Samenvatting Verdieping Strafprocesrecht | Maastricht University | 2026/27

Samenvatting Verdieping Strafprocesrecht
Week 1: Het karakter van het Nederlandse Strafproces
Roze markeringen
1.1 Gematigd Inquisitoir
Het Nederlands strafproces wordt meestal omschreven als gematigd inquisitoir.
Dat betekent dat de rechter niet alleen toekijkt, maar ook een eigen
verantwoordelijkheid heeft voor een juiste en rechtvaardige uitkomst. De rechter
mag dus actief bijdragen aan de waarheidsbevinding.
Tegelijkertijd heeft het Nederlandse strafproces ook contradictoire kenmerken
gekregen:
 Het OM en de verdediging spelen een belangrijke rol in het debat.
 Beide partijen brengen argumenten en bewijs naar voren.
 De rechter neemt uiteindelijk de beslissing.
1.2 Inquisitoir vs accusatoir
Inquisitoir:
 Rechter en opsporingsinstanties richten zich op het achterhalen van de
materiële waarheid.
 Geen gelijkwaardige positie tussen verdachte en overheid.
 Vooral de opsporingsfase heeft een inquisitoir karakter.
Accusatoir:
 Partijen staan meer tegenover elkaar als gelijkwaardige procesdeelnemers.
 De rechter treedt meer op als scheidsrechter.
 Nadruk ligt op wat partijen in het proces naar voren brengen.
1.3 Waarom heeft Nederland geen jury?
Nederland kiest voor professionele rechtspraak i.p.v. juryrechtspraak. Argumenten
hiervoor:
 Professionele rechters beschikken over juridische deskundigheid.
 Rechters moeten hun beslissingen motiveren.
 Dit bevordert rechtsgelijkheid en consistente toepassing van het recht.
 Rechters zijn minder gevoelig voor emoties, media-aandacht en politieke druk.

,2.1 De rol van het strafrecht in de samenleving
Het strafrecht kent meerdere doelen:
 Vergelding: reageren op gepleegd onrecht
 Preventie: proberen criminaliteit te voorkomen
o Speciale preventie: gericht op de dader
o Generale preventie: gericht op de samenleving
 Handhaving van de rechtsregels
 Rechtsbescherming van burgers
Belangrijk is dat het strafrecht een ultimum remedium is: het zwaarste middel van
de overheid en daarom pas inzetbaar als lichtere middelen onvoldoende zijn.
Daarnaast geldt dat strafrecht niet alle maatschappelijke problemen kan oplossen.
Problemen zoals armoede of discriminatie verdwijnen niet door alleen te straffen. Het
strafrecht bestrijdt meestal de gevolgen, niet de oorzaken.


3.1 Memorie van Toelichting (MvT) bij het nieuwe Wetboek van Strafvordering
De MvT kiest voor een combinatie van:
 Adequate rechtshandhaving (criminaliteit effectief bestrijden)
 Rechtsbescherming (grondrechten respecteren)
Het strafproces moet dus:
 Effectief zijn
 Modern zijn
 Maar tegelijkertijd eerlijk blijven en grondrechten waarborgen
Een belangrijk spanningsveld is dat meer efficiëntie niet ten koste mag gaan van
zorgvuldigheid en rechtsbescherming.
3.2 Voorbeelden van adequate rechtshandhaving
1. Modernisering van opsporingsbevoegdheden
 Opsporing van digitale gegevens
 Nieuwe bevoegdheden die aansluiten bij moderne criminaliteit
2. Strafbeschikking
 Lichte zaken hoeven niet altijd naar de rechter
 Dit levert tijd op voor complexere zaken
3.3 Voorbeelden van rechtsbescherming
1. Salduz-rechten
 Recht op consultatie van een advocaat
 Recht op bijstand tijdens een verhoor
2. Codificatie van grondrechten
 Recht op een eerlijk proces

,  Onschuldpresumptie


4.1 Modernisering van het strafproces
Vijf ontwikkelingen die modernisering noodzakelijk maakten
1. Verbreding van doelstellingen
Meer aandacht voor:
 Rechten van verdachten
 Rechten van slachtoffers

2. Verandering van criminaliteit
Nieuwe vormen van criminaliteit, zoals:
 Drugscriminaliteit
 Wapencriminaliteit
 Verkeerscriminaliteit
 Ordeningscriminaliteit

3. Uitbreiding van sancties
Bijvoorbeeld:
 ISD-maatregel
 Ontneming
 Vrijheidsbeperkende maatregelen

4. Veranderende rolverdeling
 Meer professionalisering
 Andere verhouding tussen politie, OM en rechter

5. Digitalisering
 Digitale gegevens
 Nieuwe opsporingsmogelijkheden

, 5.1 Punitief Populisme
Volgens Noyon is punitief populisme een politieke benadering waarbij:
 Het gewone volk tegenover een softe elite wordt gezet
 Er wordt gesuggereerd dat rechters, wetenschappers en het OM te mild zijn
 Hardere straffen als oplossing worden gepresenteerd
5.2 Voorbeelden van Punitief Populisme
 Minimumstraffen
 Taakstrafverbod (artikel 22b Sr)
 Herziening ten nadele
 Uitbreiding van tbs
 Verlenging of afschaffing van verjaringstermijnen
 Uitbreiding van extraterritoriale rechtsmacht
5.3 Spanningen met strafvorderlijke beginselen
Punitief populisme kan botsen met:
 Ne bis in idem (niet twee keer voor hetzelfde feit)
 Evenredigheid/ proportionaliteit
 Onafhankelijkheid van de rechter
 Onschuldpresumptie
 Legaliteitsbeginsel
 Opportuniteitsbeginsel


6.1 Klip en het totaalstrafrecht
Volgens Klip wordt het strafrecht steeds verder uitgebreid en gebruikt voor allerlei
maatschappelijke problemen
Gevolgen:
 Overbelasting van het systeem
 Veel incidentwetgeving
 Meer repressie
 Minder focus op schuldvaststelling
 Meer nadruk op risicobeheersing