Samenvatting H14 Seneca deel 3 Maatschappijwetenschappen vwo 6

H14 – VERANDERING IN DE
MODERNE SAMENLEVING
14.1 CONTEXT: TRADITIONEEL OF MODERN

 Begrippen staan uitgelegd (of het verband) en concepten niet met definitie alleen de verbanden


TRADITIONEEL OF MODERN
 Cultuur traditionele samenleving vertoont meer variatie dan moderne dus meer aanpassing nodig
 Grotere verschillen op macroniveau bij traditionele samenleving
 Grotere verschillen op microniveau bij moderne samenleving (door individualisering)
 Individualisering > veranderen sociale instituties (men kiest zelf of ze norm volgen)


INSTITUTIONALISERING
 Institutionalisering > regels/normen > regulatie gedrag > gedrag wordt voorspelbaar
 Zorgt voor zekerheid en je beeld van de werkelijkheid
 Institutionalisering > organisaties (verbanden tussen mensen met gemeenschappelijk doel)


RATIONALISERING
 Rationalisering: traditioneel handelen vervangen door doelgericht handelen > moderne samenleving
 Handelen door godsdienst/tradities/gewoontes > Handelen op basis van kennis/wetenschap

VOORDELEN RATIONALISERING DOOR WEBER
 Verdere uitbouw wetenschap > meer beheersing over sociale processen en natuur
 Rationele en efficiënte vormgeving van arbeidsorganisaties
 Formalisering en rationalisering van het recht (regels/gelijke behandeling i.p.v. vriendjespolitiek)
 Meten van opbrengsten en aandacht voor juiste persoon op de juiste plaats

NADELEN RATIONALISERING DOOR WEBER
 Ons bestaan als mens wordt steeds meer gecontroleerd waarbij middelen de doelen gaan overheersen
 Differentiatie in arbeidsverdeling > vervreemding werknemers > grote machtsverschillen
 Onpersoonlijke/formele/bureaucratische houding in relaties tussen mensen
 Hoge eisen in arbeidsproces > stress (en uitsluiting onderklasse die niet aan eisen kan voldoen)
 Toename macht van bureaucratische organisaties


PARADIGMA’S EN RATIONALISERING
 Functionalisme: rationalisering > arbeidsdeling > kapitalistische economie > materiele welvaart
 Mechanische solidariteit – gelijkvormigheid met geringe arbeidsdeling (traditioneel)
 Organische solidariteit – onderscheid met verdere arbeidsdeling (modern)
 Conflict: rationalisering > ongelijkheid in welvaart > sociale ongelijkheid
 Vervreemding – isolement individuele mens die geen zeggenschap heeft over productie en machteloos is
 Rationele actor: rationalisering > beheersing proces om eigen doel te bereiken (systematiseren leven)
 Sociaal-constructivisme houdt zich niet bezig met rationalisering

14.2 ANALYSE: WORDING VAN DE MODERNE SAMENLEVING

, MODERNISERING
 Modernisering > systematische wetenschappelijke reflectie op moderne samenleving (wetenschap)
 Verlichting is het begin van veel veranderingsprocessen:
 Rationalisering/staatsvorming/democratisering/insitutionalisering/individualisering/globalisering


POLITIEKE KENMERKEN MODERNE SAMENLEVING
 Democratische rechtstaat (in traditionele samenleving is volk ondergeschikt aan machtshebbers)
 Volkssoevereiniteit (overheid legitimeren door verkiezingen)
 Klassieke grondrechten + sociale grondrechten


ECONOMISCHE KENMERKEN MODERNE SAMENLEVING
 Welvaart is toegenomen en globalisering heeft lokale markt vervangen door wereldmarkt
 Overheid heeft grotere rol > gemengde economie (vrije markt en rol overheid)
 Landbouw om eten te verbouwen > Loondienst om eten te kunnen kopen (arbeid verandert)
 Productiesysteem is gerationaliseerd/gedifferentieerd (lopendebandwerk)
 Kenniseconomie (vernieuwingen > hoog opgeleide mensen nodig)


DEMOGRAFISCHE KENMERKEN MODERNE SAMENLEVING
 Urbanisatie > veel mensen wonen in de stad
 Globalisering/individualisering > heterogene samenstelling


CULTURELE EN SOCIALE KENMERKEN MODERNE SAMENLEVING
 Verklaren op basis van geloof is vervangen door rationeel denken > wetenschap/recht
 Secularisering – proces van verwereldlijking (ontkerkelijking en mensen uiten geloof privé)
 Minder hechte, maar veelvuldigere en veelsoortige bindingen
 Zelfontplooiing en persoonlijke autonomie zijn belangrijke waarden


MODERNISERING ALS IDEOLOGIE
 Modernisering – feitelijke veranderingen in de samenlevingen
 Als het ook wenselijke veranderingen zijn > ideologie van modernisering
 Universalistisch – traditionele verhoudingen gaan plaats maken voor moderne verhoudingen
 Evolutionistisch maatschappijbeeld – samenleving gaat sowieso moderniseren, alleen wanneer?

CRITICI
 Critici: “modernisering is relatief en verschilt door culturele/maatschappelijke omstandigheden”
 Is modernisering wel vooruitgang? Want steeds meer een individualistische prestatiesamenleving