Literatuur samenvatting Van Baby tot Kleuter onderzoek
Humphreys, K. L., Zeanah, C. H., & Scheeringa, M. S. (2015).
Infant Development: The First 3 Years of Life: Chapter 9
Theorieën van ontwikkeling in de eerste 3 levensjaren:
Ontwikkelingstheorieën maken de organisatie en prioritering van grote hoeveelheden
gegevens over de ontwikkeling van zuigelingen mogelijk, waarbij wordt aangegeven welke
het meest in het oog springen en waarom. Vaak verklaren ze ook het belang van de vroege
jaren voor de latere ontwikkeling, en geven ze aan hoe ontwikkelingsproblemen verband
houden met bredere problemen gedurende de hele levensduur. Over het algemeen gaan ze
verder dan louter beschrijvingen van gedrag en proberen ze uit te leggen waarom individuen
gemotiveerd zijn om zich op bepaalde tijden op bepaalde manieren te gedragen. Ten slotte
kunnen ze zinvolle en toetsbare hypothesen genereren voor empirisch onderzoek. Maar
theorieën kunnen ook tot simplificatie leiden.
De tabel hieronder geeft een korte samenvatting van enkele belangrijke theorieën die
betrekking hebben op de eerste 3 levensjaren:
Ontwikkelingsmodellen in de eerste 3 levensjaren: houden zich meer bezig met het proces
waardoor ontwikkeling verloopt. Hoe veranderen of blijven individuen in de loop van de tijd
hetzelfde? Wat drijft zowel de continuïteiten als discontinuïteiten in ontwikkeling?
- Het transactionele model van ontwikkeling: omgevingsfactoren en genetische
factoren werken in de loop van de tijd voortdurend op elkaar in en beïnvloeden
elkaar wederzijds. Dit model is momenteel het meest geaccepteerd. Toch heeft dit
model geen voorspellend gewicht aan een bepaalde reeks risico- of beschermende
factoren.
1
, - Culturele context van ontwikkeling: cultuur verwijst naar een gedeeld systeem van
overtuigingen, houdingen en waarden die kenmerkend zijn voor een bepaalde sociale
groep die een gemeenschappelijke geschiedenis en erfgoed deelt. Cultuur omvat het
wereldbeeld van de groep en beschrijft normatieve veronderstellingen die individuen
binnen de groep een referentiekader bieden voor het ontwikkelen van hun eigen
waarden en overtuigingen. Cultuur is cruciaal voor het begrijpen van ontwikkeling,
omdat een van de belangrijkste middelen om culturele betekenissen,
veronderstellingen en waarden over te brengen van verzorgers naar kinderen is
tijdens de opvoeding. Hoewel cultuur op het eerste gezicht een statisch construct
lijkt, is het in feite dynamisch en evolueert het mee binnen de bredere culturele
context.
Ontwikkelingslijnen en hun discontinuïteiten: In plaats van elke ontwikkelingslijn vanaf de
geboorte tot 3 jaar achter elkaar te bespreken, bekijken we de bevindingen die relevant zijn
voor elk van de ontwikkelingslijnen binnen 4 verschillende perioden. Deze tijdperken worden
gedefinieerd door 3 belangrijke perioden van kwalitatieve reorganisatie of discontinuïteit in
de kindertijd: 2-3 maanden, 7-9 maanden en 18-20 maanden. Deze tijdperken beschrijven
verschillende perioden van kwalitatieve verandering in biologische, cognitieve, emotionele,
communicatieve en sociale ontwikkeling waarin nieuwe capaciteiten om te ervaren en te
relateren ontstaan en die in soort en niet in hoeveelheid verschillen van eerdere
capaciteiten. De ontwikkeling tussen deze punten bestaat dus voornamelijk uit kwantitatieve
veranderingen, terwijl de ontwikkeling over deze punten leidt tot kwalitatieve
veranderingen.
- Eerste 2 levensmaanden: De de eerste 2 maanden kunnen worden gezien als een
periode van stabilisatie voor baby's terwijl ze zich aanpassen aan het postnatale
leven. Tijdens deze periode van stabilisatie ondergaan baby's geen grote transities of
reorganisaties, maar lijken ze prenatale veranderingen in neurologische en
psychologische ontwikkeling te consolideren.
o Biologische en neurologische ontwikkeling: Toenemende organisatie van
slaappatronen, kwantitatieve veranderingen in hersenontwikkeling
o Cognitieve ontwikkeling: Snelle ontwikkeling van gehoor en auditieve
herkenning, herkenning van moederlijk gezicht
o Emotionele ontwikkeling: Erkenning van tevredenheid van moeder, erkenning
van interesse en distress van moeder
o Sociale ontwikkeling: Interactieve communicatie komt voor, stimuleert sociale
reacties
- De overgang van 2 naar 3 maanden:
o Biologische en neurologische ontwikkeling: Het centrale zenuwstelsel
ondergaat een snelle ontwikkeling tijdens de overgang van 2 tot 3 maanden
van het kind. Veel myelinisatie, snelle groei van synapsen, snelle toename van
het cerebrale glucosemetabolisme, er ontstaat een sociale glimlach,
dagelijkse slaap-waakcycli ontstaan
o Cognitieve ontwikkeling: Opkomst van klassieke en operante conditionering,
ontwikkeling van gewenning
o Emotionele ontwikkeling: Differentiatie van vreugde, tevredenheid, interesse,
verdriet, walging en woede
2
Humphreys, K. L., Zeanah, C. H., & Scheeringa, M. S. (2015).
Infant Development: The First 3 Years of Life: Chapter 9
Theorieën van ontwikkeling in de eerste 3 levensjaren:
Ontwikkelingstheorieën maken de organisatie en prioritering van grote hoeveelheden
gegevens over de ontwikkeling van zuigelingen mogelijk, waarbij wordt aangegeven welke
het meest in het oog springen en waarom. Vaak verklaren ze ook het belang van de vroege
jaren voor de latere ontwikkeling, en geven ze aan hoe ontwikkelingsproblemen verband
houden met bredere problemen gedurende de hele levensduur. Over het algemeen gaan ze
verder dan louter beschrijvingen van gedrag en proberen ze uit te leggen waarom individuen
gemotiveerd zijn om zich op bepaalde tijden op bepaalde manieren te gedragen. Ten slotte
kunnen ze zinvolle en toetsbare hypothesen genereren voor empirisch onderzoek. Maar
theorieën kunnen ook tot simplificatie leiden.
De tabel hieronder geeft een korte samenvatting van enkele belangrijke theorieën die
betrekking hebben op de eerste 3 levensjaren:
Ontwikkelingsmodellen in de eerste 3 levensjaren: houden zich meer bezig met het proces
waardoor ontwikkeling verloopt. Hoe veranderen of blijven individuen in de loop van de tijd
hetzelfde? Wat drijft zowel de continuïteiten als discontinuïteiten in ontwikkeling?
- Het transactionele model van ontwikkeling: omgevingsfactoren en genetische
factoren werken in de loop van de tijd voortdurend op elkaar in en beïnvloeden
elkaar wederzijds. Dit model is momenteel het meest geaccepteerd. Toch heeft dit
model geen voorspellend gewicht aan een bepaalde reeks risico- of beschermende
factoren.
1
, - Culturele context van ontwikkeling: cultuur verwijst naar een gedeeld systeem van
overtuigingen, houdingen en waarden die kenmerkend zijn voor een bepaalde sociale
groep die een gemeenschappelijke geschiedenis en erfgoed deelt. Cultuur omvat het
wereldbeeld van de groep en beschrijft normatieve veronderstellingen die individuen
binnen de groep een referentiekader bieden voor het ontwikkelen van hun eigen
waarden en overtuigingen. Cultuur is cruciaal voor het begrijpen van ontwikkeling,
omdat een van de belangrijkste middelen om culturele betekenissen,
veronderstellingen en waarden over te brengen van verzorgers naar kinderen is
tijdens de opvoeding. Hoewel cultuur op het eerste gezicht een statisch construct
lijkt, is het in feite dynamisch en evolueert het mee binnen de bredere culturele
context.
Ontwikkelingslijnen en hun discontinuïteiten: In plaats van elke ontwikkelingslijn vanaf de
geboorte tot 3 jaar achter elkaar te bespreken, bekijken we de bevindingen die relevant zijn
voor elk van de ontwikkelingslijnen binnen 4 verschillende perioden. Deze tijdperken worden
gedefinieerd door 3 belangrijke perioden van kwalitatieve reorganisatie of discontinuïteit in
de kindertijd: 2-3 maanden, 7-9 maanden en 18-20 maanden. Deze tijdperken beschrijven
verschillende perioden van kwalitatieve verandering in biologische, cognitieve, emotionele,
communicatieve en sociale ontwikkeling waarin nieuwe capaciteiten om te ervaren en te
relateren ontstaan en die in soort en niet in hoeveelheid verschillen van eerdere
capaciteiten. De ontwikkeling tussen deze punten bestaat dus voornamelijk uit kwantitatieve
veranderingen, terwijl de ontwikkeling over deze punten leidt tot kwalitatieve
veranderingen.
- Eerste 2 levensmaanden: De de eerste 2 maanden kunnen worden gezien als een
periode van stabilisatie voor baby's terwijl ze zich aanpassen aan het postnatale
leven. Tijdens deze periode van stabilisatie ondergaan baby's geen grote transities of
reorganisaties, maar lijken ze prenatale veranderingen in neurologische en
psychologische ontwikkeling te consolideren.
o Biologische en neurologische ontwikkeling: Toenemende organisatie van
slaappatronen, kwantitatieve veranderingen in hersenontwikkeling
o Cognitieve ontwikkeling: Snelle ontwikkeling van gehoor en auditieve
herkenning, herkenning van moederlijk gezicht
o Emotionele ontwikkeling: Erkenning van tevredenheid van moeder, erkenning
van interesse en distress van moeder
o Sociale ontwikkeling: Interactieve communicatie komt voor, stimuleert sociale
reacties
- De overgang van 2 naar 3 maanden:
o Biologische en neurologische ontwikkeling: Het centrale zenuwstelsel
ondergaat een snelle ontwikkeling tijdens de overgang van 2 tot 3 maanden
van het kind. Veel myelinisatie, snelle groei van synapsen, snelle toename van
het cerebrale glucosemetabolisme, er ontstaat een sociale glimlach,
dagelijkse slaap-waakcycli ontstaan
o Cognitieve ontwikkeling: Opkomst van klassieke en operante conditionering,
ontwikkeling van gewenning
o Emotionele ontwikkeling: Differentiatie van vreugde, tevredenheid, interesse,
verdriet, walging en woede
2
