Samenvatting Biologie vwo 6 Afweer

Biologie Thema 4; Afweer

4.1: Bescherming

Inwendig en uitwendig milieu
 Het inwendige milieu is gescheiden van het uitwendige milieu door het
dekweefsel van de huid, de longen en de darmen
 De inhoud van het maag-darmkanaal hoort bij het uitwendige milieu

Lichaamsvreemde stoffen
 Stoffen of cellen die niet in je lichaam thuishoren > lichaamsvreemd
 Het afweersysteem of immuunsysteem beschermt het lichaam
tegen de lichaamsvreemde stoffen
 Het binnendringen van pathogenen (ziekteverwekkers) in je lichaam wordt
een infectie genoemd
 Schimmels infecteren vaak alleen de huid
 Bacteriën, virussen en eencellige dieren infecteren ook de rest van
het lichaam

Virussen
 Virussen bevatten DNA of RNA met een eiwitmantel (capside)
 Virussen kunnen zich niet zelfstandig voortplanten maar hebben daar
gastheercellen voor nodig
 Het virus bindt aan de receptoren op de gastheercel
 Het virus-DNA of virus-RNA komt terecht in het cytoplasma van de
gastheercel
 In het cytoplasma vindt vermenigvuldiging van het virus plaats
 Als virussen zich in je cellen vermenigvuldigen heb je last vaan een
virusinfectie
 Virussen kunnen cellen doden of beschadigen door de afgifte van eiwit
verterende enzymen
 Virussen kunnen ook geïnfecteerde cellen toxinen laten produceren
waardoor de cel sterft

De eerste verdedigingslinie
 De huid en de slijmvliezen vormen de eerste verdedigingslinie tegen de
gevaren van buitenaf
 Mechanische afweer: afweer met behulp van fysieke aanpassingen
 Goede bacteriën op de huid en in de darmen, slijmvliezen
 Chemische afweer: afweer met behulp van stoffen
 Zweet, maagsap
 In de kiemlaag van de huid liggen pigmentvormende cellen >
melanocyten
 Melanocyten vormen het donkere pigment melanine
 Melanocyten geven melanine af aan de opperhuidcellen
 Vorming van melanine wordt gestimuleerd door zonlicht
 Melanine beschermt delende cellen in de kiemlaag tegen de
schadelijke invloed van ultraviolette straling

4.2: Afweer

Het immuunsysteem

,  Wanneer ziekteverwekkers of schadelijke stoffen het interne milieu
binnendringen wordt het immuunsysteem geactiveerd
 Aangeboren afweer (aspecifieke afweer): gericht tegen vele
verschillende typen ziekteverwekkers, komt voor bij alle dieren en
planten en dient als eerste afweer tegen infectie
 Verworven afweer (specifieke afweer): het deel van je
immuunsysteem dat je gedurende je leven ontwikkelt, is gericht
tegen één type ziekteverwekker en komt alleen voor bij gewervelde
dieren
 Belangrijke organen van het immuunsysteem zijn:
 Beenmerg
 Thymus (klier boven in de borstholte)
 Milt
 Lymfeknopen
 Bovenstaande 4 organen heten lymfoïde organen en hebben een functie
bij de opslag en transport van witte bloedcellen
 In het rode beenmerg ontstaan verschillende typen witte bloedcellen:
 Fagocyten > aangeboren afweer
 Lymfocyten > verworven afweer

Fagocyten (aangeboren afweer)
 Als een ziekteverwekker het lichaam binnendringt wordt het direct
aangevallen door fagocyten
 Fagocyten gebruiken receptoren om de ziekteverwekkers te
herkennen
 Er zijn 2 typen fagocyten:
 Granulocyten: reageren snel en maken de ziekteverwekkers
binnen enkele minuten onschadelijk
 Lysosomen smelten samen met het blaasje waarin de bacterie is
ingesloten
 Enzymen uit de lysosomen doden de bacteriën en de granulocyt
gaat daarbij vaak ook dood
 Monocyten: na de aanmaak in het beenmerg wordt het opgeslagen
in de milt of via de bloedbaan naar weefsels
 Uit monocyten ontstaan macrofagen en dendritische cellen
 Als monocyten de bloedbaan verlaten veranderen ze van vorm en worden
het macrofagen genoemd
 Macrofagen: kunnen meerdere ziekteverwekkers onschadelijk
maken en zitten in het hele lichaam
 Dendritische cellen: vooral op plaatsen waar ziekteverwekkers
kunnen binnenkomen zoals de huid
 Macrofagen kunnen koorts veroorzaken
 In de reactie met de ziekteverwekkers scheiden ze cytokinen af en
dat verhoogt de normwaarde van de temperatuur
 Cytokinen behoren tot de groep van mediatoren: eiwitten met
een regulerende functie
 Koorts: als de normwaarde van 37 graden verhoogd wordt, gaat het
lichaam trillen om warmte op te wekken > het lichaam gaat warmteverlies
tegen door het vernauwen van de bloedvaten in het gezicht waardoor je
bleek wordt > door de hoge temperatuur bij koorts worden afweerreacties
versneld.
 Antibiotica: medicijnen die bacteriële infecties bestrijdt en werkt niet bij
infecties door een virus