken van voertuigen ........................................................................................................... 60
15.1. Begrip en ratio legis .......................................................................................................................... 60
15.2. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................................... 60
15.3. Procedure ............................................................................................................................................. 61
16. De bestuurlijke inbeslagneming ........................................................................................................... 62
16.1. Begrip en ratio legis .......................................................................................................................... 62
16.2. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................................... 62
16.3. Procedure ............................................................................................................................................ 62
17. De identiteitscontrole ............................................................................................................................... 63
17.1. Begrip en ratio legis .......................................................................................................................... 63
17.2. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................................... 63
17.2.1. Bestuurlijke identiteitscontrole .............................................................................................. 63
17.2.2. Gerechtelijke identiteitscontrole ........................................................................................... 63
17.3. Procedure ............................................................................................................................................ 64
18. De fouillering .............................................................................................................................................. 65
18.1. Begrip en ratio legis .......................................................................................................................... 65
18.2. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................................... 65
18.2.1. De veiligheidsfouillering ........................................................................................................... 65
18.2.2. De gerechtelijke fouillering .................................................................................................... 65
18.2.3. De insluitingsfouillering ........................................................................................................... 66
18.3. Procedure ............................................................................................................................................ 66
18.3.1. De veiligheidsfouillering ........................................................................................................... 66
18.3.2. De gerechtelijke fouillering .................................................................................................... 66
18.3.3. De insluitingsfouillering........................................................................................................... 66
19. De bestuurlijke en gerechtelijke aanhouding................................................................................... 67
19.1. De bestuurlijke aanhouding ............................................................................................................ 67
19.1.1. Begrip en ratio legis ................................................................................................................... 67
19.1.2. Toepassingsvoorwaarden ........................................................................................................ 67
19.1.3. Procedure...................................................................................................................................... 67
19.2. De gerechtelijke aanhouding ......................................................................................................... 68
pag. 6
,Politie
19.2.1. Begrip en ratio legis ................................................................................................................... 68
19.2.2. Toepassingsvoorwaarden ....................................................................................................... 68
19.2.3. Procedure ..................................................................................................................................... 68
20. Het verhoor ................................................................................................................................................ 70
20.1. Begrip en ratio legis ......................................................................................................................... 70
20.2. Toepassingsvoorwaarden .............................................................................................................. 70
20.3. Procedure ............................................................................................................................................ 71
20.3.1. De informatieplicht ..................................................................................................................... 71
20.3.2. Het vertrouwelijk voorafgaand gesprek met advocaat.................................................. 71
20.3.3. Het verloop van het verhoor.................................................................................................. 72
20.3.4. De schriftelijke verklaring van de rechten ....................................................................... 73
20.3.5. De wijziging van hoedanigheid ............................................................................................. 73
20.3.6. Het proces-verbaal van het verhoor .................................................................................. 73
20.3.7. De sancties .................................................................................................................................. 73
21. Het gebruik van geweld, boeien en vuurwapens ............................................................................ 74
21.1. Begrip en ratio legis .......................................................................................................................... 74
21.2. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................................... 74
21.3. Procedure ............................................................................................................................................ 75
22. Het toezicht op de lokale en de federale politie ............................................................................. 77
22.1. Het intern toezicht: de Algemene Inspectie .............................................................................. 77
22.1.1. De beginselen............................................................................................................................... 77
22.1.2. De taken van de Algemene Inspectie................................................................................... 77
22.1.3. De werking van de Algemene Inspectie.............................................................................. 78
22.1.4. Bevoegdheden van de Algemene Inspectie ....................................................................... 79
22.1.5. De afhandeling van klachten en aangiften .........................................................................80
22.2. Het extern toezicht: het vast Comité P .......................................................................................81
22.2.1. Beginselen.....................................................................................................................................81
22.2.2. De taken van het vast Comité P ............................................................................................ 82
22.2.3. De werking van het vast Comité P ....................................................................................... 83
22.2.3.1. Informatieverstrekking van het vast Comité P ......................................................... 83
22.2.3.2. Het adiëren van het vast Comité P .............................................................................. 84
22.2.3.3. Het adiëren van de Dienst Enquêtes P .......................................................................85
22.2.4. De bevoegdheden van het Vast Comité P ..........................................................................85
22.2.5. De afhandeling van klachten en aangiften ........................................................................ 86
22.2.5.1. Het klachtenmanagement door het Vast Comité P.................................................. 86
22.2.5.2. Afhandelingsmodaliteiten ............................................................................................... 87
pag. 7
,Politie
23. De aansprakelijkheid van de politieambtenaar .............................................................................. 90
23.1. Strafrechtelijke aansprakelijkheid ............................................................................................... 90
23.2. Burgerrechtelijke aansprakelijkheid .......................................................................................... 90
23.3. Tuchtrechtelijke aansprakelijkheid .............................................................................................. 91
24. De organisatie en werking van het Openbaar Ministerie ............................................................ 93
24.1. Het OM op arrondissementeel niveau ........................................................................................ 94
24.2. Parketten-generaal ......................................................................................................................... 94
24.3. Het college van procureurs-generaal ....................................................................................... 95
24.4. Het federaal parket .......................................................................................................................... 96
24.4.1. Beginselen ................................................................................................................................... 96
24.4.2. Bevoegdheid ............................................................................................................................... 96
24.4.3. De conflicten in verband met de behandeling van een zaak ....................................... 98
24.4.4. De delegatie en de detachering............................................................................................ 98
24.4.5. Het statuut van de federale procureur .............................................................................. 99
24.4.6. De verhouding met de onderzoeksrechter en de onderzoeksgerechten ............... 99
25. Verhouding tussen het openbaar ministerie en de politie ........................................................ 100
25.1. De informatieplicht van de politie .............................................................................................. 100
25.2. Het aanwijzings- en vorderingsrecht van het OM................................................................ 100
25.3. Het capaciteitsvraagstuk.............................................................................................................. 100
25.4. Richtlijnen inzake gerechtelijke politie .................................................................................... 101
25.5. De coördinatie tussen het OM en de politie............................................................................. 101
pag. 8
, Politie
INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL EN HET POLITIERECHT
1. Politiefunctie
= De manier waarop de politie in onze maatschappij geacht wordt te functioneren
Waarom bestaat politie? → Kunnen we juridisch en operationeel bekijken
1.1. Juridisch
Een politiefunctie is een institutionele functie: het gaat over instellingen
- Politie-instellingen
➢ Lokale en federale politie
- Politieoverheden
➢ Bestuurlijke politieoverheden: burgemeester, minister van Binnenlandse
Zaken
➢ Gerechtelijke politieoverheden: OM, onderzoeksrechter en minister van
Justitie
Doel van politie:
- Maatschappelijke orde beschermen (bv: ordeverstoringen vermijden en herstellen)
- Uitvoering van grondrechten / fundamentele rechten mogelijk maken (bv: betogingen
in goede banen lijden)
Dictatuur kent wel een institutionele functie en bescherming van maatschappelijke orde,
maar is niet gericht op fundamentele rechten (art. 1 WPA & art. 123 WGP)
1.2. Operationeel
Om een dienstenpakket van politie uit te werken, werken we met RORON:
- Raadgeven: slachtofferschap voorkomen (bv: preventie voor hackers)
- Ontraden: voorkomen van verstoringen van de orde (bv: patrouilleren, BOB-acties)
- Reguleren: beheersen van bepaalde onveiligheidsituatie, vermijden dat bepaalde
gebeurtenissen uit de hand lopen (bv: verlichting plaatsen waar verkrachtingen gebeuren)
- Onderzoeken: strafbare feiten die gepleegd zijn, gaan onderzoeken (bv: op zoek gaan
naar bewijs, ondervragen)
- Nazorg: alles na de feiten (bv: doorverwijzen naar gespecialiseerde hulp, inlichten over
verdere procedures)
Politiefunctie kent een geweldsmonopolie (art. 37 WPA): politie mag in vredestijd als enige
geweld gebruiken onder bepaalde voorwaarden → daarom belangrijk dat politie enkel kan
optreden onder een bestuurlijk gezag (art. 3, 2 WPA)
RORON komt neer op 3 grote opdrachten:
- Opdrachten van bestuurlijke politie: te maken met handhaven van de openbare orde
(art. 14 WPA)
- Opdrachten van gerechtelijke politie: gerechtelijk onderzoek naar misdrijven; hoe,
door wie, onder welke omstandigheden… gepleegd (art. 15 WPA & art. 8 Sv.)
- Verlenen van sterke arm: door hun geweldsmonopolie sterke arm verlenen aan
diensten die dit monopolie niet hebben (bv: gerechtsdeurwaarder die bijgestaan wordt
door politie)
pag. 9
JURIDISCHE EN
GEDRAGSWETENSCHAPPELIJKE
ASPECTEN VAN POLITIE
2020 – 2021
pag. 1
,Politie
pag. 2
,Politie
Inhoudsopgave
1. Politiefunctie ................................................................................................................................................... 9
1.1. Juridisch .................................................................................................................................................... 9
1.2. Operationeel ............................................................................................................................................ 9
2. Het politiebestel ............................................................................................................................................11
2.1. Het politieapparaat ................................................................................................................................11
2.2. De politieoverheden .............................................................................................................................11
3. Politierecht .................................................................................................................................................... 12
- EINDE INLEIDING -
1. De periode voor de Belgische onafhankelijkheid ............................................................................... 13
1.1. De Franse oorsprong van de “Belgische” politie ......................................................................... 13
1.2. Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden .................................................................................... 13
2. Vanaf de Belgische onafhankelijkheid tot WOII ..................................................................................15
2.1. Uitbouw van de Rijkswacht ................................................................................................................15
2.2. Het (dis)functioneren van gemeentepolitie en landelijke politie ..........................................15
2.3. 1919: oprichting van de gerechtelijke politie bij de parketten ................................................. 16
2.4. Ontwikkelingen in de periode 1919 – 1940..................................................................................... 16
3. Het politiebestel tijdens de Duitse bezetting ...................................................................................... 17
3.1. De Militärverwaltung ........................................................................................................................... 17
3.2. Demilitarisering en reorganisatie van de Rijkswacht .............................................................. 17
3.3. De centraal beheerde gemeentepolitie ......................................................................................... 17
3.4. Niet-doorgevoerde hervorming van gerechtelijke politie ......................................................18
4. Het politiebestel in de periode 1944 – 1980 ......................................................................................... 19
4.1. Herstel van het vooroorlogse politiebestel ...................................................................................... 19
4.2. Stelselmatige uitbouw en versterking van de Rijkswacht ..................................................... 19
4.3. Status quo inzake gemeentepolitie ............................................................................................... 20
4.4. Punctuele ingrepen in de organisatie van de gerechtelijke politie..................................... 20
4.5. De zaak-François ............................................................................................................................... 20
5. Het politiebestel in de periode 1980 – 1995 ......................................................................................... 22
5.1. Groeiende onrust over het Belgisch politiebestel ..................................................................... 22
5.2. Rapport parlementaire onderzoekscommissie Bende van Nijvel ....................................... 22
5.3. Pinksterplan 1 van regering Martens VIII (1990) ........................................................................ 23
5.4. Verhouding tussen Rijkswacht en gemeentepolitie ................................................................ 24
5.5. Verhouding tussen Rijkswacht en gerechtelijke politie ......................................................... 25
6. Naar een reorganisatie van het politiebestel .................................................................................... 26
pag. 3
,Politie
6.1. Regering Dehaene II (1995) ............................................................................................................... 26
6.2. Rapport van de parlementaire onderzoekscommissie Dutroux (1997) .............................. 27
6.3. De reactie van de regering Dehaene II ......................................................................................... 27
6.4. Het Octopusakkoord (1998) .............................................................................................................. 28
7. De krachtlijnen van de wet van 07/12/1998 ......................................................................................... 29
8. De lokale politie .......................................................................................................................................... 30
8.1. Het lokale niveau in de politieorganisatie.................................................................................... 30
8.2. Opdrachten van de lokale politie ................................................................................................... 30
8.2.1. Basispolitiezorg ............................................................................................................................ 30
8.2.2. Bepaalde opdrachten van federale aard............................................................................... 31
8.2.3. Opvordering van de lokale politie door minister van Binnenlandse Zaken ............... 31
8.3. De interne organisatie van de lokale politie............................................................................... 32
8.3.1. De sterkte van de lokale korpsen ........................................................................................... 32
8.3.2. De korpschef................................................................................................................................. 32
8.3.3. De raad van burgemeesters .................................................................................................... 32
8.3.4. De vaste commissie voor de lokale politie ......................................................................... 32
8.4. De externe organisatie van de lokale politie ............................................................................. 33
8.4.1. Het beheer van de lokale politie ............................................................................................. 33
8.4.1.1. De ééngemeentezone .......................................................................................................... 33
8.4.1.2. De meergemeentenzone .................................................................................................... 33
8.4.2. Het gezag over de lokale politie ............................................................................................. 33
8.4.2.1. Het gezag bij opdrachten van bestuurlijke politie ..................................................... 33
8.4.2.2. Het gezag bij opdrachten van gerechtelijke politie ..................................................34
8.4.3. De zonale veiligheidsraad en het zonaal veiligheidsplan .............................................. 35
8.4.4. Het administratief toezicht ...................................................................................................... 35
9. De federale politie ...................................................................................................................................... 37
9.1. Het federale niveau in de politieorganisatie................................................................................ 37
9.2. De opdrachten van de federale politie ......................................................................................... 37
9.2.1. Gespecialiseerde en supralokale opdrachten..................................................................... 37
9.2.2. Ondersteunende opdrachten ................................................................................................... 38
9.2.3. Taakverdeling tussen lokaal en federaal inzake gerechtelijke politie ....................... 38
9.3. De interne organisatie van de federale politie .......................................................................... 39
9.3.1. De sterkte van de federale politie ........................................................................................... 39
9.3.2. De commissaris-generaal ........................................................................................................ 39
9.3.3. De algemene directies van de federale politie...................................................................40
9.3.3.1. Algemene Directie van Bestuurlijke Politie .................................................................40
pag. 4
,Politie
9.3.3.2. Algemene directie van de gerechtelijke politie ..........................................................40
9.3.4. De federale politie op het gedeconcentreerde niveau .................................................... 41
9.3.4.1. De gedeconcentreerde coördinatie- en steundirecties ........................................... 41
9.3.4.2. De gedeconcentreerde gerechtelijke directies .......................................................... 41
9.3.4.3. De communicatie- en informatiedienst van het arrondissement ........................ 42
9.4. De externe organisatie van de federale politie ......................................................................... 42
9.4.1. Het beheer van de federale politie ......................................................................................... 42
9.4.2. Het gezag over de federale politie ......................................................................................... 42
9.4.2.1. Gezag bij opdrachten van bestuurlijke politie ............................................................. 42
9.4.2.2. Gezag bij opdrachten van gerechtelijke politie .......................................................... 42
9.4.3. De federale politieraad en het nationaal veiligheidsplan ...............................................43
10. Een terugblik en een toekomstvisie ................................................................................................... 44
10.1. De evaluatie van (de implementatie van) de politiehervorming......................................... 44
10.2. “Een politie in verbinding: een visie voor politie in 2025” .................................................... 44
10.3. Onderzoekscommissie naar de aanslagen van 22 maart 2016 .......................................... 44
10.4. Hoe nu verder? ................................................................................................................................... 47
11. Opdrachten van bestuurlijke politie ..................................................................................................... 49
11.1. Begrip en ratio legis ........................................................................................................................... 49
11.2. Openbare orde: een abstract, evolutief, ruim en dynamisch concept ............................... 49
11.3. Concretisering van het toezicht op de handhaving van de openbare orde ...................... 49
11.3.1. Toezicht, controle en informatie ............................................................................................. 49
11.3.2. Het optreden bij rampen........................................................................................................... 50
11.3.3. Het optreden bij samenscholingen ....................................................................................... 50
12. Opdrachten van gerechtelijke politie ...................................................................................................51
12.1. Begrip en ratio legis ...........................................................................................................................51
12.2. De proactieve recherche ..................................................................................................................51
13. De relativiteit van het onderscheid tussen bestuurlijke en gerechtelijke politie ................. 52
13.1. Algemeen .............................................................................................................................................. 52
13.2. De bestuurlijke aanpak van (georganiseerde) criminaliteit ................................................ 52
13.2.1. De Amerikaanse oorsprong van het concept bestuurlijke aanpak ............................. 52
13.2.2. De dubbelstrategie in Nederland .......................................................................................... 52
13.2.3. Het Vereinsverbot in Duitsland.............................................................................................. 53
13.2.4. De ontwikkelingen in België ...................................................................................................54
14. Het betreden en doorzoeken van plaatsen ....................................................................................... 57
14.1. Het betreden van plaatsen .............................................................................................................. 57
14.1.1. Begrip en ratio legis ................................................................................................................... 57
pag. 5
,Politie
14.1.2. Toepassingsvoorwaarden ........................................................................................................ 57
14.1.3. Procedure ..................................................................................................................................... 57
14.2. Het doorzoeken van plaatsen ........................................................................................................58
14.2.1. Begrip en ratio legis ..................................................................................................................58
14.2.2. Toepassingsvoorwaarden .......................................................................................................58
14.2.3. Procedure..................................................................................................................................... 59
15. Het doorzoeken van voertuigen ........................................................................................................... 60
15.1. Begrip en ratio legis .......................................................................................................................... 60
15.2. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................................... 60
15.3. Procedure ............................................................................................................................................. 61
16. De bestuurlijke inbeslagneming ........................................................................................................... 62
16.1. Begrip en ratio legis .......................................................................................................................... 62
16.2. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................................... 62
16.3. Procedure ............................................................................................................................................ 62
17. De identiteitscontrole ............................................................................................................................... 63
17.1. Begrip en ratio legis .......................................................................................................................... 63
17.2. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................................... 63
17.2.1. Bestuurlijke identiteitscontrole .............................................................................................. 63
17.2.2. Gerechtelijke identiteitscontrole ........................................................................................... 63
17.3. Procedure ............................................................................................................................................ 64
18. De fouillering .............................................................................................................................................. 65
18.1. Begrip en ratio legis .......................................................................................................................... 65
18.2. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................................... 65
18.2.1. De veiligheidsfouillering ........................................................................................................... 65
18.2.2. De gerechtelijke fouillering .................................................................................................... 65
18.2.3. De insluitingsfouillering ........................................................................................................... 66
18.3. Procedure ............................................................................................................................................ 66
18.3.1. De veiligheidsfouillering ........................................................................................................... 66
18.3.2. De gerechtelijke fouillering .................................................................................................... 66
18.3.3. De insluitingsfouillering........................................................................................................... 66
19. De bestuurlijke en gerechtelijke aanhouding................................................................................... 67
19.1. De bestuurlijke aanhouding ............................................................................................................ 67
19.1.1. Begrip en ratio legis ................................................................................................................... 67
19.1.2. Toepassingsvoorwaarden ........................................................................................................ 67
19.1.3. Procedure...................................................................................................................................... 67
19.2. De gerechtelijke aanhouding ......................................................................................................... 68
pag. 6
,Politie
19.2.1. Begrip en ratio legis ................................................................................................................... 68
19.2.2. Toepassingsvoorwaarden ....................................................................................................... 68
19.2.3. Procedure ..................................................................................................................................... 68
20. Het verhoor ................................................................................................................................................ 70
20.1. Begrip en ratio legis ......................................................................................................................... 70
20.2. Toepassingsvoorwaarden .............................................................................................................. 70
20.3. Procedure ............................................................................................................................................ 71
20.3.1. De informatieplicht ..................................................................................................................... 71
20.3.2. Het vertrouwelijk voorafgaand gesprek met advocaat.................................................. 71
20.3.3. Het verloop van het verhoor.................................................................................................. 72
20.3.4. De schriftelijke verklaring van de rechten ....................................................................... 73
20.3.5. De wijziging van hoedanigheid ............................................................................................. 73
20.3.6. Het proces-verbaal van het verhoor .................................................................................. 73
20.3.7. De sancties .................................................................................................................................. 73
21. Het gebruik van geweld, boeien en vuurwapens ............................................................................ 74
21.1. Begrip en ratio legis .......................................................................................................................... 74
21.2. Toepassingsvoorwaarden ............................................................................................................... 74
21.3. Procedure ............................................................................................................................................ 75
22. Het toezicht op de lokale en de federale politie ............................................................................. 77
22.1. Het intern toezicht: de Algemene Inspectie .............................................................................. 77
22.1.1. De beginselen............................................................................................................................... 77
22.1.2. De taken van de Algemene Inspectie................................................................................... 77
22.1.3. De werking van de Algemene Inspectie.............................................................................. 78
22.1.4. Bevoegdheden van de Algemene Inspectie ....................................................................... 79
22.1.5. De afhandeling van klachten en aangiften .........................................................................80
22.2. Het extern toezicht: het vast Comité P .......................................................................................81
22.2.1. Beginselen.....................................................................................................................................81
22.2.2. De taken van het vast Comité P ............................................................................................ 82
22.2.3. De werking van het vast Comité P ....................................................................................... 83
22.2.3.1. Informatieverstrekking van het vast Comité P ......................................................... 83
22.2.3.2. Het adiëren van het vast Comité P .............................................................................. 84
22.2.3.3. Het adiëren van de Dienst Enquêtes P .......................................................................85
22.2.4. De bevoegdheden van het Vast Comité P ..........................................................................85
22.2.5. De afhandeling van klachten en aangiften ........................................................................ 86
22.2.5.1. Het klachtenmanagement door het Vast Comité P.................................................. 86
22.2.5.2. Afhandelingsmodaliteiten ............................................................................................... 87
pag. 7
,Politie
23. De aansprakelijkheid van de politieambtenaar .............................................................................. 90
23.1. Strafrechtelijke aansprakelijkheid ............................................................................................... 90
23.2. Burgerrechtelijke aansprakelijkheid .......................................................................................... 90
23.3. Tuchtrechtelijke aansprakelijkheid .............................................................................................. 91
24. De organisatie en werking van het Openbaar Ministerie ............................................................ 93
24.1. Het OM op arrondissementeel niveau ........................................................................................ 94
24.2. Parketten-generaal ......................................................................................................................... 94
24.3. Het college van procureurs-generaal ....................................................................................... 95
24.4. Het federaal parket .......................................................................................................................... 96
24.4.1. Beginselen ................................................................................................................................... 96
24.4.2. Bevoegdheid ............................................................................................................................... 96
24.4.3. De conflicten in verband met de behandeling van een zaak ....................................... 98
24.4.4. De delegatie en de detachering............................................................................................ 98
24.4.5. Het statuut van de federale procureur .............................................................................. 99
24.4.6. De verhouding met de onderzoeksrechter en de onderzoeksgerechten ............... 99
25. Verhouding tussen het openbaar ministerie en de politie ........................................................ 100
25.1. De informatieplicht van de politie .............................................................................................. 100
25.2. Het aanwijzings- en vorderingsrecht van het OM................................................................ 100
25.3. Het capaciteitsvraagstuk.............................................................................................................. 100
25.4. Richtlijnen inzake gerechtelijke politie .................................................................................... 101
25.5. De coördinatie tussen het OM en de politie............................................................................. 101
pag. 8
, Politie
INLEIDING: DE POLITIEFUNCTIE, HET POLITIEBESTEL EN HET POLITIERECHT
1. Politiefunctie
= De manier waarop de politie in onze maatschappij geacht wordt te functioneren
Waarom bestaat politie? → Kunnen we juridisch en operationeel bekijken
1.1. Juridisch
Een politiefunctie is een institutionele functie: het gaat over instellingen
- Politie-instellingen
➢ Lokale en federale politie
- Politieoverheden
➢ Bestuurlijke politieoverheden: burgemeester, minister van Binnenlandse
Zaken
➢ Gerechtelijke politieoverheden: OM, onderzoeksrechter en minister van
Justitie
Doel van politie:
- Maatschappelijke orde beschermen (bv: ordeverstoringen vermijden en herstellen)
- Uitvoering van grondrechten / fundamentele rechten mogelijk maken (bv: betogingen
in goede banen lijden)
Dictatuur kent wel een institutionele functie en bescherming van maatschappelijke orde,
maar is niet gericht op fundamentele rechten (art. 1 WPA & art. 123 WGP)
1.2. Operationeel
Om een dienstenpakket van politie uit te werken, werken we met RORON:
- Raadgeven: slachtofferschap voorkomen (bv: preventie voor hackers)
- Ontraden: voorkomen van verstoringen van de orde (bv: patrouilleren, BOB-acties)
- Reguleren: beheersen van bepaalde onveiligheidsituatie, vermijden dat bepaalde
gebeurtenissen uit de hand lopen (bv: verlichting plaatsen waar verkrachtingen gebeuren)
- Onderzoeken: strafbare feiten die gepleegd zijn, gaan onderzoeken (bv: op zoek gaan
naar bewijs, ondervragen)
- Nazorg: alles na de feiten (bv: doorverwijzen naar gespecialiseerde hulp, inlichten over
verdere procedures)
Politiefunctie kent een geweldsmonopolie (art. 37 WPA): politie mag in vredestijd als enige
geweld gebruiken onder bepaalde voorwaarden → daarom belangrijk dat politie enkel kan
optreden onder een bestuurlijk gezag (art. 3, 2 WPA)
RORON komt neer op 3 grote opdrachten:
- Opdrachten van bestuurlijke politie: te maken met handhaven van de openbare orde
(art. 14 WPA)
- Opdrachten van gerechtelijke politie: gerechtelijk onderzoek naar misdrijven; hoe,
door wie, onder welke omstandigheden… gepleegd (art. 15 WPA & art. 8 Sv.)
- Verlenen van sterke arm: door hun geweldsmonopolie sterke arm verlenen aan
diensten die dit monopolie niet hebben (bv: gerechtsdeurwaarder die bijgestaan wordt
door politie)
pag. 9
