ARW 1 HC 1 (week 1)
Recht in het algemeen
Wat is recht?
- Taal: gesproken & geschreven
- Discursieve grootheid: beredenerend op basis van argumenteren
- Dynamisch
Tijd- en plaatsgebonden
“… a living instrument, to be interpreted in the light of present-day conditions...”
Internationalisering & internationalisering
Wat is recht? HC 2 (week 1)
- Ars boni et aequi (Celsus) De kunst van het goede en het billijke (het rechtvaardige)
- Honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere (Ulpianus) Eerlijk leven, een
ander niet schaden, en ieder het zijne geven.
- Recht is regels zodat de ene zijn vrijheid kan uitoefenen, het is een stelsel waarin vrijheden
van individuen naast elkaar kunnen komen te staan (Kant) Het betekent dat het recht de
verzameling regels en voorwaarden is die ervoor zorgt dat de vrijheid van de één niet botst
met de vrijheid van de ander, zodat iedereen zo vrij mogelijk kan 'willen' en handelen.
Dus: de vredestichtende en vredesbewarende rol van het recht in onze
samenleving heeft 2 functies: het recht ordent menselijk gedrag (doelmatigheid)
(door regels (materieel recht)) & zorgt dat die regels worden gehandhaafd
(gerechtigheid)(door geschilbeslechting (formeel recht)).
Democratische rechtsstaat als basis voor ontwikkeling van het recht
Soeverein ieder land is in beginsel vrij om zijn eigen wetgeving te regelen wat
het nodig heeft en te bepalen welke bevoegdheden aan het bestuur en de
rechterlijke macht toekomen. (Dat staten naar binnen soeverein zijn, blijkt uit het feit dat de
overheid in elk land in beginsel de exclusieve bevoegdheid bezit tot wetgeving, bestuur en rechtspraak)
- Internationele regels werken in Nederland door, zonder dat daarvoor omzetting naar nationaal recht
nodig is (het wordt dus gewoon opgenomen door NL) Incorporatiesysteem! Hierdoor heeft NL een
vrijwillige inperking van zijn soevereiniteit. Bepaald soort verdragen grijpt in op de soevereiniteit van
aangesloten staten ze hebben dan een rechtstreekse werking op de burgers! Ze kunnen hierop dus
in beroep bij nationale rechter. Art. 93 GW. Zoals: EVRM. Door die geïncorporeerde regels is het
internationaal recht onderverdeeld in intern. Privaatrecht & intern. Publiekrecht/volkenrecht (publiek
bevat regels over verkeer tussen staten onderling en tussen staten en internationale organisaties).
- Hobbes
Homo homini lupus: oorlog van allen tegen allen
Sociaal contract: macht naar soeverein met geweldsmonopolie (leviathan)
- Locke
Legaliteitsbeginsel + grondrechten = rechtsstaat
Legaliteitsbeginsel: overheid moet zichzelf ook aan de regels houden formele
rechtsstaat
Staat moet zich aan de regels houden, burgers moeten beschermd zijn
Recht moet inhoud hebben. Er moeten ook grondrechten zijn materiële rechtsstaat
- Rousseau
Volkssoevereiniteit = democratie (het volk kiest zijn eigen leiders)
Recht moet uitsluitend van het volk afkomstig zijn. Dus moet de wetgevende macht door
het volk worden gekozen.
Hoger recht dan wettenrecht?
- Antigone (sofokles)
, Kan/mag/moet je soms ongehoorzaam zijn?
Natuurrecht: mensenrechten
- Radbruch
In beginsel geldt positieve recht (=objectieve recht/allesomvattend recht), zelfs als het
een onrechtvaardige inhoud heeft, tenzij strijd tussen wet en gerechtigheid zo ondraaglijk
groot is, dat wet “unrichtiges recht” (= niet meer kan spreken van recht. Bijv. tegen de
menselijke waardigheid) is
Strafrechtelijk legaliteitsbeginsel art. 7 lid 1 en 2 EVRM je mag niet mensen vervolgens als dat
niet in de wet staat. Art. 16 GW, je mag ook niet worden vervolgd zonder wet (“nulla poena,
beginsel”)
Rechtszekerheid v. rechtvaardigheid
- Vb. haviltex: “tot eind 1976 heeft koper het recht de machine terug te
geven”. Zonder opgaaf van reden geeft diegene de machine weer terug,
maar moet het breder worden gezien?
- Moet contract zuiver taalkundig worden uitgelegd?
HR: “voor de beantwoording van die vraag komt het immers aan op de zin die
partijen in de gegeven omstandigheden over en weer redelijkerwijs aan
deze bepalingen mochten toekennen en op hetgeen zij te dien aanzien
redelijkerwijs van elkaar mocht verwachten”
“Daarbij kan mede van belang zijn tot welke maatschappelijke kringen partijen
behoren en welke rechtskennis van zodanige partijen kan worden
verwacht”.
Haviltex wist van het recht en bezat over genoeg informatie, waardoor
dit niet zomaar kan worden gedaan.
Het is talig, dus context
- 3+5=8 vs. Tot eind 1976 heeft koper het recht…
- En tegenspraak
- En retoriek (welsprekendheid)
VG koopt auto van N
Auto ooit betrokken bij aanrijding
N verzwijgt dit; VG doet hier geen onderzoek naar
- Van Geest-Nederhof
Art. 6:2 BW redelijkheid en billijkheid tussen schuldenaar en schuldeiser
Waar vinden we het recht?
SideNote Natuurrecht: het recht dat voor iedereen geldt ongeacht plaats en tijd, want het is door
de “natuur” gegeven. Universele waarden en normen uit de natuur gegeven (zonder menselijke
inbreng). Afkomstig uit de Griekse oudheid. Mensen begonnen in 19e eeuw de waarden, normen en
beginselen uit dit recht vast te leggen in wetgeving.
Objectieve/positieve recht: Geheel van alle geldende rechtsregels, Op een
bepaalde plaats (in Nederland? Of alleen in Groningen (zoals APV’s)), Op een
bepaald tijdstip (dus NU)
Het recht heeft een dubbele betekenis:
1. Het objectieve recht: Law
Geheel van alle geldende rechtsregels (plaats/tijd)
Synoniem: POSITIEVE RECHT
, Komen tot leven zodra het in de regel beschreven geval zich voordoet. Zoals
kiesrecht (art. 4 GW.) als er op een bepaalde dag verkiezingen zijn, komt die regel tot leven, want op
grond daarvan is elke Nederlander bevoegd op die dag te stemmen.
2. Een subjectief recht: rights
(Individuele) bevoegdheid die een persoon ontleent aan het objectieve
recht
Alles omvattend, dus het eigendomsrecht
De bevoegdheid die iemand in een concreet geval aan een regel van
objectief recht ontleent
Objectieve recht is dat jij stemrecht hebt, en op moment dat jij dat recht kan uitoefenen, dus jij
ontleent een recht uit het objectieve recht, jij gaat stemmen, en in zo’n hokje en kleurt bolletje in
daarmee doe jij jouw “democratische plicht”, dat is een subjectief recht, dus een recht dat jij kan
uitoefenen.
Recht is voortdurend in ontwikkeling. Soms sneller: zoals bij coronacrisis
Samenhang: iedere individuele bevoegdheid die iemand jegens een ander of jegens alle
anderen kan doen gelden, moet berusten op een algemene regel.
Algemeen verbindende voorschriften: is gericht op onbepaalde groep mensen of
gevallen (personen en rechtspersonen en overheidsorganen). Kennen bevoegdheden toe
(als je 18 bent stemrecht) of leggen verplichtingen op (als je auto hebt wegenbelasting
betalen).
Begrip “wet” kent 2 definities:
1. Wet in materiële zin: inhoud
Wet als naam voor een algemeen verbindend voorschrift, ongeacht van
welk orgaan afkomstig. Geldt voor iedereen (die in het geval wat doet, zoals iedereen
die fietst moet fietslampen hebben)
2. Wet in formele zin: instantie van wie het afkomstig is
Wet als naam voor een besluit van regering en Staten-Generaal tezamen
(art. 81 GW).
Meeste besluiten van regering + Staten-Generaal zijn avv’s; dat wil
zeggen dat deze wetten in formele zin tevens wetten in materiële zin zijn.
Rechtsbronnen: (welke rechtsregels behoren tot ons positieve recht?)
1. Verdragen + besluiten v. Volkenrechtelijke organisaties
NL kent systeem dat doorwerking van verdragsrecht in onze rechtsorde
mogelijk maakt: incorporatiesysteem: art. 93 GW.
Sommige verdragen bevatten bepalingen die naar hun inhoud eenieder
kunnen verbinden. Ex art. 94 GW zijn deze bepalingen hoger in rang dan
elke avv in de NL-rechtsorde. Geldt zelfs voor bepaling uit GW
Alleen directe werking in NL als:
- Parlementaire goedkeuring is verleend
- Regering verdrag heeft bekrachtigd
- Dit aan verdragspartners is meegedeeld, zodat het verdrag voor NL geldt
2. Wet (elk geschreven rechtsregel afkomstig van een tot wetgeving bevoegd overheidsorgaan)
3. Jurisprudentie/de rechtspraak: de facto, niet de iure (in praktische zin is het een
rechtsbron, maar in juridische zin niet. Rechter is niet aan rechtspraak gebonden!)
4. Gewoonte: langdurig gebruik + rechtsovertuiging
, - Bepaald gedrag moet ononderbroken gedurende lange tijd zijn gevolgd en
herhaald in een bepaalde maatschappelijke kring; betreft een feitelijk gegeven het
heet “bestendig gebruik”
- Dat bestendig gebruik moet als rechtsnorm worden ervaren. Er moet een
overtuiging zijn dat men verplicht is zich te houden aan dat bestendig gebruik
(ongeschreven rechtsregel). “Rechtsnorm”
- Gewoonte heeft ook recht als de wet er niet naar verwijst. Gewoonte is
zelfstandige rechtsbron.
- Gewoonte kan soms sterker zijn dan de wet (Maring-Assuradeuren) het gaat dan
om wetsbepaling die in strijd is met gewoonte en die in onbruik is geraakt.
5. Gepubliceerde beleidsregels (Leidraad-arresten, HR oordeelt dat beleidsregels bron
zijn, als zij op behoorlijke manier zijn bekendgemaakt)
6. Algemene rechtsbeginselen (bijv. rechtszekerheidsbeginsel), zijn algemeen erkende
basisprincipes
- Rechtsbeginselen behoorlijke rechtspraak. Zijn voor de rechter een richtsnoer bij
werkzaamheden in en buiten de zaal.
- Bestuursrecht. Beginselen behoorlijk bestuur. Zoals zorgvuldigheid.
- Burgerlijk recht: redelijkheid en billijkheid 6:248 lid 1 BW, art. 3:13 lid 2 BW
(misbruik van bevoegdheid), zorgvuldigheidsbeginsel art. 6:162 BW, afweging van
belangen, vertrouwensbeginsel 3:35 BW
- Strafrecht. Ne bis idem: niet 2x hetzelfde.
Rechtspraak & gewoonte is ongeschreven recht!
Wet en recht = synoniem?
- Montesquieu: rechter is “la bouche de la loi” (de mond van de wet, geen eigen
mening/interpretatie van rechters)
Maar, nu wel, want wetten bevatten vaak open normen
Legisme (Groot belang in 1e helft 19e eeuw) rechter bedenkt geen nieuw recht. Kijken
naar de letterlijke tekst van de wet en niet naar meer dan dat! De wet behoort de
belangrijkste rechtsbron te zijn. Het gehele (positieve) recht uitsluitend door de wetgever
wordt geschapen. De wet is enige rechtsbron. Wet en recht identiek. Als het recht staat in
de wet. Al het recht zou in de wet moeten worden vastgesteld (volgens legistisch ideaal).
“Codificeren” het recht moet op systematische wijze in wetboeken worden opgenomen!
- Wet Algemene Bepalingen (1829)
“Regter moet volgens de wet regt spreken” (art. 11)
Maar: verbod van rechtsweigering (art. 13) Rechter moet recht spreken, ook al staat niet
alles in de wet
Hoe delen we het recht in?
In publiek- en privaatrecht:
1. Publiek: verticale werking (=ongelijkwaardig. Overheid in exclusieve
hoedanigheid optreedt tegen een burger) overheid burger
2. Privaat: horizontale werking (=gelijkwaardig. Burgers onderling) burger burger
Privaatrecht = burgerlijk recht = civiel recht
In traditionele rechtsgebieden:
1. Staatsrecht (publiekrecht)
Inrichting van de Staat en zijn organen en bevoegdheden
- Statuut: 1 koninkrijk, 4 landen
Nederland (o.a. Bonaire, Saba, Sint Eustatius), Aruba, Curaçao, Sint Maarten
- Grondwet
Recht in het algemeen
Wat is recht?
- Taal: gesproken & geschreven
- Discursieve grootheid: beredenerend op basis van argumenteren
- Dynamisch
Tijd- en plaatsgebonden
“… a living instrument, to be interpreted in the light of present-day conditions...”
Internationalisering & internationalisering
Wat is recht? HC 2 (week 1)
- Ars boni et aequi (Celsus) De kunst van het goede en het billijke (het rechtvaardige)
- Honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere (Ulpianus) Eerlijk leven, een
ander niet schaden, en ieder het zijne geven.
- Recht is regels zodat de ene zijn vrijheid kan uitoefenen, het is een stelsel waarin vrijheden
van individuen naast elkaar kunnen komen te staan (Kant) Het betekent dat het recht de
verzameling regels en voorwaarden is die ervoor zorgt dat de vrijheid van de één niet botst
met de vrijheid van de ander, zodat iedereen zo vrij mogelijk kan 'willen' en handelen.
Dus: de vredestichtende en vredesbewarende rol van het recht in onze
samenleving heeft 2 functies: het recht ordent menselijk gedrag (doelmatigheid)
(door regels (materieel recht)) & zorgt dat die regels worden gehandhaafd
(gerechtigheid)(door geschilbeslechting (formeel recht)).
Democratische rechtsstaat als basis voor ontwikkeling van het recht
Soeverein ieder land is in beginsel vrij om zijn eigen wetgeving te regelen wat
het nodig heeft en te bepalen welke bevoegdheden aan het bestuur en de
rechterlijke macht toekomen. (Dat staten naar binnen soeverein zijn, blijkt uit het feit dat de
overheid in elk land in beginsel de exclusieve bevoegdheid bezit tot wetgeving, bestuur en rechtspraak)
- Internationele regels werken in Nederland door, zonder dat daarvoor omzetting naar nationaal recht
nodig is (het wordt dus gewoon opgenomen door NL) Incorporatiesysteem! Hierdoor heeft NL een
vrijwillige inperking van zijn soevereiniteit. Bepaald soort verdragen grijpt in op de soevereiniteit van
aangesloten staten ze hebben dan een rechtstreekse werking op de burgers! Ze kunnen hierop dus
in beroep bij nationale rechter. Art. 93 GW. Zoals: EVRM. Door die geïncorporeerde regels is het
internationaal recht onderverdeeld in intern. Privaatrecht & intern. Publiekrecht/volkenrecht (publiek
bevat regels over verkeer tussen staten onderling en tussen staten en internationale organisaties).
- Hobbes
Homo homini lupus: oorlog van allen tegen allen
Sociaal contract: macht naar soeverein met geweldsmonopolie (leviathan)
- Locke
Legaliteitsbeginsel + grondrechten = rechtsstaat
Legaliteitsbeginsel: overheid moet zichzelf ook aan de regels houden formele
rechtsstaat
Staat moet zich aan de regels houden, burgers moeten beschermd zijn
Recht moet inhoud hebben. Er moeten ook grondrechten zijn materiële rechtsstaat
- Rousseau
Volkssoevereiniteit = democratie (het volk kiest zijn eigen leiders)
Recht moet uitsluitend van het volk afkomstig zijn. Dus moet de wetgevende macht door
het volk worden gekozen.
Hoger recht dan wettenrecht?
- Antigone (sofokles)
, Kan/mag/moet je soms ongehoorzaam zijn?
Natuurrecht: mensenrechten
- Radbruch
In beginsel geldt positieve recht (=objectieve recht/allesomvattend recht), zelfs als het
een onrechtvaardige inhoud heeft, tenzij strijd tussen wet en gerechtigheid zo ondraaglijk
groot is, dat wet “unrichtiges recht” (= niet meer kan spreken van recht. Bijv. tegen de
menselijke waardigheid) is
Strafrechtelijk legaliteitsbeginsel art. 7 lid 1 en 2 EVRM je mag niet mensen vervolgens als dat
niet in de wet staat. Art. 16 GW, je mag ook niet worden vervolgd zonder wet (“nulla poena,
beginsel”)
Rechtszekerheid v. rechtvaardigheid
- Vb. haviltex: “tot eind 1976 heeft koper het recht de machine terug te
geven”. Zonder opgaaf van reden geeft diegene de machine weer terug,
maar moet het breder worden gezien?
- Moet contract zuiver taalkundig worden uitgelegd?
HR: “voor de beantwoording van die vraag komt het immers aan op de zin die
partijen in de gegeven omstandigheden over en weer redelijkerwijs aan
deze bepalingen mochten toekennen en op hetgeen zij te dien aanzien
redelijkerwijs van elkaar mocht verwachten”
“Daarbij kan mede van belang zijn tot welke maatschappelijke kringen partijen
behoren en welke rechtskennis van zodanige partijen kan worden
verwacht”.
Haviltex wist van het recht en bezat over genoeg informatie, waardoor
dit niet zomaar kan worden gedaan.
Het is talig, dus context
- 3+5=8 vs. Tot eind 1976 heeft koper het recht…
- En tegenspraak
- En retoriek (welsprekendheid)
VG koopt auto van N
Auto ooit betrokken bij aanrijding
N verzwijgt dit; VG doet hier geen onderzoek naar
- Van Geest-Nederhof
Art. 6:2 BW redelijkheid en billijkheid tussen schuldenaar en schuldeiser
Waar vinden we het recht?
SideNote Natuurrecht: het recht dat voor iedereen geldt ongeacht plaats en tijd, want het is door
de “natuur” gegeven. Universele waarden en normen uit de natuur gegeven (zonder menselijke
inbreng). Afkomstig uit de Griekse oudheid. Mensen begonnen in 19e eeuw de waarden, normen en
beginselen uit dit recht vast te leggen in wetgeving.
Objectieve/positieve recht: Geheel van alle geldende rechtsregels, Op een
bepaalde plaats (in Nederland? Of alleen in Groningen (zoals APV’s)), Op een
bepaald tijdstip (dus NU)
Het recht heeft een dubbele betekenis:
1. Het objectieve recht: Law
Geheel van alle geldende rechtsregels (plaats/tijd)
Synoniem: POSITIEVE RECHT
, Komen tot leven zodra het in de regel beschreven geval zich voordoet. Zoals
kiesrecht (art. 4 GW.) als er op een bepaalde dag verkiezingen zijn, komt die regel tot leven, want op
grond daarvan is elke Nederlander bevoegd op die dag te stemmen.
2. Een subjectief recht: rights
(Individuele) bevoegdheid die een persoon ontleent aan het objectieve
recht
Alles omvattend, dus het eigendomsrecht
De bevoegdheid die iemand in een concreet geval aan een regel van
objectief recht ontleent
Objectieve recht is dat jij stemrecht hebt, en op moment dat jij dat recht kan uitoefenen, dus jij
ontleent een recht uit het objectieve recht, jij gaat stemmen, en in zo’n hokje en kleurt bolletje in
daarmee doe jij jouw “democratische plicht”, dat is een subjectief recht, dus een recht dat jij kan
uitoefenen.
Recht is voortdurend in ontwikkeling. Soms sneller: zoals bij coronacrisis
Samenhang: iedere individuele bevoegdheid die iemand jegens een ander of jegens alle
anderen kan doen gelden, moet berusten op een algemene regel.
Algemeen verbindende voorschriften: is gericht op onbepaalde groep mensen of
gevallen (personen en rechtspersonen en overheidsorganen). Kennen bevoegdheden toe
(als je 18 bent stemrecht) of leggen verplichtingen op (als je auto hebt wegenbelasting
betalen).
Begrip “wet” kent 2 definities:
1. Wet in materiële zin: inhoud
Wet als naam voor een algemeen verbindend voorschrift, ongeacht van
welk orgaan afkomstig. Geldt voor iedereen (die in het geval wat doet, zoals iedereen
die fietst moet fietslampen hebben)
2. Wet in formele zin: instantie van wie het afkomstig is
Wet als naam voor een besluit van regering en Staten-Generaal tezamen
(art. 81 GW).
Meeste besluiten van regering + Staten-Generaal zijn avv’s; dat wil
zeggen dat deze wetten in formele zin tevens wetten in materiële zin zijn.
Rechtsbronnen: (welke rechtsregels behoren tot ons positieve recht?)
1. Verdragen + besluiten v. Volkenrechtelijke organisaties
NL kent systeem dat doorwerking van verdragsrecht in onze rechtsorde
mogelijk maakt: incorporatiesysteem: art. 93 GW.
Sommige verdragen bevatten bepalingen die naar hun inhoud eenieder
kunnen verbinden. Ex art. 94 GW zijn deze bepalingen hoger in rang dan
elke avv in de NL-rechtsorde. Geldt zelfs voor bepaling uit GW
Alleen directe werking in NL als:
- Parlementaire goedkeuring is verleend
- Regering verdrag heeft bekrachtigd
- Dit aan verdragspartners is meegedeeld, zodat het verdrag voor NL geldt
2. Wet (elk geschreven rechtsregel afkomstig van een tot wetgeving bevoegd overheidsorgaan)
3. Jurisprudentie/de rechtspraak: de facto, niet de iure (in praktische zin is het een
rechtsbron, maar in juridische zin niet. Rechter is niet aan rechtspraak gebonden!)
4. Gewoonte: langdurig gebruik + rechtsovertuiging
, - Bepaald gedrag moet ononderbroken gedurende lange tijd zijn gevolgd en
herhaald in een bepaalde maatschappelijke kring; betreft een feitelijk gegeven het
heet “bestendig gebruik”
- Dat bestendig gebruik moet als rechtsnorm worden ervaren. Er moet een
overtuiging zijn dat men verplicht is zich te houden aan dat bestendig gebruik
(ongeschreven rechtsregel). “Rechtsnorm”
- Gewoonte heeft ook recht als de wet er niet naar verwijst. Gewoonte is
zelfstandige rechtsbron.
- Gewoonte kan soms sterker zijn dan de wet (Maring-Assuradeuren) het gaat dan
om wetsbepaling die in strijd is met gewoonte en die in onbruik is geraakt.
5. Gepubliceerde beleidsregels (Leidraad-arresten, HR oordeelt dat beleidsregels bron
zijn, als zij op behoorlijke manier zijn bekendgemaakt)
6. Algemene rechtsbeginselen (bijv. rechtszekerheidsbeginsel), zijn algemeen erkende
basisprincipes
- Rechtsbeginselen behoorlijke rechtspraak. Zijn voor de rechter een richtsnoer bij
werkzaamheden in en buiten de zaal.
- Bestuursrecht. Beginselen behoorlijk bestuur. Zoals zorgvuldigheid.
- Burgerlijk recht: redelijkheid en billijkheid 6:248 lid 1 BW, art. 3:13 lid 2 BW
(misbruik van bevoegdheid), zorgvuldigheidsbeginsel art. 6:162 BW, afweging van
belangen, vertrouwensbeginsel 3:35 BW
- Strafrecht. Ne bis idem: niet 2x hetzelfde.
Rechtspraak & gewoonte is ongeschreven recht!
Wet en recht = synoniem?
- Montesquieu: rechter is “la bouche de la loi” (de mond van de wet, geen eigen
mening/interpretatie van rechters)
Maar, nu wel, want wetten bevatten vaak open normen
Legisme (Groot belang in 1e helft 19e eeuw) rechter bedenkt geen nieuw recht. Kijken
naar de letterlijke tekst van de wet en niet naar meer dan dat! De wet behoort de
belangrijkste rechtsbron te zijn. Het gehele (positieve) recht uitsluitend door de wetgever
wordt geschapen. De wet is enige rechtsbron. Wet en recht identiek. Als het recht staat in
de wet. Al het recht zou in de wet moeten worden vastgesteld (volgens legistisch ideaal).
“Codificeren” het recht moet op systematische wijze in wetboeken worden opgenomen!
- Wet Algemene Bepalingen (1829)
“Regter moet volgens de wet regt spreken” (art. 11)
Maar: verbod van rechtsweigering (art. 13) Rechter moet recht spreken, ook al staat niet
alles in de wet
Hoe delen we het recht in?
In publiek- en privaatrecht:
1. Publiek: verticale werking (=ongelijkwaardig. Overheid in exclusieve
hoedanigheid optreedt tegen een burger) overheid burger
2. Privaat: horizontale werking (=gelijkwaardig. Burgers onderling) burger burger
Privaatrecht = burgerlijk recht = civiel recht
In traditionele rechtsgebieden:
1. Staatsrecht (publiekrecht)
Inrichting van de Staat en zijn organen en bevoegdheden
- Statuut: 1 koninkrijk, 4 landen
Nederland (o.a. Bonaire, Saba, Sint Eustatius), Aruba, Curaçao, Sint Maarten
- Grondwet
