Samenvatting: Basiskennis taalonderwijs: hele boek.

Samenvatting KB Nederlands


Hoofdstuk 1: de kennisbasis van de Nederlandse taal

§1: opzet van kennisbasis
 Worden steeds hogere eisen gesteld aan kennisniveau van iedereen.
 In KB taal wordt beschreven wat leraar basisonderwijs moet weten om goed
taalonderwijs te kunnen geven.
 Verdeeld in 9 domeinen:
o Mondelinge taalvaardigheid
o Woordenschat
o Beginnende geletterdheid
o Voortgezet technisch lezen
o Begrijpend lezen
o Stellen
o Jeugdliteratuur
o Taalbeschouwing.
o Spelling.

4 invalshoeken

Leerinhoud
 = wat de basisschoolleerling moet weten en kunnen in een bepaald domein.
 Kerndoelen en tussendoelen.
 Vaardigheden die kinderen moeten hebben bij het schrijven van een tekst of het
spellen van woorden.

Domeindidactiek
 = manier waarop je de leerinhoud van een bepaald domein aan kinderen onderwijst.
 Vaardigheden die een leerkracht moet hebben om goed onderwijs te kunnen geven
in een bepaald taaldomein.

Het fundament
 Bij elk domein heb je achtergrondkennis nodig. = fundament.
 Theorieën over leesproces.

Taaldidactiek en taalbeleid
 De opsplitsing van taalonderwijs is stijf, domeinen lopen door elkaar.
 Algemene taaldidactische principes.


§2: inhoud van kennisbasis
 Kennisbasis is verzameling van begrippen die belangrijk zijn voor het geven van
taalonderwijs.
 Literatuurlijst.
 Kennisbasis is naslagwerk.


§3: toetsing van kennisbasis
 Landelijke toets met 100 vragen.

Hoofdstuk 2: taalonderwijs en taal

,§1: taalonderwijs
 In basisonderwijs wordt veel tijd en energie gestoken in het taalonderwijs.
 Meeste scholen 8 uur per week aan taal.

Belang van taalonderwijs
 Kinderen leren moeiteloos hun moedertaal.
 Kinderen maken zich taal eigen in normale interactie met hun omgeving.
 Waarom wel onderwijs geven:
o Schriftelijke taalvaardigheid leren kinderen niet spontaan.
 Gebeurd op school.
 Vooral taalzwakke kinderen hebben hulp nodig.
o Niet alle kinderen kunnen zich zelfstandig een bepaald niveau van
taalvaardigheid eigen maken.
 Taalzwakke kinderen kunnen niet alles onder woorden brengen. Ze
hebben hier hulp bij nodig.
o Op school leer je een ander soort taalgebruik dan in het dagelijks leven.
 Staandaardnederlands
 Regels voor taal.
 Je leert uitdrukkingen en begrippen die je in dagelijks leven niet heel
vaak tegen komt.
 Zinnen uit elkaar halen.
o Bepaalde taalvormen leer je alleen met behulp van het taalonderwijs.
 Je leert bepaalde taalvormen niet in het dagelijks taalgebruik en bij de
verschillende vakken op school is er ook geen tijd voor.
 Je leert iets van de wereld om je heen en taal is communicatiemiddel.
o Als je kinderen plezier in het lezen van boeken wil bijbrengen, dan moet je
daar apart aandacht aan besteden.
 Boeken bieden mogelijkheden om weg te duiken van wereld.
 Kunt plezier alleen bevorderen als je kinderen in aanraking brengt met
boeken.

Taalonderwijs op de basisschool
 Taalonderwijs wordt vaak gesplitst in verschillende onderdelen of domeinen.
 Kinderen leren lezen met behulp van methode.
 Bij taalonderwijs ligt nadruk sterk op schriftelijk taalgebruik
 Methode heeft voordelen voor leerkracht.
 In de kerndoelen is taalonderwijs opgesplitst in 3 onderdelen:
o Mondeling onderwijs
o Schriftelijk onderwijs
o Taalbeschouwing.
 Indeling vaak vanaf groep 3.
 Zorgt voor overzicht.

Mondelinge taalvaardigheid
 Spreken en luisteren en voeren van gesprekken centraal.
 Discussie, spreekbeurt.
 Spreek- en luisterstrategieën leren hanteren.

Woordenschat
 Aanleren van betekenis van nieuwe woorden, uitdrukkingen, zegswijzen en
spreekwoorden.
 Strategieën aanleren om achter betekenis van onbekende woorden te komen.
 Belangrijker geworden.

,  Leren van nieuwe woorden  ontwikkelen spreek- en luistervaardigheid.

Beginnende geletterdheid
 Geletterdheid = het vermogen om schriftelijke taal te begrijpen en te gebruiken.
 Ontwikkeling van geletterdheid worden 3 stadia onderscheiden:
o Ontluikende geletterdheid = voorschoolse periode.
o Beginnende geletterdheid = groep 1 – 3.
o Gevorderde geletterdheid = na groep 3.
 Geen domein, maar fase.
 Aanvankelijk lezen: leren lezen in groep 3. Beginselen van het lezen bijbrengen.
Aparte methode.

Voortgezet technisch lezen
 = gaat om het kunnen ontcijferen van letters het hardop lezen van woorden.
 Efficiënte leesstrategieën.
 Vaardigheid van het decoderen van de teksten vergroten.

Begrijpend lezen
 = begrijpen van de tekst, het achterhalen van de bedoeling.
 Stellen van vragen over tekst.

Stellen
 = schrijven van teksten.
 Gedachten, ervaringen en waarnemingen weergeven in vorm van verschillende
soorten tekst.

Jeugdliteratuur
 Lezen van literaire teksten staat centraal.
 Informatieve boeken en fictie.
 Doel is kinderen in aanraking brengen met verschillende genres.
 Ontwikkelen literaire smaak.

Taalbeschouwing
 Kinderen laten reflecteren op de taalvorm, de manier waarop iets is verwoord en het
gebruik van taal.
 Het gaat erom dat kinderen in de vorm van de taal bijzonderheden en regelmaat
ontdekken.
 Traditionele grammatica, ontleden.

Spelling
 Kinderen kunnen de meest voorkomende woorden correct schrijven en belangrijkste
spellingsregels toepassen.
 Hanteren van interpunctie.


§2: taalsysteem
 Taal is communicatie
 We kiezen automatisch goede woorden en juiste zinsconstructies.
 Taal is ingewikkeld systeem met veel regels.



Functies van taal
 Grote rol in leven
 Taal heeft verschillende functies voor mensen:

, o Communicatieve/sociale functie
o Conceptualiserende/cognitieve functie
o Expressieve functie

Communicatieve functie
 Door middel van taal maken we contact met mensen.
 Taal als communicatiemiddel.
 Spreker geeft boodschap door aan hoorder.
 Interactie tussen mensen.
 Sociale taalfuncties:
o Zelfhandhaving: jezelf beschermen en verdedigen door middel van taal.
o Zelfsturing: ordenen met woorden en plannen aankondigen.
o Sturing van anderen: sturen van eigen handelen of gedrag van anderen.
o Structurering van gesprek: taal gebruiken om gespreksverloop te
beïnvloeden.

Conceptualiserende functie
 Taal als hulpmiddel om je gedachten te ordenen en greep te krijgen op werkelijkheid.
 Verwijzen naar betekenissen en concepten in de werkelijkheid met taal.
 3 conceptualiserende functies:
o Rapporteren: verslag doen van iets wat in de werkelijkheid voor komt.
o Redeneren: extra denkstap. Je ordent de gebeurtenis chronologisch, trekt
conclusies.
o Projecteren: proberen te verplaatsen in gedachten en gevoelens van iemand
anders.

Expressieve taalfunctie
 Taal om te experimenteren, gevoelens te uiten.
 Woordkeuze


Verschillende niveaus van taal
 Taal gebruiken we om met anderen te communiceren.
 Taal is gebonden aan bepaalde regels.
 Je kunt veel fouten maken.
 Taal is een systeem dat opgebouwd is uit allerlei elementen: klanken, woorden,
zinnen, teksten.
 Voor samenvoegen van elementen zijn regels.
 Niveaus: zie hfst. 10.
 Recursief systeem: een element van taal kan weer eenzelfde element van de taal
bevatten.




Hoofdstuk 3: mondelinge taalvaardigheid

§1: Taalverwerving