Staatsrecht
Leerdoelen week 1 -> Algemene inleiding, staat en staatsvorming, bronnen en werking van het
staatsrecht, rechtsstaat.
1) Verschillende kenmerken van een staat
Een staat wordt gekenmerkt door een vaste bevolking (vaak gemeenschappelijke taal
en cultuur), een afgebakend grondgebied (territoriale grenzen), en een organisatie met
gezag (inclusief geweldsmonopolie, oftewel soevereiniteit). Deze organisatie kan haar
regels afdwingen met dwang. Erkenning door andere staten is geen formeel vereiste,
maar vergroot de legitimiteit.
2) Verschillende bronnen van he staatsrecht in Nederland
- De Grondwet
- Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden= Een wet die de
samenwerking regelt tussen Nederland, Aruba, Curaçao en Sint-Maarten
binnen het Koninkrijk.
- EVRM= Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
- Organieke wetten = Bijzondere wetten die verplicht zijn op basis van de
Grondwet, o.a. de WOM.
- Jurisprudentie
- Reglement van Orde= Regels over hoe vergaderingen van bijvoorbeeld de
Tweede Kamer verlopen.
- Ongeschreven staatsrecht
3) Het verschil tussen een ‘rigid constitution’ en een ‘flexible constitution’
Rigid constitution= dat de Nederlandse Grondwet niet volgens de gewone procedure
voor vaststelling van wetten kan worden gewijzigd.
Flexible constitution= dat een wet/grondwet geen verzwaarde wijzigingsprocedure
heft. Het kan gewoon via de normale procedure worden gewijzigd
4) Structuur van de Grondwet kennen
Kijk in bundel!
5) Het ontstaan, de evolutie en de structuur van het Koninkrijk der
Nederlanden en de verhouding tussen het Statuut en de Grondwet
In het verleden omvatte het Koninkrijk der Nederlanden: Nederland, Nederlands-
Indië, Suriname en de Nederlandse Antillen. De verhouding WAS Nederland en
zijn koloniën.
Het Koninkrijk der Nederlanden omvat sinds 10 oktober 2010 vier landen:
Nederland, Aruba, Curaçao en Sint-Maarten (verhouding wordt geregeld in
Statuut).
Openbare lichamen die bij Nederland horen: Bonaire, Sint-Eustatius en Saba.
- Art. 132a lid 1 van de Grondwet bepaalt dat de BES-eilanden bij de wet
andere territoriale openbare lichamen dan provincies en gemeenten kunnen
worden ingesteld en opgeheven.
, Het Statuut geldt voor het gehele Koninkrijk, terwijl de Grondwet ALLEEN van
toepassing is op het Nederlandse Rijksdeel. Het Statuut is dus de hogere
regeling, waaraan de Grondwet van het Rijksdeel Nederland ondergeschikt is. Dit
betekent dat de Grondwet niet in strijd mag zijn met het Statuut! Het Statuut
bevat echter geen volledige regeling van het recht. De Nederlandse De Grondwet
bevat bepalingen die (mede) betrekking hebben op het federale koninkrijksrecht,
waarbij deze bepalingen samenhangen met het Statuut voor het Koninkrijk der
Nederlanden.
- Dit houdt in dat de Grondwet regels bevat die invloed hebben op de
verhoudingen binnen het Koninkrijk, maar altijd in overeenstemming
moeten zijn met het Statuut!
Koninkrijk der Nederlanden vóór 2010: Nederland, Aruba en de Nederlandse Antillen
Koninkrijk der Nederlanden na 2010: Bonaire, St. Eustatius en Saba maken onderdeel van
Nederland. Aruba, Sint-Maarten en Curaçao zijn zelfstandig binnen het Koninkrijk der
Nederlanden.
6) De belangrijkste
staatsvormen en
kunt u
reflecteren over de staatsvorm van het Koninkrijk der Nederlanden en
het land Nederland
Constitutioneel: Gebonden aan de regels van de grondwet.
Monarchie: Koningschap.
Gedecentraliseerde eenheidsstaat: De centrale overheid heeft een deel van haar
regelgevende en bestuurlijke taken en bevoegdheden overgedragen aan lagere
overheden, zodat het staatsgezag deels op centraal en deels op decentraal niveau
ligt.
Federatie/ bondsstaat: Verzameling zelfstandige staten die hun zelfstandigheid en
daarmee hun staatsmacht grotendeels afstaan aan een centraal gezag.
Confederatie/ statenbond: Elke provincie/departement heeft een eigen bestuur.
Eenheidsstaat: de concentratie van de staatsmacht ligt bij een centraal gezag, dus
onzelfstandige departementen.
Het Koninkrijk der Nederlanden is een constitutionele monarchie met een
parlementair stelsel. Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat.
, 7) De trias politica en kunt u beoordelen in hoeverre Nederland daaraan
voldoet
Trias politica = scheiding tussen wetgevende, uitvoerende, rechtsprekende macht
In Nederland:
- Wetgevende macht = regering + parlement (art. 81 Gw)
- Uitvoerende macht = regering
- Rechtsprekende macht = rechter
Nederland wijkt iets af van de strikte leer van Montesquieu → machtsverdeling
is niet volledig gescheiden. Checks and balances aanwezig: rechter
corrigeert overheid
8) Kenmerken van een democratische rechtsstaat
- Legaliteitsbeginsel
- Scheiding der machten
- Onafhankelijke en onpartijdige rechter
- Grondrechten (klassiek= “blijf van me af!” en sociaal= “red me!”)
- Democratiebeginsel (d.m.v. stemmen gekozen volksvertegenwoordiging)
Kenmerken van een democratie zijn:
passief kiesrecht= het recht om verkozen te worden om het volk te
vertegenwoordigen.
- Gw Art. 56 -> om lid van de Tweede Kamer te kunnen zijn, moet men Nederlander
zijn en 18 jaar en ouder zijn.
Actief kiesrecht= het recht om te stemmen
- Gw Art. 54 lid 1 -> leden van de Tweede Kamer worden gekozen door
Nederlanders die de leeftijd van 18 jaar en ouder en niet zijn uitgesloten van het
kiesrecht.
- Kieswet artikel B1 -> stemrecht hebben Nederlanders van 18+ die niet uitgesloten
zijn van het kiesrecht, ongeacht waar ze wonen (ze moeten zich wel registreren als
kiezer in het buitenland)
Leerdoelen week 1 -> Algemene inleiding, staat en staatsvorming, bronnen en werking van het
staatsrecht, rechtsstaat.
1) Verschillende kenmerken van een staat
Een staat wordt gekenmerkt door een vaste bevolking (vaak gemeenschappelijke taal
en cultuur), een afgebakend grondgebied (territoriale grenzen), en een organisatie met
gezag (inclusief geweldsmonopolie, oftewel soevereiniteit). Deze organisatie kan haar
regels afdwingen met dwang. Erkenning door andere staten is geen formeel vereiste,
maar vergroot de legitimiteit.
2) Verschillende bronnen van he staatsrecht in Nederland
- De Grondwet
- Het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden= Een wet die de
samenwerking regelt tussen Nederland, Aruba, Curaçao en Sint-Maarten
binnen het Koninkrijk.
- EVRM= Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
- Organieke wetten = Bijzondere wetten die verplicht zijn op basis van de
Grondwet, o.a. de WOM.
- Jurisprudentie
- Reglement van Orde= Regels over hoe vergaderingen van bijvoorbeeld de
Tweede Kamer verlopen.
- Ongeschreven staatsrecht
3) Het verschil tussen een ‘rigid constitution’ en een ‘flexible constitution’
Rigid constitution= dat de Nederlandse Grondwet niet volgens de gewone procedure
voor vaststelling van wetten kan worden gewijzigd.
Flexible constitution= dat een wet/grondwet geen verzwaarde wijzigingsprocedure
heft. Het kan gewoon via de normale procedure worden gewijzigd
4) Structuur van de Grondwet kennen
Kijk in bundel!
5) Het ontstaan, de evolutie en de structuur van het Koninkrijk der
Nederlanden en de verhouding tussen het Statuut en de Grondwet
In het verleden omvatte het Koninkrijk der Nederlanden: Nederland, Nederlands-
Indië, Suriname en de Nederlandse Antillen. De verhouding WAS Nederland en
zijn koloniën.
Het Koninkrijk der Nederlanden omvat sinds 10 oktober 2010 vier landen:
Nederland, Aruba, Curaçao en Sint-Maarten (verhouding wordt geregeld in
Statuut).
Openbare lichamen die bij Nederland horen: Bonaire, Sint-Eustatius en Saba.
- Art. 132a lid 1 van de Grondwet bepaalt dat de BES-eilanden bij de wet
andere territoriale openbare lichamen dan provincies en gemeenten kunnen
worden ingesteld en opgeheven.
, Het Statuut geldt voor het gehele Koninkrijk, terwijl de Grondwet ALLEEN van
toepassing is op het Nederlandse Rijksdeel. Het Statuut is dus de hogere
regeling, waaraan de Grondwet van het Rijksdeel Nederland ondergeschikt is. Dit
betekent dat de Grondwet niet in strijd mag zijn met het Statuut! Het Statuut
bevat echter geen volledige regeling van het recht. De Nederlandse De Grondwet
bevat bepalingen die (mede) betrekking hebben op het federale koninkrijksrecht,
waarbij deze bepalingen samenhangen met het Statuut voor het Koninkrijk der
Nederlanden.
- Dit houdt in dat de Grondwet regels bevat die invloed hebben op de
verhoudingen binnen het Koninkrijk, maar altijd in overeenstemming
moeten zijn met het Statuut!
Koninkrijk der Nederlanden vóór 2010: Nederland, Aruba en de Nederlandse Antillen
Koninkrijk der Nederlanden na 2010: Bonaire, St. Eustatius en Saba maken onderdeel van
Nederland. Aruba, Sint-Maarten en Curaçao zijn zelfstandig binnen het Koninkrijk der
Nederlanden.
6) De belangrijkste
staatsvormen en
kunt u
reflecteren over de staatsvorm van het Koninkrijk der Nederlanden en
het land Nederland
Constitutioneel: Gebonden aan de regels van de grondwet.
Monarchie: Koningschap.
Gedecentraliseerde eenheidsstaat: De centrale overheid heeft een deel van haar
regelgevende en bestuurlijke taken en bevoegdheden overgedragen aan lagere
overheden, zodat het staatsgezag deels op centraal en deels op decentraal niveau
ligt.
Federatie/ bondsstaat: Verzameling zelfstandige staten die hun zelfstandigheid en
daarmee hun staatsmacht grotendeels afstaan aan een centraal gezag.
Confederatie/ statenbond: Elke provincie/departement heeft een eigen bestuur.
Eenheidsstaat: de concentratie van de staatsmacht ligt bij een centraal gezag, dus
onzelfstandige departementen.
Het Koninkrijk der Nederlanden is een constitutionele monarchie met een
parlementair stelsel. Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat.
, 7) De trias politica en kunt u beoordelen in hoeverre Nederland daaraan
voldoet
Trias politica = scheiding tussen wetgevende, uitvoerende, rechtsprekende macht
In Nederland:
- Wetgevende macht = regering + parlement (art. 81 Gw)
- Uitvoerende macht = regering
- Rechtsprekende macht = rechter
Nederland wijkt iets af van de strikte leer van Montesquieu → machtsverdeling
is niet volledig gescheiden. Checks and balances aanwezig: rechter
corrigeert overheid
8) Kenmerken van een democratische rechtsstaat
- Legaliteitsbeginsel
- Scheiding der machten
- Onafhankelijke en onpartijdige rechter
- Grondrechten (klassiek= “blijf van me af!” en sociaal= “red me!”)
- Democratiebeginsel (d.m.v. stemmen gekozen volksvertegenwoordiging)
Kenmerken van een democratie zijn:
passief kiesrecht= het recht om verkozen te worden om het volk te
vertegenwoordigen.
- Gw Art. 56 -> om lid van de Tweede Kamer te kunnen zijn, moet men Nederlander
zijn en 18 jaar en ouder zijn.
Actief kiesrecht= het recht om te stemmen
- Gw Art. 54 lid 1 -> leden van de Tweede Kamer worden gekozen door
Nederlanders die de leeftijd van 18 jaar en ouder en niet zijn uitgesloten van het
kiesrecht.
- Kieswet artikel B1 -> stemrecht hebben Nederlanders van 18+ die niet uitgesloten
zijn van het kiesrecht, ongeacht waar ze wonen (ze moeten zich wel registreren als
kiezer in het buitenland)
