Week 1
- Strafrecht: houdt zich bezig met het bestraffen van personen die een
strafbaar feit hebben gepleegd
o Staat heeft monopolie op straffen
o De OvJ kan een verdachte dagvaarden en voor de rechter laten
verschijnen
o Slachtoffers kunnen als ‘benadeelde partij’ schadevergoeding
verkrijgen
o Het strafrecht moet eigenrichting voorkomen, want dat leidt tot
chaos
o Het strafrecht normeert ons gedrag (het zwaard), maar het wordt
ook genormeerd door het EHRM (grenzen gesteld)
o Bronnen: verdragen, EU-recht, wetgeving, rechtspraak
- Opleggen van een straf dient twee doelen:
o Vergelding: leedtoevoeging
o Preventie: opleggen van een straf zou er toe moeten leiden dat
minder mensen strafbare feiten plegen
Speciale preventie: voorkomt dat gestrafte nog eens de
fout in gaat
Generale preventie: gestrafte is voorbeeld voor potentiële
plegers
- Soorten strafrecht:
o Materieel strafrecht: wat is een strafbaar feit. Bepaald welk
gedrag niet toegestaan is en welke personen daarvoor kunnen
worden gestraft. Gaat om strafbepalingen, uitsluiting van
strafbaarheid en uitbreiding van strafbaarheid
o Formeel strafrecht (procesrecht): bepaalt welke regels moeten
worden gevolgd wanneer een norm van het materiële strafrecht is
overtreden
o Sanctierecht: voorwaarden voor opleggen en tenuitvoerlegging
van straffen
- Commuun en bijzonder strafrecht:
o Commune strafrecht: strafrecht dat in wetboeken is opgenomen
(WvSr, WvSv)
o Bijzonder strafrecht: strafbepalingen in andere wetten (APV,
Opiumwet, etc.)
- Opbouw Wetboek van Strafrecht:
o Boek 1: Algemene regels over strafbaarheid en regels over
sanctierecht
o Boek 2: strafbepalingen (misdrijven)
o Boek 3: strafbepalingen (overtredingen)
- Opbouw Wetboek van Strafvordering:
o Boek 1: Algemene bepalingen
o Boek 2: regelt vervolgingsbeslissing en berechtingsprocedure
o Boek 3: rechtsmiddelen
o Boek 6: tenuitvoerlegging
- Internationaal en supranationaal recht
o Internationaal recht: recht dat tussen staten geldt als gevolg van
verdragen
, o Supranationaal recht: internationale organisatie legt regels op
waar lidstaten zich aan moeten houden (EU-recht)
- De strafbepaling bestaat uit:
o Delictsomschrijving: welke gedraging strafbaar is
o Kwalificatie-aanduiding: hoe het gedrag juridisch moet worden
benoemd (deze ontbreekt soms of zit in delictsomschrijving
besloten)
o Strafbedreiging: welke straf mag worden opgelegd
- Vierlagenmodel: waaraan moet zijn voldaan voordat iemand gestraft kan
worden
o Menselijke gedraging: men kan niet gestraft worden voor
gedachten. Kan gaan om natuurlijke personen en om
rechtspersonen
o Wettelijke delictsomschrijving: gedragingen zijn pas strafbaar
als zij in de strafwet terug te vinden zijn
o Wederrechtelijkheid: in strijd met het recht. Een daad is niet
wederrechtelijk als iemand een beroep kan doen op een
rechtvaardigingsgrond (Veearts)
o Schuld (als verwijtbaarheid): als iemand een andere optie had dan
het overtreden van de wet. Dader heeft geen schuld bij een
schulduitsluitingsgrond (Melk en Water)
- Legaliteitsbeginsel: strafbepalingen moeten in het geschreven recht
terug te vinden zijn
o Verbod van terugwerkende kracht: heeft als doel
rechtszekerheid
o Methoden voor interpreteren van wetstermen:
Wetshistorische interpretatie: kijken naar
totstandkomingsgeschiedenis
Grammaticale interpretatie: inhoud bepalen door
taalkundige betekenis
Systematische interpretatie: wet uitleggen aan hand van
systematiek
Teleologische interpretatie: kijken naar doel van de
wet(gever)
- Bestanddelen en elementen
o Bestanddelen: onderdelen waaruit een delictsomschrijving is
opgebouwd
Als niet alle bestanddelen in de tenlastelegging staan volgt
OVAR
o Elementen: wederrechtelijkheid en verwijtbaarheid
Kunnen ook als bestanddelen zijn opgenomen! Dit doet de
wetgever omdat de delictsomschrijving anders onvoldoende
zou onderscheiden tussen strafwaardig en niet-strafwaardig
gedrag wanneer dit bestanddeel niet zou zijn opgenomen
- Soorten delicten
o Misdrijven en overtredingen
Misdrijven zijn over het algemeen ernstiger dan overtredingen
o Formele en materiële delicten
Formeel: staat in de wet omschreven als een handeling, een
specifiek omschreven activiteit
, Materieel: niet de handeling is strafbaar, maar het
veroorzaken van een gevolg (gevolgsdelicten)
o Commissie- en omissiedelicten
Commissiedelict: feiten die een actief handelen
veronderstellen
Omissiedelicten: niet-handelen is strafbaar gesteld
o Gekwalificeerde en geprivilegieerde delicten
Gekwalificeerd: extra bestanddeel werkt strafverzwarend
Geprivilegieerd: extra bestanddeel werkt strafverlichtend
- Causaliteit: leer van oorzaak en gevolg
o Oorzakelijk verband tussen twee gebeurtenissen wordt wel of niet
aangenomen
o Causaliteitstheorieën: conditio sine qua non, causa-proximaleer,
voorzienbaarheidsleer
- Mensenrechten: rechten die zo belangrijk worden gevonden dat de
overheid garandeert dat zij op deze rechten onder normale
omstandigheden geen inbreuk zak maken
o Mensenrechten en grondrechten zijn fundamentele rechten
o Verdragen hebben interne werking in Nederland (monistisch stelsel)
- Rechtspraak door het EHRM
o Burgers en staten hebben het klachtrecht (individueel en
statenklachtrecht)
o In Titel II EVRM staan alle regels over rechtspraak
- Criminal charge: term voor vervolging (art. 6 EVRM). Kan al sprake van
zijn zonder dat de officier van justitie een rechter bij de zaak betrekt en
deze een beslissing neemt of een strafbeschikking uitvaardigt. Hiervan is
sprake op het moment dat de verdachte redelijkerwijs kan vermoeden dat
er een vervolging tegen hem wordt ingesteld
- Verschillende processuele rechten (art. 6 EVRM):
o Behandeling binnen redelijke termijn: wordt gekeken naar
ingewikkeldheid, gedrag van verdachte, houding justitiële
autoriteiten en positie verdachte
o Recht zichzelf niet te bezwaren: iemand mag niet gedwongen
worden om een strafbaar feit toe te geven
o Onafhankelijke en onpartijdige rechter
o Onschuldpresumptie: dader als is vastgesteld dat hij het gedaan
heeft
o Op de hoogte gebracht worden van de beschuldiging
o Verdediging en rechtsbijstand: recht op consultatie,
verhoorbijstand, etc.
o Ondervraging van getuigen: mag geschonden worden als:
Er een goede reden bestond voor ontbreken
ondervragingsgelegenheid
- Art. 8 EVRM: recht op privacy
o Beperking van privacy mag plaatsvinden als wordt voldaan aan 3
vereisten
Wet: wettelijke regeling die de inbreuk toestaat
Doel: inbreuk moet een bepaald doel plaatsvinden
, Noodzakelijkheid: moet worden voldaan aan
proportionaliteitseis
- Rechtsvinding: proces van zoeken naar een juist antwoord op een
rechtsvraag
o Hiervoor wordt een beslissingsmodel gehanteerd:
Stap 1: Wat is de rechtsvraag die moet worden beantwoord?
Stap 2: Welke rechtsregel moet worden gehanteerd bij
beantwoording van de rechtsvraag?
A) Wat kan uit de wetgeving worden afgeleid?
B) Wat kan uit de jurisprudentie worden afgeleid?
C) Wat kan uit verdragen worden afgeleid?
D) Zegt de literatuur iets dat voor de beantwoording
van de rechtsvraag van belang kan zijn?
Stap 3: Hoe moet de gevonden regel worden toegepast op de
feiten in de casus?
- Melk-en-water-arrest: veehouder had melk gegeven aan Jan Doorn en
gezegd dat het volle melk was terwijl er water bij zat. De vraag was of Jan
Doorn strafbaar was omdat hij aan de delictsomschrijving voldeed. Er werd
besloten dat Doorn geen schuld had, maar de veehouder wel (geen straf
zonder schuld in de zin van verwijtbaarheid)
Week 2
- Subjectieve bestanddelen
o Opzet en schuld zijn subjectieve bestanddelen: als opzet of schuld in
de delictsomschrijving is opgenomen doet het er toe met welke
intentie de dader gehandeld heeft. Het zijn bestanddelen die een
mentale houding uitdrukken
- Opzet
o Opzettelijk handelen: willens en wetens handelen -> dader weet
waar hij mee bezig is en wil het ook doen
o Graden van opzet (belang van deze indeling is dat het inzichten
verschaft die nodig zijn om schuld te onderscheiden van opzet):
Opzet met bedoeling: enige doel van dader is het
verrichten van strafbare handeling. Dader weet wat hij doet
en wat hij daarmee beoogt
Voorwaardelijke opzet: zo gericht op het primaire doel dat
zij de kans voor lief nemen dat door hun gedraging ook een
ander gevolg zal intreden
Schieten in de kroeg
- Strafrecht: houdt zich bezig met het bestraffen van personen die een
strafbaar feit hebben gepleegd
o Staat heeft monopolie op straffen
o De OvJ kan een verdachte dagvaarden en voor de rechter laten
verschijnen
o Slachtoffers kunnen als ‘benadeelde partij’ schadevergoeding
verkrijgen
o Het strafrecht moet eigenrichting voorkomen, want dat leidt tot
chaos
o Het strafrecht normeert ons gedrag (het zwaard), maar het wordt
ook genormeerd door het EHRM (grenzen gesteld)
o Bronnen: verdragen, EU-recht, wetgeving, rechtspraak
- Opleggen van een straf dient twee doelen:
o Vergelding: leedtoevoeging
o Preventie: opleggen van een straf zou er toe moeten leiden dat
minder mensen strafbare feiten plegen
Speciale preventie: voorkomt dat gestrafte nog eens de
fout in gaat
Generale preventie: gestrafte is voorbeeld voor potentiële
plegers
- Soorten strafrecht:
o Materieel strafrecht: wat is een strafbaar feit. Bepaald welk
gedrag niet toegestaan is en welke personen daarvoor kunnen
worden gestraft. Gaat om strafbepalingen, uitsluiting van
strafbaarheid en uitbreiding van strafbaarheid
o Formeel strafrecht (procesrecht): bepaalt welke regels moeten
worden gevolgd wanneer een norm van het materiële strafrecht is
overtreden
o Sanctierecht: voorwaarden voor opleggen en tenuitvoerlegging
van straffen
- Commuun en bijzonder strafrecht:
o Commune strafrecht: strafrecht dat in wetboeken is opgenomen
(WvSr, WvSv)
o Bijzonder strafrecht: strafbepalingen in andere wetten (APV,
Opiumwet, etc.)
- Opbouw Wetboek van Strafrecht:
o Boek 1: Algemene regels over strafbaarheid en regels over
sanctierecht
o Boek 2: strafbepalingen (misdrijven)
o Boek 3: strafbepalingen (overtredingen)
- Opbouw Wetboek van Strafvordering:
o Boek 1: Algemene bepalingen
o Boek 2: regelt vervolgingsbeslissing en berechtingsprocedure
o Boek 3: rechtsmiddelen
o Boek 6: tenuitvoerlegging
- Internationaal en supranationaal recht
o Internationaal recht: recht dat tussen staten geldt als gevolg van
verdragen
, o Supranationaal recht: internationale organisatie legt regels op
waar lidstaten zich aan moeten houden (EU-recht)
- De strafbepaling bestaat uit:
o Delictsomschrijving: welke gedraging strafbaar is
o Kwalificatie-aanduiding: hoe het gedrag juridisch moet worden
benoemd (deze ontbreekt soms of zit in delictsomschrijving
besloten)
o Strafbedreiging: welke straf mag worden opgelegd
- Vierlagenmodel: waaraan moet zijn voldaan voordat iemand gestraft kan
worden
o Menselijke gedraging: men kan niet gestraft worden voor
gedachten. Kan gaan om natuurlijke personen en om
rechtspersonen
o Wettelijke delictsomschrijving: gedragingen zijn pas strafbaar
als zij in de strafwet terug te vinden zijn
o Wederrechtelijkheid: in strijd met het recht. Een daad is niet
wederrechtelijk als iemand een beroep kan doen op een
rechtvaardigingsgrond (Veearts)
o Schuld (als verwijtbaarheid): als iemand een andere optie had dan
het overtreden van de wet. Dader heeft geen schuld bij een
schulduitsluitingsgrond (Melk en Water)
- Legaliteitsbeginsel: strafbepalingen moeten in het geschreven recht
terug te vinden zijn
o Verbod van terugwerkende kracht: heeft als doel
rechtszekerheid
o Methoden voor interpreteren van wetstermen:
Wetshistorische interpretatie: kijken naar
totstandkomingsgeschiedenis
Grammaticale interpretatie: inhoud bepalen door
taalkundige betekenis
Systematische interpretatie: wet uitleggen aan hand van
systematiek
Teleologische interpretatie: kijken naar doel van de
wet(gever)
- Bestanddelen en elementen
o Bestanddelen: onderdelen waaruit een delictsomschrijving is
opgebouwd
Als niet alle bestanddelen in de tenlastelegging staan volgt
OVAR
o Elementen: wederrechtelijkheid en verwijtbaarheid
Kunnen ook als bestanddelen zijn opgenomen! Dit doet de
wetgever omdat de delictsomschrijving anders onvoldoende
zou onderscheiden tussen strafwaardig en niet-strafwaardig
gedrag wanneer dit bestanddeel niet zou zijn opgenomen
- Soorten delicten
o Misdrijven en overtredingen
Misdrijven zijn over het algemeen ernstiger dan overtredingen
o Formele en materiële delicten
Formeel: staat in de wet omschreven als een handeling, een
specifiek omschreven activiteit
, Materieel: niet de handeling is strafbaar, maar het
veroorzaken van een gevolg (gevolgsdelicten)
o Commissie- en omissiedelicten
Commissiedelict: feiten die een actief handelen
veronderstellen
Omissiedelicten: niet-handelen is strafbaar gesteld
o Gekwalificeerde en geprivilegieerde delicten
Gekwalificeerd: extra bestanddeel werkt strafverzwarend
Geprivilegieerd: extra bestanddeel werkt strafverlichtend
- Causaliteit: leer van oorzaak en gevolg
o Oorzakelijk verband tussen twee gebeurtenissen wordt wel of niet
aangenomen
o Causaliteitstheorieën: conditio sine qua non, causa-proximaleer,
voorzienbaarheidsleer
- Mensenrechten: rechten die zo belangrijk worden gevonden dat de
overheid garandeert dat zij op deze rechten onder normale
omstandigheden geen inbreuk zak maken
o Mensenrechten en grondrechten zijn fundamentele rechten
o Verdragen hebben interne werking in Nederland (monistisch stelsel)
- Rechtspraak door het EHRM
o Burgers en staten hebben het klachtrecht (individueel en
statenklachtrecht)
o In Titel II EVRM staan alle regels over rechtspraak
- Criminal charge: term voor vervolging (art. 6 EVRM). Kan al sprake van
zijn zonder dat de officier van justitie een rechter bij de zaak betrekt en
deze een beslissing neemt of een strafbeschikking uitvaardigt. Hiervan is
sprake op het moment dat de verdachte redelijkerwijs kan vermoeden dat
er een vervolging tegen hem wordt ingesteld
- Verschillende processuele rechten (art. 6 EVRM):
o Behandeling binnen redelijke termijn: wordt gekeken naar
ingewikkeldheid, gedrag van verdachte, houding justitiële
autoriteiten en positie verdachte
o Recht zichzelf niet te bezwaren: iemand mag niet gedwongen
worden om een strafbaar feit toe te geven
o Onafhankelijke en onpartijdige rechter
o Onschuldpresumptie: dader als is vastgesteld dat hij het gedaan
heeft
o Op de hoogte gebracht worden van de beschuldiging
o Verdediging en rechtsbijstand: recht op consultatie,
verhoorbijstand, etc.
o Ondervraging van getuigen: mag geschonden worden als:
Er een goede reden bestond voor ontbreken
ondervragingsgelegenheid
- Art. 8 EVRM: recht op privacy
o Beperking van privacy mag plaatsvinden als wordt voldaan aan 3
vereisten
Wet: wettelijke regeling die de inbreuk toestaat
Doel: inbreuk moet een bepaald doel plaatsvinden
, Noodzakelijkheid: moet worden voldaan aan
proportionaliteitseis
- Rechtsvinding: proces van zoeken naar een juist antwoord op een
rechtsvraag
o Hiervoor wordt een beslissingsmodel gehanteerd:
Stap 1: Wat is de rechtsvraag die moet worden beantwoord?
Stap 2: Welke rechtsregel moet worden gehanteerd bij
beantwoording van de rechtsvraag?
A) Wat kan uit de wetgeving worden afgeleid?
B) Wat kan uit de jurisprudentie worden afgeleid?
C) Wat kan uit verdragen worden afgeleid?
D) Zegt de literatuur iets dat voor de beantwoording
van de rechtsvraag van belang kan zijn?
Stap 3: Hoe moet de gevonden regel worden toegepast op de
feiten in de casus?
- Melk-en-water-arrest: veehouder had melk gegeven aan Jan Doorn en
gezegd dat het volle melk was terwijl er water bij zat. De vraag was of Jan
Doorn strafbaar was omdat hij aan de delictsomschrijving voldeed. Er werd
besloten dat Doorn geen schuld had, maar de veehouder wel (geen straf
zonder schuld in de zin van verwijtbaarheid)
Week 2
- Subjectieve bestanddelen
o Opzet en schuld zijn subjectieve bestanddelen: als opzet of schuld in
de delictsomschrijving is opgenomen doet het er toe met welke
intentie de dader gehandeld heeft. Het zijn bestanddelen die een
mentale houding uitdrukken
- Opzet
o Opzettelijk handelen: willens en wetens handelen -> dader weet
waar hij mee bezig is en wil het ook doen
o Graden van opzet (belang van deze indeling is dat het inzichten
verschaft die nodig zijn om schuld te onderscheiden van opzet):
Opzet met bedoeling: enige doel van dader is het
verrichten van strafbare handeling. Dader weet wat hij doet
en wat hij daarmee beoogt
Voorwaardelijke opzet: zo gericht op het primaire doel dat
zij de kans voor lief nemen dat door hun gedraging ook een
ander gevolg zal intreden
Schieten in de kroeg
