Voortplanting samenvatting
Nora Lemmens 1466542
Inhoudsopgave
Hoorcolleges........................................................................................................................................................... 1
HC02 Mannelijk geslachtsapparaat................................................................................................................... 1
HC03 Vrouwelijk geslachtsapparaat.................................................................................................................. 4
HC05 Oestrische cyclus algemeen....................................................................................................................8
HC06 Oestrische cyclus hond & kat................................................................................................................ 10
HC07 Cyclysgerelateerde problemen en oestruspreventie hond & kat........................................................... 13
HC08 Oestrische cyclus LH.............................................................................................................................15
HC09 Oestrische cyclus paard........................................................................................................................ 19
HC10 Spermatogenese en spermarijping........................................................................................................21
HC12 Fertilisatie I: sperma-fertilisatie cascade............................................................................................... 24
HC13 Fertilisatie II: eicelmaturatie t/m hatching blastocyst............................................................................. 26
HC14 Maternale herkenning dracht.................................................................................................................28
HC15 Dracht LH / Paard..................................................................................................................................31
HC16 Dracht hond & kat..................................................................................................................................34
HC17 Normale partus...................................................................................................................................... 37
HC18 Dystocia.................................................................................................................................................40
HC20 Neonaat: nestblijvers/-vlieders 1e dagen.............................................................................................. 43
HC24 Puerperium............................................................................................................................................ 46
HC26 Mammae en lactatie.............................................................................................................................. 49
HC27 Voortplanting gezelschapsvogels.......................................................................................................... 51
HC29 Voortplanting productiepluimvee........................................................................................................... 54
Practica / zelfstudie / e-modules......................................................................................................................... 58
PR03 Klinische diagnostiek / spermabeoordeling paard................................................................................. 58
PR04 Placentatie / uteri / cyclus...................................................................................................................... 62
PR05 Klinische diagnostiek rund..................................................................................................................... 63
PR06 Klinische diagnostiek GD.......................................................................................................................66
E-module Voortplanting................................................................................................................................... 69
E-module Spermatogenese............................................................................................................................. 78
Ziekteleer............................................................................................................................................................... 86
Het vrouwelijk geslachtsapparaat.................................................................................................................... 86
Ovarium.................................................................................................................................................... 86
Uterus en cervix........................................................................................................................................88
Vagina, vestibulum en vulva..................................................................................................................... 99
Vruchtdood en abortus.................................................................................................................................. 104
Bacteriële en parasitaire infecties...........................................................................................................104
Virale infecties........................................................................................................................................ 109
Het mannelijk geslachtsapparaat...................................................................................................................112
Testis en scrotum....................................................................................................................................112
Prostaat en overige accessoire geslachtsklieren....................................................................................114
Penis en preputium.................................................................................................................................116
Overige afwijkingen van de geslachtsorganen.............................................................................................. 118
Interseksualiteit.......................................................................................................................................118
Melkklieren.....................................................................................................................................................119
Klierweefsel............................................................................................................................................ 119
Uier en tepels......................................................................................................................................... 126
,Hoorcolleges
HC02 Mannelijk geslachtsapparaat
- Het genetische geslacht staat vast bij bevruchting en ontwikkeling begint met
indifferente gonaden (fenotypisch geen verschil).
● XX/XY bij zoogdieren en ZW/ZZ bij vogels/reptielen
- Geslachtsklier → voorloper van de gonaden, wordt gevormd uit mesonephros
● bevat voorlopers van sperma- en eicellen (primordial germ cells)
- Primordiale kiemcellen (PGC) → voorloper van sperma- en eicellen, een van de
eerst gevormde cellen in de ontwikkeling van een embryo.
● verzameling bij de dooierzak (buiten het lichaam) om ze te beschermen van
differentiatie, zodat ze pluripotent blijven
● actieve migratie naar de genitale lijsten door de cellen van de hindgut naar de
genital ridge
○ bij vogels door de bloedbaan
● bij verkeerde locatie → apoptose van primordiale kiemcel, of…
○ teratoom → neoplasie PGC’s buiten de genitale lijst, kan alle soorten
weefsel vormen, waaronder haar en tanden
- Primordiale kiemcellen stimuleren proliferatie van coeloomepitheel en mesenchymale
cellen. Mitose vindt plaats tijdens de migratie, meiose pas tijdens de pubertijd.
- Gang van Müller → gepaarde voorloper van het vrouwelijk geslachtsapparaat.
- Gang van Wolff → gepaarde voorloper van het mannelijk geslachtsapparaat.
- Sex determining Region of the Y chromosome gen (SRY-gen) → gen bepalend
voor het in regressie gaan van de gang van Müller.
● SF1 → ontwikkeling van Sertoli en Leydig cellen
● AMH → Anti Mülleriaan Hormoon, zorgt voor regressie van gang van Müller
○ wordt ook geproduceerd door granulosa cellen in de ovaria
- Actieve groei vanuit de ductus mesonephricus (ductus deferens / gang van Wolff)
gaat richting het gonade weefsel.
- Tubuli seminiferi → hoefijzervormige testisstrengen, ontstaan uit de ductus
mesonephricus.
● primitieve kiemcellen centraal, Sertoli cellen perifeer
● Leydig cellen → cellen in interstitium, vormen androgenen
1
,- Verloop van spermatozoa:
1. tubuli seminiferi
2. rete testis
3. ductuli efferentes
4. ductus epididymidis
5. ductus deferens
- Testosteron → hormoon, zorgt voor
ontwikkeling van de ductus mesonephricus
tot mannelijke interne en externe
geslachtsorganen.
- Freemartinisme (kween) → tweelingdracht met mannelijk en vrouwelijk embryo,
waardoor het vrouwelijk embryo wordt beïnvloed door het mannelijk embryo en
mannelijke geslachtskenmerken krijgt.
- Descensus testis → afdaling van de testes in het scrotum, waarschijnlijk vanwege
lagere temperatuur
● niet bij mol, egel, tapir, neushoorn, luiaard, olifant
● vogels en vissen hebben intra-abdominale testes
- Stadia van descensus testis:
1. groei testes door androgenen → ligamentum suspensorium gaat in regressie
2. transabdominale ligging → embryo groeit → testes relatief dicht bij lieskanaal
3. migratie door lieskanaal → gubernaculum
- Gubernaculum → voorloper van het ligamentum cauda epididymis, dat de testes
door het lieskanaal heentrekt doordat het korter en dikker wordt (androgenen)
- Cryptorchidie → unilateraal of bilaterale testes bevinden zich niet in het scrotum,
waardoor:
● verminderde spermatogenese door hogere temperatuur → minder of niet
vruchtbaar, maar wel mannelijk gedrag (testosteron normaal)
● verhoogde kans op tumoreuze ontaarding
- Cavum vaginale → doorloping van de buikholte, ruimte waar de testes heen gaan.
- Het scrotum bestaat uit:
1. huid + tunica dartos + fascia spermatica externa
2. fascia spermatica + tunica vaginalis parietalis
3. cavum vaginale
4. tunica vaginalis visceralis
2
, - Tunica vaginalis parietalis → doorloping van het peritoneum
- M. cremaster → spier die testis kan optrekken of ‘laten hangen’.
● tunica dartos kan dit ook
- Thermoregulatie is afhankelijk van de M. cremaster en Tunica dartos, maar ook van:
● aanwezigheid bloedvaatjes en zweetklieren scrotumhuid
● plexus pampiniformis → counter current heat exchange systeem
- Cloacal fold / urogenital fold → voorloper van de schacht van de penis
- Genital tubercle → voorloper van de glanspenis (eikel)
- De penis heeft twee zwelweefsels:
● corpus spongiosum → zwelweefsel en glanspenis, omgeeft de
urethra direct en heeft een dun kapsel, omgeven door de M.
bulbospongiosus
● corpus cavernosum → gepaard zwelweefsel vanaf arcus ischiadicus,
heeft een stevig kapsel en M. ischiocavernosus, soms met os penis
- Penistypen:
1. fibro-elastisch → veel bindweefsel, weinig afhankelijk van bloed maar
groei door verslappen van de flexura sigmoidea
● bij herkauwer, varken
● ritmische contractie van M. ischiocavernosus en M.
bulbospongiosus
● relaxatie van Mm. retractores penis
2. musculovasculair → vasodilatatie van de A. pudenda interna zorgt voor
bloedtoevoer naar zwellichamen
● ritmische contractie van M. ischiocavernosus en bulbospongiosus
● verminderde veneuze return
- Er zijn 4 accessoire geslachtsklieren:
1. Ampulla ductus deferentis
2. Glandula vesicularis
3. Prostaat (corpus en pars disseminata)
4. Glandula bulbo-urethralis
- De accessoire geslachtsklieren ontstaan uit de ductus mesonephricus en de sinus
urogenitalis, tijdens of na de pubertijd.
3
Nora Lemmens 1466542
Inhoudsopgave
Hoorcolleges........................................................................................................................................................... 1
HC02 Mannelijk geslachtsapparaat................................................................................................................... 1
HC03 Vrouwelijk geslachtsapparaat.................................................................................................................. 4
HC05 Oestrische cyclus algemeen....................................................................................................................8
HC06 Oestrische cyclus hond & kat................................................................................................................ 10
HC07 Cyclysgerelateerde problemen en oestruspreventie hond & kat........................................................... 13
HC08 Oestrische cyclus LH.............................................................................................................................15
HC09 Oestrische cyclus paard........................................................................................................................ 19
HC10 Spermatogenese en spermarijping........................................................................................................21
HC12 Fertilisatie I: sperma-fertilisatie cascade............................................................................................... 24
HC13 Fertilisatie II: eicelmaturatie t/m hatching blastocyst............................................................................. 26
HC14 Maternale herkenning dracht.................................................................................................................28
HC15 Dracht LH / Paard..................................................................................................................................31
HC16 Dracht hond & kat..................................................................................................................................34
HC17 Normale partus...................................................................................................................................... 37
HC18 Dystocia.................................................................................................................................................40
HC20 Neonaat: nestblijvers/-vlieders 1e dagen.............................................................................................. 43
HC24 Puerperium............................................................................................................................................ 46
HC26 Mammae en lactatie.............................................................................................................................. 49
HC27 Voortplanting gezelschapsvogels.......................................................................................................... 51
HC29 Voortplanting productiepluimvee........................................................................................................... 54
Practica / zelfstudie / e-modules......................................................................................................................... 58
PR03 Klinische diagnostiek / spermabeoordeling paard................................................................................. 58
PR04 Placentatie / uteri / cyclus...................................................................................................................... 62
PR05 Klinische diagnostiek rund..................................................................................................................... 63
PR06 Klinische diagnostiek GD.......................................................................................................................66
E-module Voortplanting................................................................................................................................... 69
E-module Spermatogenese............................................................................................................................. 78
Ziekteleer............................................................................................................................................................... 86
Het vrouwelijk geslachtsapparaat.................................................................................................................... 86
Ovarium.................................................................................................................................................... 86
Uterus en cervix........................................................................................................................................88
Vagina, vestibulum en vulva..................................................................................................................... 99
Vruchtdood en abortus.................................................................................................................................. 104
Bacteriële en parasitaire infecties...........................................................................................................104
Virale infecties........................................................................................................................................ 109
Het mannelijk geslachtsapparaat...................................................................................................................112
Testis en scrotum....................................................................................................................................112
Prostaat en overige accessoire geslachtsklieren....................................................................................114
Penis en preputium.................................................................................................................................116
Overige afwijkingen van de geslachtsorganen.............................................................................................. 118
Interseksualiteit.......................................................................................................................................118
Melkklieren.....................................................................................................................................................119
Klierweefsel............................................................................................................................................ 119
Uier en tepels......................................................................................................................................... 126
,Hoorcolleges
HC02 Mannelijk geslachtsapparaat
- Het genetische geslacht staat vast bij bevruchting en ontwikkeling begint met
indifferente gonaden (fenotypisch geen verschil).
● XX/XY bij zoogdieren en ZW/ZZ bij vogels/reptielen
- Geslachtsklier → voorloper van de gonaden, wordt gevormd uit mesonephros
● bevat voorlopers van sperma- en eicellen (primordial germ cells)
- Primordiale kiemcellen (PGC) → voorloper van sperma- en eicellen, een van de
eerst gevormde cellen in de ontwikkeling van een embryo.
● verzameling bij de dooierzak (buiten het lichaam) om ze te beschermen van
differentiatie, zodat ze pluripotent blijven
● actieve migratie naar de genitale lijsten door de cellen van de hindgut naar de
genital ridge
○ bij vogels door de bloedbaan
● bij verkeerde locatie → apoptose van primordiale kiemcel, of…
○ teratoom → neoplasie PGC’s buiten de genitale lijst, kan alle soorten
weefsel vormen, waaronder haar en tanden
- Primordiale kiemcellen stimuleren proliferatie van coeloomepitheel en mesenchymale
cellen. Mitose vindt plaats tijdens de migratie, meiose pas tijdens de pubertijd.
- Gang van Müller → gepaarde voorloper van het vrouwelijk geslachtsapparaat.
- Gang van Wolff → gepaarde voorloper van het mannelijk geslachtsapparaat.
- Sex determining Region of the Y chromosome gen (SRY-gen) → gen bepalend
voor het in regressie gaan van de gang van Müller.
● SF1 → ontwikkeling van Sertoli en Leydig cellen
● AMH → Anti Mülleriaan Hormoon, zorgt voor regressie van gang van Müller
○ wordt ook geproduceerd door granulosa cellen in de ovaria
- Actieve groei vanuit de ductus mesonephricus (ductus deferens / gang van Wolff)
gaat richting het gonade weefsel.
- Tubuli seminiferi → hoefijzervormige testisstrengen, ontstaan uit de ductus
mesonephricus.
● primitieve kiemcellen centraal, Sertoli cellen perifeer
● Leydig cellen → cellen in interstitium, vormen androgenen
1
,- Verloop van spermatozoa:
1. tubuli seminiferi
2. rete testis
3. ductuli efferentes
4. ductus epididymidis
5. ductus deferens
- Testosteron → hormoon, zorgt voor
ontwikkeling van de ductus mesonephricus
tot mannelijke interne en externe
geslachtsorganen.
- Freemartinisme (kween) → tweelingdracht met mannelijk en vrouwelijk embryo,
waardoor het vrouwelijk embryo wordt beïnvloed door het mannelijk embryo en
mannelijke geslachtskenmerken krijgt.
- Descensus testis → afdaling van de testes in het scrotum, waarschijnlijk vanwege
lagere temperatuur
● niet bij mol, egel, tapir, neushoorn, luiaard, olifant
● vogels en vissen hebben intra-abdominale testes
- Stadia van descensus testis:
1. groei testes door androgenen → ligamentum suspensorium gaat in regressie
2. transabdominale ligging → embryo groeit → testes relatief dicht bij lieskanaal
3. migratie door lieskanaal → gubernaculum
- Gubernaculum → voorloper van het ligamentum cauda epididymis, dat de testes
door het lieskanaal heentrekt doordat het korter en dikker wordt (androgenen)
- Cryptorchidie → unilateraal of bilaterale testes bevinden zich niet in het scrotum,
waardoor:
● verminderde spermatogenese door hogere temperatuur → minder of niet
vruchtbaar, maar wel mannelijk gedrag (testosteron normaal)
● verhoogde kans op tumoreuze ontaarding
- Cavum vaginale → doorloping van de buikholte, ruimte waar de testes heen gaan.
- Het scrotum bestaat uit:
1. huid + tunica dartos + fascia spermatica externa
2. fascia spermatica + tunica vaginalis parietalis
3. cavum vaginale
4. tunica vaginalis visceralis
2
, - Tunica vaginalis parietalis → doorloping van het peritoneum
- M. cremaster → spier die testis kan optrekken of ‘laten hangen’.
● tunica dartos kan dit ook
- Thermoregulatie is afhankelijk van de M. cremaster en Tunica dartos, maar ook van:
● aanwezigheid bloedvaatjes en zweetklieren scrotumhuid
● plexus pampiniformis → counter current heat exchange systeem
- Cloacal fold / urogenital fold → voorloper van de schacht van de penis
- Genital tubercle → voorloper van de glanspenis (eikel)
- De penis heeft twee zwelweefsels:
● corpus spongiosum → zwelweefsel en glanspenis, omgeeft de
urethra direct en heeft een dun kapsel, omgeven door de M.
bulbospongiosus
● corpus cavernosum → gepaard zwelweefsel vanaf arcus ischiadicus,
heeft een stevig kapsel en M. ischiocavernosus, soms met os penis
- Penistypen:
1. fibro-elastisch → veel bindweefsel, weinig afhankelijk van bloed maar
groei door verslappen van de flexura sigmoidea
● bij herkauwer, varken
● ritmische contractie van M. ischiocavernosus en M.
bulbospongiosus
● relaxatie van Mm. retractores penis
2. musculovasculair → vasodilatatie van de A. pudenda interna zorgt voor
bloedtoevoer naar zwellichamen
● ritmische contractie van M. ischiocavernosus en bulbospongiosus
● verminderde veneuze return
- Er zijn 4 accessoire geslachtsklieren:
1. Ampulla ductus deferentis
2. Glandula vesicularis
3. Prostaat (corpus en pars disseminata)
4. Glandula bulbo-urethralis
- De accessoire geslachtsklieren ontstaan uit de ductus mesonephricus en de sinus
urogenitalis, tijdens of na de pubertijd.
3
