Samenvatting Ontwikkelingspsychologie, ISBN: 9789023256328 De Ontwikkeling Van Het Kind

Ontwikkelingspsychologie voor leerkrachten basisonderwijs

1.3 Praten met kinderen
E-module  laat je nadenken over de betekenis van de situatie voor leerkracht en kinderen
Communiceren tussen volwassenen en kinderen mislukt vaak door gebrek aan begrip van de
volwassene.
Goed communiceren:
 Dezelfde ooghoogte
 Kijk naar kind
 Afwisselen oogcontact
 Op gemak stellen
 Luister naar kind
 Laat met voorbeelden zien dat het effect heeft wat kind zegt
 Zeg dat hij alles kan zeggen wat hij vindt of wil
 Spelen en praten combineren
 Breek gesprek af als je merk dat kind afhaakt
 Laat kind tot zichzelf komen als je merkt dat het moeizaam verloopt

2.2 Hoe leer je kinderen kennen
 2.2.1 Observatie
Observeren = het doelgericht en systematisch waarnemen van gedragingen en uitingen van één of
meer personen met de bedoeling om dat wat je ziet samen te vatten

Voorwaarden:
 Gericht en bewust observeren
 Objectief

Signaleringsmiddelen worden door leerkrachten gebruikt om de aanwezigheid van bepaald gedrag te
beoordelen (LICOR-lijst)
Observatiemethodes:
 Longitudinale observatie  observatie van iemand voor een langere periode
 Cross-sectional observatie  observatie van verschillende kinderen van verschillende
leeftijden in dezelfde periode op hetzelfde aspect (ontwikkelingslijn)
 Transversale observatie  verschillende kinderen dezelfde leeftijd en aspect om
overeenkomsten en verschillen duidelijk te maken

De relatie tussen groep en leerkracht is erg belangrijk voor de ontwikkeling van de kinderen
Interactieanalyse = techniek waarbij gebeurtenissen tijdens een les geobserveerd en vastgelegd
worden. Bijv. VICS  Verbale Interactie Categorieën Systeem

 2.2.2 Het sociogram
Door vragen te stellen kom je meer te weten over de onderlinge relaties
Vriendschapssociogram = relaties op basis van vriendschap
Werksociogram = relaties op basis van samenwerken aan een taak

Gebruikswaarde = beperkt omdat het een momentopname is

 2.2.3 Gesprek
Goed gesprek:
 Congruentie (leerkracht doet wat hij zegt)
 Empathie (leerkracht moet zich inleven in de belevingswereld van het kind)
 Positieve blik (kind aanvaarden zoals hij is)

,Gesprek is een tweerichtingsverkeer
Gesloten  scala aan onderwerpen is beperkt
Open  scala aan onderwerpen is onbeperkt
Empathisch vermogen = meegaan in iemand anders gevoelens en gevoelens bij de ander aanvoelen
die je nog niet kende
Niet zelf gevoelens voor iemand invullen
Gesloten vragen worden met ja of nee beantwoord

Kwaliteit van een gesprek:
 Elkaar respecteren onafhankelijk van de inhoud van het gesprek
 Tweezijdig gesprek
 Geen info aan het kind onttrokken
 Warmte, respect en belangstelling

Communicatievoorwaarden:
 Zelfde ooghoogte
 Kijk het kind aan
 Afwisselen van oogcontact
 Op zijn gemak stellen
 Luisteren en dat ook laten merken
 Voorbeelden
 Het kind vertellen dat hij moet zeggen wat hij vindt of wil
 Spelen en praten combineren
 Gesprek afbreken als je merkt dat het kind afhaakt
 Zorg dat het kind tot zichzelf kan komen

Metacommunicatie:
 Maak doel van gesprek duidelijk
 Laat weten wat je intenties zijn
 Laat weten dat je feedback nodig hebt
 Laat weten dat het kind mag zwijgen
 Benoem wat je voelt en volg dat (intuïtie)
 Laat weten dat het kind zijn mening mag geven
 Maak grove inschatting van de mentale leeftijd van het kind

Stappenplan:
1. Jezelf voorstellen
2. Introductie van het gesprekskader
3. Introductievragen voorbereiden
4. Startvraag (neutraal)
5. Romp (onderwerp dat besproken moet worden)
6. Afronding (korte samenvatting)

 2.2.4 Toets en test
Diagnose-instrumenttoetsen = ontworpen om een diagnose te stellen; hoe staat de leerling er op dit
moment voor?
Diagnosticerend onderwijs = via jouw onderwijs tracht je de problemen zo goed mogelijk op te
kunnen sporen en daar vervolgens aan te werken

Schoolvorderingstoets  zicht krijgen op de vorderingen van de leerling
Leesvoorwaardentoets  zicht krijgen op de voorwaarden die vervuld moeten zijn voor een bepaald
vak

, Functietoets  specifieke functies (motoriek, waarnemen etc.) worden getoetst
Intelligentie- en persoonlijkheidstest  wanneer er advies gegeven moet worden (vervolgsopleiding)

 2.2.5 Portfolio
Portfolio = rapportage die sterk in ontwikkeling is
De leerling houdt het zelf bij dus het werkt sterk mee aan de ontwikkeling van het
zelfverantwoordelijk leren

2.4 Ontwikkelingstheorieën in het kort
 2.4.2 Piagets theorie over de cognitieve ontwikkeling
Het gaat over de opeenvolgende manier van denken van kinderen
Piaget heeft het over de ontwikkeling van het verstandelijk denken
Kennis verwerven = passief opslaan van info (resultaat van een interactief proces)
Kind wordt geboren met aangeboren reflexen en aangeboren neiging om actief met de omgeving om
te gaan
Reflexen worden steeds complexer door de lichamelijke rijping en interactie met de omgeving
Adaptie = veranderingen in wijze van denken, om effectief te kunnen functioneren in relatie tot de
omgeving (aanpassing aan de omgeving)
Ieder mens wordt geboren met de neiging tot adaptie
Adapteren = veranderen in gedrag en denken om effectiever te kunnen functioneren

Assimilatie = bestaande kennis en vaardigheden worden gebruikt in nieuwe situaties
Accommodatie = aanpassing van bestaande kennis en vaardigheden om met nieuwe situaties om te
kunnen gaan
Complementair  aanvullend

Equilibrium = gedrag van kind in overeenstemming met de eisen van de omgeving
Een disbalans wordt opgelost door assimilatie en accommodatie

Equilibratie geldt dus voor handelen en voor denken

4 stadia in de cognitieve ontwikkeling:
1. Sensomotorische periode (0-2 jaar)
o Kind reageert motorisch op wat het waarneemt
o Dingen zijn er alleen als hij ze ziet
o Hij maakt onderscheid tussen zichzelf en de omgeving
2. Preoperationele fase (2-7 jaar)
o Egocentrisme (hij kan zich nog niet in een ander verplaatsen/ alles draait om zichzelf)
o Animisme (leven toekennen aan niet-levende dingen)
o Artificialisme (alle dingen zijn door mensen gemaakt)
o Realisme (gedachten en dromen als realiteiten zien)
3. Concreet-operationele fase (7-11 jaar)
o Situaties van verschillende kanten bekijken
o Veranderingen inschatten en er logisch mee omgaan (het best met concreet
materiaal)
4. Formeel-operationele fase (vanaf 11 jaar)
o Abstracte problemen oplossen
o Stel je voor dat….
Het heeft geen zin om kinderen dingen te leren waar ze nog geen begrip voor hebben en kunnen
hebben