Biologie H5 en H6
5.1
Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving
Prikkel = invloed uit de omgeving van een organisme
Impulsen = elektrische signalen die door zenuwen worden geleid
In een zintuig zitten zintuigcellen > maken impulsen (= elektrisch signaaltje) > impuls wordt
doorgegeven aan zenuw > ruggenmerg en/of hersenen
Zenuwstelsel = centrale zenuwstelsel + zenuwen
Centrale zenuwstelsel:
● Grote hersenen
● Kleine hersenen
● Hersenstam
● Ruggenmerg
Functie zenuwstelsel = vervoeren en verwerken van impulsen
Zintuig > impuls via zenuw > ruggenmerg en/of hersenen > impuls via zenuw > spier of klier
reageert
5.2
Zenuwcel bestaat uit:
● cellichaam met celkern
● uitlopers > geleiden impulsen
3 soorten zenuwcellen: (CZ=Centrale zenuwstelsel)
● Gevoelszenuwcellen
○ Geleiden van zintuig naar centrale zenuwstelsel (CZ)
○ Bevat 1 lange uitloper naar het cellichaam toe
○ Cellichaam ligt vlakbij CZ
● Bewegingszenuwcellen
○ Geleiden impulsen van CZ naar spier of klier
○ Cellichamen liggen in het CZ
○ Bevat 1 lange uitloper van het cellichaam af
● Schakelcellen
○ Geleiden impulsen binnen het CZ
Uitlopers van zenuwcellen liggen gegroepeerd in zenuwen.
Elke uitloper bevat een stevig beschermend isolatielaag van bindweefsel
3 soorten zenuwen
, ● Gevoelszenuw
○ Alleen uitlopers van gevoelszenuwcellen
● Bewegingszenuw
○ Alleen uitlopers van bewegingszenuwcellen
● Gemengde zenuw
○ Zowel uitlopers van gevoelszenuwcellen als bewegingszenuwcellen
○ Meeste zenuwen in je lijf
Ruggenmergzenuwen zijn zenuwen van de romp en ledematen naar het ruggenmerg
Hersenzenuwen zijn zenuwen van hoofd of hals die aankomen in de hersenstam
Bindweefsel= een stevig laag die zorgt voor bescherming van de zenuw.
5.3
Ruggenmerg ligt in wervelkanaal
● In het merg (vlindervormige gedeelte) ligt grijze stof (= cellichamen van schakelcellen
en bewegingszenuwcellen)
● In de schors ligt witte stof (= uitlopers van schakelcellen)
In zenuwknopen liggen de cellichamen van gevoelszenuwcellen
• Functie van het ruggenmerg: – Impulsen geleiden van zenuwen uit de romp en de
ledematen naar de hersenen en omgekeerd.
• Het buitenste gedeelte bestaat uit de witte stof. – De witte stof bevat uitlopers van
schakelcellen die van en naar de hersenen lopen.
• Het binnenste gedeelte bestaat uit de grijze stof. – De grijze stof bevat cellichamen van
schakelcellen en cellichamen van bewegingszenuwcellen.
• Aan de rugzijde komen gevoelszenuwen het ruggenmerg binnen. – De cellichamen van
gevoelszenuwcellen liggen in verdikkingen (zenuwknopen) vlak bij de rugzijde van het
ruggenmerg.
• Aan de buikzijde verlaten bewegingszenuwen het ruggenmerg.
5.4
• Grote hersenen. Functies van de grote hersenen:
– Impulsen die afkomstig zijn van zintuigen verwerken (bewuste gewaarwordingen) en
gewilde bewegingen regelen (bewuste reacties).
– In hersencentra liggen de cellichamen van schakelcellen in groepen bij elkaar.
– In gevoelscentra worden binnenkomende impulsen verwerkt (bijv. in het gehoorcentrum)
en in bewegingscentra ontstaan impulsen voor gewilde bewegingen (bijv. in het
spraakcentrum). De plaats waar impulsen aankomen en worden verwerkt, bepaalt van welke
prikkel je je bewust wordt.
5.1
Zintuig = orgaan dat reageert op prikkels uit de omgeving
Prikkel = invloed uit de omgeving van een organisme
Impulsen = elektrische signalen die door zenuwen worden geleid
In een zintuig zitten zintuigcellen > maken impulsen (= elektrisch signaaltje) > impuls wordt
doorgegeven aan zenuw > ruggenmerg en/of hersenen
Zenuwstelsel = centrale zenuwstelsel + zenuwen
Centrale zenuwstelsel:
● Grote hersenen
● Kleine hersenen
● Hersenstam
● Ruggenmerg
Functie zenuwstelsel = vervoeren en verwerken van impulsen
Zintuig > impuls via zenuw > ruggenmerg en/of hersenen > impuls via zenuw > spier of klier
reageert
5.2
Zenuwcel bestaat uit:
● cellichaam met celkern
● uitlopers > geleiden impulsen
3 soorten zenuwcellen: (CZ=Centrale zenuwstelsel)
● Gevoelszenuwcellen
○ Geleiden van zintuig naar centrale zenuwstelsel (CZ)
○ Bevat 1 lange uitloper naar het cellichaam toe
○ Cellichaam ligt vlakbij CZ
● Bewegingszenuwcellen
○ Geleiden impulsen van CZ naar spier of klier
○ Cellichamen liggen in het CZ
○ Bevat 1 lange uitloper van het cellichaam af
● Schakelcellen
○ Geleiden impulsen binnen het CZ
Uitlopers van zenuwcellen liggen gegroepeerd in zenuwen.
Elke uitloper bevat een stevig beschermend isolatielaag van bindweefsel
3 soorten zenuwen
, ● Gevoelszenuw
○ Alleen uitlopers van gevoelszenuwcellen
● Bewegingszenuw
○ Alleen uitlopers van bewegingszenuwcellen
● Gemengde zenuw
○ Zowel uitlopers van gevoelszenuwcellen als bewegingszenuwcellen
○ Meeste zenuwen in je lijf
Ruggenmergzenuwen zijn zenuwen van de romp en ledematen naar het ruggenmerg
Hersenzenuwen zijn zenuwen van hoofd of hals die aankomen in de hersenstam
Bindweefsel= een stevig laag die zorgt voor bescherming van de zenuw.
5.3
Ruggenmerg ligt in wervelkanaal
● In het merg (vlindervormige gedeelte) ligt grijze stof (= cellichamen van schakelcellen
en bewegingszenuwcellen)
● In de schors ligt witte stof (= uitlopers van schakelcellen)
In zenuwknopen liggen de cellichamen van gevoelszenuwcellen
• Functie van het ruggenmerg: – Impulsen geleiden van zenuwen uit de romp en de
ledematen naar de hersenen en omgekeerd.
• Het buitenste gedeelte bestaat uit de witte stof. – De witte stof bevat uitlopers van
schakelcellen die van en naar de hersenen lopen.
• Het binnenste gedeelte bestaat uit de grijze stof. – De grijze stof bevat cellichamen van
schakelcellen en cellichamen van bewegingszenuwcellen.
• Aan de rugzijde komen gevoelszenuwen het ruggenmerg binnen. – De cellichamen van
gevoelszenuwcellen liggen in verdikkingen (zenuwknopen) vlak bij de rugzijde van het
ruggenmerg.
• Aan de buikzijde verlaten bewegingszenuwen het ruggenmerg.
5.4
• Grote hersenen. Functies van de grote hersenen:
– Impulsen die afkomstig zijn van zintuigen verwerken (bewuste gewaarwordingen) en
gewilde bewegingen regelen (bewuste reacties).
– In hersencentra liggen de cellichamen van schakelcellen in groepen bij elkaar.
– In gevoelscentra worden binnenkomende impulsen verwerkt (bijv. in het gehoorcentrum)
en in bewegingscentra ontstaan impulsen voor gewilde bewegingen (bijv. in het
spraakcentrum). De plaats waar impulsen aankomen en worden verwerkt, bepaalt van welke
prikkel je je bewust wordt.
