BASISBOEK RECHT
Mr. O.A.P. van der Roest (red.) 16e druk
Samenvatting
In deze samenvatting zijn de hoofdstukken 1 en 2 opgenomen.
, 1.1 Kennismaking met het recht
1.1.1 mens en recht
De mens is gelijktijdig deelnemer aan verschillende maatschappelijke verbanden. Ieder mens heeft
belangen die hij probeert te realiseren. Belangstelling is veelal de basis van al dan niet omvangrijke
juridische problemen.
Eigenrichting: in een geschil je gelijk halen door zelf geweld te gebruiken, “recht van de (economisch)
sterkste”.
Monopolie op rechtshandhaving: alleen de overheid mag het recht met behulp van
geweld/dwangmiddelen handhaven.
Bij hoge uitzondering mag een burger zijn probleem via eigenrichting rechtens geoorloofd oplossen.
Dat is het geval als de wet uitdrukkelijk in een specifieke situatie de bevoegdheid tot eigenrichting
aan de burger geeft. Om onrechtmatige eigenrichting te voorkomen kunnen de partijen dit veelal
voorleggen aan de rechter.
1.1.2 organisatie rechterlijke macht
Zittende magistratuur: rechters zijn hier lid van, rechters (rechterlijke ambtenaren) blijven in de
rechtszaal zitten als zij aan het woord zijn.
Rechterlijke macht
Hoge raad (1) Gerechtshoven (4) Rechtbanken (11)
De rechtbank is het eerste gerecht. De rechtbank kent meervoudige kamers met drie rechtsprekende
rechters, en enkelvoudige kamers met één rechtsprekende rechter (bijv. kantonrechter of
politierechter). De uitspraak van de rechter(s) in een rechtbank noem je een vonnis. Als één van de
partijen het hier niet mee eens is kan hij in hoger beroep gaan bij één van de vier gerechtshoven. De
rechters bij een gerechtshof noemen we raadsheren, ongeacht man/vrouw. In de regel spreekt het
gerechtshof recht in een meervoudige kamer, dus rechtspraak door drie raadsheren. Eenvoudige
zaken worden echter door één raadsheer behandeld. De uitspraak van het gerechtshof/Hoge Raad
noemen we een arrest. Als één van de partijen het hier niet mee eens is, dan is het onder bepaalde
voorwaarden mogelijk om het geschil voor te leggen aan de Hoge Raad, dit heet in cassatie gaan.
Ook een rechter in de Hoge Raad noemen we raadsheer. De Hoge Raad spreekt met vijf raadsheren.
In hoger beroep gaan: de raadsheer kijkt nog een keer of de rechter in de rechtbank alle feiten goed
heeft beoordeeld, of er voldoende bewijs is en of het recht juist is toegepast. De uitspraak van het
gerechtshof komt in plaats van het vonnis.
In cassatie gaan: de Hoge Raad kijkt alleen of de lagere rechter het recht juist heeft toegepast. Als de
Hoge Raad oordeelt dat het recht niet goed is toegepast dan wordt de zaak terugverwezen naar een
lagere rechter, die opnieuw uitspraak moet doen.
1.1.3 sancties op het niet-naleven van rechtsregels
Sanctie: een sanctie is een middel om naleving van bijv. een voorschrift af te dwingen, of is een straf
voor een overtreding.
Last onder dwangsom: kan worden opgelegd door het college van burgemeester en wethouders.
Een last onder dwangsom wil zeggen dat de overtreder voor bijv. elke dag dat hij de overtreding niet
ongedaan maakt, een geldbedrag moet betalen.
Mr. O.A.P. van der Roest (red.) 16e druk
Samenvatting
In deze samenvatting zijn de hoofdstukken 1 en 2 opgenomen.
, 1.1 Kennismaking met het recht
1.1.1 mens en recht
De mens is gelijktijdig deelnemer aan verschillende maatschappelijke verbanden. Ieder mens heeft
belangen die hij probeert te realiseren. Belangstelling is veelal de basis van al dan niet omvangrijke
juridische problemen.
Eigenrichting: in een geschil je gelijk halen door zelf geweld te gebruiken, “recht van de (economisch)
sterkste”.
Monopolie op rechtshandhaving: alleen de overheid mag het recht met behulp van
geweld/dwangmiddelen handhaven.
Bij hoge uitzondering mag een burger zijn probleem via eigenrichting rechtens geoorloofd oplossen.
Dat is het geval als de wet uitdrukkelijk in een specifieke situatie de bevoegdheid tot eigenrichting
aan de burger geeft. Om onrechtmatige eigenrichting te voorkomen kunnen de partijen dit veelal
voorleggen aan de rechter.
1.1.2 organisatie rechterlijke macht
Zittende magistratuur: rechters zijn hier lid van, rechters (rechterlijke ambtenaren) blijven in de
rechtszaal zitten als zij aan het woord zijn.
Rechterlijke macht
Hoge raad (1) Gerechtshoven (4) Rechtbanken (11)
De rechtbank is het eerste gerecht. De rechtbank kent meervoudige kamers met drie rechtsprekende
rechters, en enkelvoudige kamers met één rechtsprekende rechter (bijv. kantonrechter of
politierechter). De uitspraak van de rechter(s) in een rechtbank noem je een vonnis. Als één van de
partijen het hier niet mee eens is kan hij in hoger beroep gaan bij één van de vier gerechtshoven. De
rechters bij een gerechtshof noemen we raadsheren, ongeacht man/vrouw. In de regel spreekt het
gerechtshof recht in een meervoudige kamer, dus rechtspraak door drie raadsheren. Eenvoudige
zaken worden echter door één raadsheer behandeld. De uitspraak van het gerechtshof/Hoge Raad
noemen we een arrest. Als één van de partijen het hier niet mee eens is, dan is het onder bepaalde
voorwaarden mogelijk om het geschil voor te leggen aan de Hoge Raad, dit heet in cassatie gaan.
Ook een rechter in de Hoge Raad noemen we raadsheer. De Hoge Raad spreekt met vijf raadsheren.
In hoger beroep gaan: de raadsheer kijkt nog een keer of de rechter in de rechtbank alle feiten goed
heeft beoordeeld, of er voldoende bewijs is en of het recht juist is toegepast. De uitspraak van het
gerechtshof komt in plaats van het vonnis.
In cassatie gaan: de Hoge Raad kijkt alleen of de lagere rechter het recht juist heeft toegepast. Als de
Hoge Raad oordeelt dat het recht niet goed is toegepast dan wordt de zaak terugverwezen naar een
lagere rechter, die opnieuw uitspraak moet doen.
1.1.3 sancties op het niet-naleven van rechtsregels
Sanctie: een sanctie is een middel om naleving van bijv. een voorschrift af te dwingen, of is een straf
voor een overtreding.
Last onder dwangsom: kan worden opgelegd door het college van burgemeester en wethouders.
Een last onder dwangsom wil zeggen dat de overtreder voor bijv. elke dag dat hij de overtreding niet
ongedaan maakt, een geldbedrag moet betalen.
