CRIMINOLOGIE EN MENSENRECHTEN
CRIMINOLOGIE EN MENSENRECHTEN .................................................................................................... 1
Inleiding ................................................................................................................................................... 4
1. Tijdslijn mensenrechten: een zich ontwikkeld fenomeen doorheen de tijd ................................... 6
Module 1: Oorsprong en ontwikkeling van fundamentele rechten........................................................ 7
1.1. Beknopt historisch overzicht ........................................................................................................ 7
1.1.1. Plichten en rechten ............................................................................................................... 7
1.1.2. Van natuurrecht tot natuurlijke rechten: 17de en 18e eeuw ............................................. 10
1.1.3. Van natuurlijke rechten tot juridische rechten ................................................................... 11
1.2. Postulaten van mensenrechten ................................................................................................. 12
1.3. Types en categorieën van mensenrechten ................................................................................. 14
1.3.1. Indeling van Vasak ............................................................................................................... 14
1.3.2. Andere indeling van Claude en Weston .............................................................................. 17
1.4. Functies van mensenrechten ..................................................................................................... 18
A. Een uitdaging van de statelijke soevereiniteit: ......................................................................... 18
B. Een agenda voor geprefereerd beleid in de wereld:................................................................. 19
C. Een standaard voor de evaluatie van nationaal gedrag: ........................................................... 20
D. Een wereldwijde populistische beweging met invloed in internationale relaties: ................... 20
1.5 Extra informatie buiten de syllabus............................................................................................. 21
Module 2: Het recht van de mensenrechten ........................................................................................ 24
2.1. Institutioneel en procedureel kader........................................................................................... 24
2.1.1. Systemen van mensenrechten (let op juridische basis !) .................................................... 24
A. UNIVERSELE SYSTEMEN ........................................................................................................ 25
B. REGIONALE SYSTEMEN .......................................................................................................... 26
2.1.2. Procedures van mensenrechten.......................................................................................... 32
A. RAPPORTAGEPROCEDURES:.................................................................................................. 32
B. KLACHTPROCEDURES: ........................................................................................................... 35
C. ONDERZOEKSPROCEDURES: .................................................................................................. 36
D. INTERPRETATIEVE PROCEDURES:.......................................................................................... 38
E. ANDERE INTERNATIONALE PROCEDURES ............................................................................. 39
2.1.3. Instrumenten van mensenrechten ...................................................................................... 40
2.2. Actoren in de sector van de mensenrechten ............................................................................. 43
1
, 2.3. Handhaving van de mensenrechten........................................................................................... 43
2.3.1. Juridische werking ............................................................................................................... 43
2.3.2. Implementatie van de mensenrechten ............................................................................... 44
Module 3: Mensenrechten in de SRbedeling ........................................................................................ 46
3.1. Mensenrechten en politie .......................................................................................................... 46
Inleiding ......................................................................................................................................... 46
3.1.1. Een risicovolle omgeving voor de mensenrechten ............................................................. 49
3.1.2. Een ondersteunende omgeving voor de mensenrechten ................................................... 50
3.1.3. Bijstand van een advocaat bij het eerste verhoor van een beschuldigde: Salduz-arrest (27
november 2008) ............................................................................................................................ 52
3.1.4. De rol van het Comité voor de Preventie van Foltering (CPT) als internationaal
toezichtorgaan............................................................................................................................... 54
3.2. Mensenrechten en herstelrecht................................................................................................. 59
3.2.1. Algemeen kader................................................................................................................... 59
3.2.1.1. De rechten van verdachten op een behoorlijke (straf)rechtsbedeling ........................ 60
3.2.1.2. De rechten van slachtoffers op een behoorlijke (straf)rechtsbedeling ....................... 67
3.2.1.3. Fundamentele rechten in het geval van herstelrecht (restorative justice) in de
(straf)rechtsbedeling ................................................................................................................. 67
3.2.2. Herstelrecht en bredere bekommernissen inzake mensenrechten binnen de statelijke
instellingen .................................................................................................................................... 70
3.2.3. Herstelrecht en niet-statelijke instellingen ............................................................................. 72
Module 4: Criminaliteit en mensenrechten .......................................................................................... 75
4.1. Mensenhandel ............................................................................................................................ 76
4.1.1. Wereldwijd beleid tegen mensenhandel ............................................................................ 77
4.1.2. Geschiedenis........................................................................................................................ 79
4.1.3. Wat is mensenhandel? ........................................................................................................ 80
4.1.3.1. Toepassingsgebied ....................................................................................................... 80
4.1.3.2. Onderzoek .................................................................................................................... 84
4.1.3.3. Handhaving................................................................................................................... 85
4.2. Racisme en xenophobie ............................................................................................................. 87
4.2.1. Redenen voor de oprichting in Duitsland van een Task Group ? ........................................ 87
4.2.2. Uitgangspunten van de Task Group ? ................................................................................. 89
4.2.3. Enkele principes van de Task Group .................................................................................... 90
Module 5: Nieuwe uitdagingen voor de mensenrechten ..................................................................... 92
5.1. Criminaliteit en kinderrechten ................................................................................................... 92
2
, 5.1.1. Het Verdrag inzake de rechten van het kind en andere VN-richtlijnen en regels omtrent
het jeugdrecht ............................................................................................................................... 92
5.1.2. Vaststellingen .......................................................................................................................... 94
5.1.2.1. “It seems that defining the age of criminal responsibility is a matter of local politics
which have not much to do with children’s rights and interests.” (p. 76) ................................ 94
5.1.2.2. Het belangrijkste ontwerp van het KRV: 'in het belang van het kind' .......................... 95
5.1.2.3. Extra-judicial handling versus procedural safeguards .................................................. 97
5.1.2.4. Kinderen en detentie .................................................................................................... 98
5.1.2.5. Preventie van jeugdcriminaliteit................................................................................... 99
5.1.3. Discussiepunten .................................................................................................................... 100
5.1.3.1. Is er behoefte aan aparte kinderrechten?................................................................. 100
5.1.3.2. Limited children’s rights ............................................................................................. 101
5.1.3.3. “Rights cannot create obligations, but only new opportunities, new options to be
chosen by the rights holder.” (p. 86) ....................................................................................... 101
5.1.3.4. “Roughly and tentatively, we can see the development of interests into “rights” in
different stages: … ................................................................................................................... 102
5.2. Mensenrechten en conflictregeling: het Zwelethemba model ................................................. 104
Inleiding ....................................................................................................................................... 104
5.2.1. Zwelethemba model.......................................................................................................... 105
5.2.2. Vaststellingen .................................................................................................................... 107
5.2.2.1. Combinatie universele rechten en lokale normen ..................................................... 107
5.2.2.2. Zelf-gerichtheid van het proces en van de individuen ............................................... 108
5.2.2.3. Verbinding tussen verschillende generaties van mensenrechten ............................. 109
5.2.2.4. Overbruggen van verleden en toekomst.................................................................... 109
Afsluitende module ............................................................................................................................. 112
3
, Inleiding
Welke soort van thema’s zouden aan bod kunnen komen in dit vak? Welk soort
van thema’s hebben betrekking op dat kruispunt van criminologie en
mensenrechten:
Arabische revolutie/lente: transities naar democratische regimes. Link
met criminaliteit: criminaliteit kan betrekking hebben op actuele
gedragingen, zoals nieuwe regimes die gaan definiëren, maar ook op
oude gedragingen. Het gaat om een constante die meegaat doorheen
evolutie van mensen: definitie van criminologie en mensenrechten zijn
voortdurend aan verandering en aan nieuwe interpretatie onderhevig.
Niet alle schending van de mensenrechten zijn grove of massale
schendingen van de mensenrechten.
o Welke soort instanties stellen inbreuken op de mensenrechten
vast?
Europees hof voor de rechten van de mensen. Hof in
Staatsburg => Staatsburg behoort tot het Elzas gebied. Elzas
is altijd een strijdgebied geweest tussen Frankrijk en
Duitsland. Elzas is verschillende keren overgegaan van de
één op de ander. Het symboliseert als het ware naar het
streven naar eenheid in Europa omdat het om een gebied
gaat die vaak overgegeven werd aan de éne of de andere en
ook de sporen ervan draagt.
!! Raad van Europa en EU hebben niets met elkaar te
maken. EU is de organisatie van de 28 lidstaten. Terwijl Raad
van Europa veel meer telt (49) Raad van Europa heeft een
hof van de rechten van de mensen in Staatsburg. Elke land
dat lid is van raad van Europa en de conventie voor de
rechten van de mensen heeft ondertekend, heeft het recht
om een rechter te hebben in het hof.
Als je denkt dat je rechten geschonden zijn, kan je, als
indvidu, een klacht indien in Staatsburg. Je moet aantonen
dat je de nationale rechtsmiddelen hebt uitgeput. Systeem
van staatsburg is dus een subsidiair systeem. Echte kern
4
CRIMINOLOGIE EN MENSENRECHTEN .................................................................................................... 1
Inleiding ................................................................................................................................................... 4
1. Tijdslijn mensenrechten: een zich ontwikkeld fenomeen doorheen de tijd ................................... 6
Module 1: Oorsprong en ontwikkeling van fundamentele rechten........................................................ 7
1.1. Beknopt historisch overzicht ........................................................................................................ 7
1.1.1. Plichten en rechten ............................................................................................................... 7
1.1.2. Van natuurrecht tot natuurlijke rechten: 17de en 18e eeuw ............................................. 10
1.1.3. Van natuurlijke rechten tot juridische rechten ................................................................... 11
1.2. Postulaten van mensenrechten ................................................................................................. 12
1.3. Types en categorieën van mensenrechten ................................................................................. 14
1.3.1. Indeling van Vasak ............................................................................................................... 14
1.3.2. Andere indeling van Claude en Weston .............................................................................. 17
1.4. Functies van mensenrechten ..................................................................................................... 18
A. Een uitdaging van de statelijke soevereiniteit: ......................................................................... 18
B. Een agenda voor geprefereerd beleid in de wereld:................................................................. 19
C. Een standaard voor de evaluatie van nationaal gedrag: ........................................................... 20
D. Een wereldwijde populistische beweging met invloed in internationale relaties: ................... 20
1.5 Extra informatie buiten de syllabus............................................................................................. 21
Module 2: Het recht van de mensenrechten ........................................................................................ 24
2.1. Institutioneel en procedureel kader........................................................................................... 24
2.1.1. Systemen van mensenrechten (let op juridische basis !) .................................................... 24
A. UNIVERSELE SYSTEMEN ........................................................................................................ 25
B. REGIONALE SYSTEMEN .......................................................................................................... 26
2.1.2. Procedures van mensenrechten.......................................................................................... 32
A. RAPPORTAGEPROCEDURES:.................................................................................................. 32
B. KLACHTPROCEDURES: ........................................................................................................... 35
C. ONDERZOEKSPROCEDURES: .................................................................................................. 36
D. INTERPRETATIEVE PROCEDURES:.......................................................................................... 38
E. ANDERE INTERNATIONALE PROCEDURES ............................................................................. 39
2.1.3. Instrumenten van mensenrechten ...................................................................................... 40
2.2. Actoren in de sector van de mensenrechten ............................................................................. 43
1
, 2.3. Handhaving van de mensenrechten........................................................................................... 43
2.3.1. Juridische werking ............................................................................................................... 43
2.3.2. Implementatie van de mensenrechten ............................................................................... 44
Module 3: Mensenrechten in de SRbedeling ........................................................................................ 46
3.1. Mensenrechten en politie .......................................................................................................... 46
Inleiding ......................................................................................................................................... 46
3.1.1. Een risicovolle omgeving voor de mensenrechten ............................................................. 49
3.1.2. Een ondersteunende omgeving voor de mensenrechten ................................................... 50
3.1.3. Bijstand van een advocaat bij het eerste verhoor van een beschuldigde: Salduz-arrest (27
november 2008) ............................................................................................................................ 52
3.1.4. De rol van het Comité voor de Preventie van Foltering (CPT) als internationaal
toezichtorgaan............................................................................................................................... 54
3.2. Mensenrechten en herstelrecht................................................................................................. 59
3.2.1. Algemeen kader................................................................................................................... 59
3.2.1.1. De rechten van verdachten op een behoorlijke (straf)rechtsbedeling ........................ 60
3.2.1.2. De rechten van slachtoffers op een behoorlijke (straf)rechtsbedeling ....................... 67
3.2.1.3. Fundamentele rechten in het geval van herstelrecht (restorative justice) in de
(straf)rechtsbedeling ................................................................................................................. 67
3.2.2. Herstelrecht en bredere bekommernissen inzake mensenrechten binnen de statelijke
instellingen .................................................................................................................................... 70
3.2.3. Herstelrecht en niet-statelijke instellingen ............................................................................. 72
Module 4: Criminaliteit en mensenrechten .......................................................................................... 75
4.1. Mensenhandel ............................................................................................................................ 76
4.1.1. Wereldwijd beleid tegen mensenhandel ............................................................................ 77
4.1.2. Geschiedenis........................................................................................................................ 79
4.1.3. Wat is mensenhandel? ........................................................................................................ 80
4.1.3.1. Toepassingsgebied ....................................................................................................... 80
4.1.3.2. Onderzoek .................................................................................................................... 84
4.1.3.3. Handhaving................................................................................................................... 85
4.2. Racisme en xenophobie ............................................................................................................. 87
4.2.1. Redenen voor de oprichting in Duitsland van een Task Group ? ........................................ 87
4.2.2. Uitgangspunten van de Task Group ? ................................................................................. 89
4.2.3. Enkele principes van de Task Group .................................................................................... 90
Module 5: Nieuwe uitdagingen voor de mensenrechten ..................................................................... 92
5.1. Criminaliteit en kinderrechten ................................................................................................... 92
2
, 5.1.1. Het Verdrag inzake de rechten van het kind en andere VN-richtlijnen en regels omtrent
het jeugdrecht ............................................................................................................................... 92
5.1.2. Vaststellingen .......................................................................................................................... 94
5.1.2.1. “It seems that defining the age of criminal responsibility is a matter of local politics
which have not much to do with children’s rights and interests.” (p. 76) ................................ 94
5.1.2.2. Het belangrijkste ontwerp van het KRV: 'in het belang van het kind' .......................... 95
5.1.2.3. Extra-judicial handling versus procedural safeguards .................................................. 97
5.1.2.4. Kinderen en detentie .................................................................................................... 98
5.1.2.5. Preventie van jeugdcriminaliteit................................................................................... 99
5.1.3. Discussiepunten .................................................................................................................... 100
5.1.3.1. Is er behoefte aan aparte kinderrechten?................................................................. 100
5.1.3.2. Limited children’s rights ............................................................................................. 101
5.1.3.3. “Rights cannot create obligations, but only new opportunities, new options to be
chosen by the rights holder.” (p. 86) ....................................................................................... 101
5.1.3.4. “Roughly and tentatively, we can see the development of interests into “rights” in
different stages: … ................................................................................................................... 102
5.2. Mensenrechten en conflictregeling: het Zwelethemba model ................................................. 104
Inleiding ....................................................................................................................................... 104
5.2.1. Zwelethemba model.......................................................................................................... 105
5.2.2. Vaststellingen .................................................................................................................... 107
5.2.2.1. Combinatie universele rechten en lokale normen ..................................................... 107
5.2.2.2. Zelf-gerichtheid van het proces en van de individuen ............................................... 108
5.2.2.3. Verbinding tussen verschillende generaties van mensenrechten ............................. 109
5.2.2.4. Overbruggen van verleden en toekomst.................................................................... 109
Afsluitende module ............................................................................................................................. 112
3
, Inleiding
Welke soort van thema’s zouden aan bod kunnen komen in dit vak? Welk soort
van thema’s hebben betrekking op dat kruispunt van criminologie en
mensenrechten:
Arabische revolutie/lente: transities naar democratische regimes. Link
met criminaliteit: criminaliteit kan betrekking hebben op actuele
gedragingen, zoals nieuwe regimes die gaan definiëren, maar ook op
oude gedragingen. Het gaat om een constante die meegaat doorheen
evolutie van mensen: definitie van criminologie en mensenrechten zijn
voortdurend aan verandering en aan nieuwe interpretatie onderhevig.
Niet alle schending van de mensenrechten zijn grove of massale
schendingen van de mensenrechten.
o Welke soort instanties stellen inbreuken op de mensenrechten
vast?
Europees hof voor de rechten van de mensen. Hof in
Staatsburg => Staatsburg behoort tot het Elzas gebied. Elzas
is altijd een strijdgebied geweest tussen Frankrijk en
Duitsland. Elzas is verschillende keren overgegaan van de
één op de ander. Het symboliseert als het ware naar het
streven naar eenheid in Europa omdat het om een gebied
gaat die vaak overgegeven werd aan de éne of de andere en
ook de sporen ervan draagt.
!! Raad van Europa en EU hebben niets met elkaar te
maken. EU is de organisatie van de 28 lidstaten. Terwijl Raad
van Europa veel meer telt (49) Raad van Europa heeft een
hof van de rechten van de mensen in Staatsburg. Elke land
dat lid is van raad van Europa en de conventie voor de
rechten van de mensen heeft ondertekend, heeft het recht
om een rechter te hebben in het hof.
Als je denkt dat je rechten geschonden zijn, kan je, als
indvidu, een klacht indien in Staatsburg. Je moet aantonen
dat je de nationale rechtsmiddelen hebt uitgeput. Systeem
van staatsburg is dus een subsidiair systeem. Echte kern
4
