Week A2 – Introductie Arbeidsveiligheid
1a. De opbouw en doelstelling van de Arbowet- en regelgeving uitleggen.
De Arbowet- en regelgeving heeft als doel dat werknemers zo veilig en gezond mogelijk kunnen werken.
Arbowetgeving:
Elke werkgever is verplicht een arbobeleid te voeren dat gericht is op zo goed mogelijke
arbeidsomstandigheden voor werknemers. De belangrijkste regels zijn vastgelegd in de Arbowet, het
Arbobesluit en de Arboregeling.
1. Wettelijke basis – publiek domein:
De overheid bepaalt de belangrijkste wettelijke regels:
• Arbowet -> algemene regels voor gezond, veilig en
goed werken.
• Arbobesluit -> werkt de Arbowet uit in concretere
voorschriften.
• Arboregeling -> bevat nog specifiekere technische
en praktische voorschriften.
Deze drie vormen samen het belangrijkste wettelijke kader
voor arbeidsomstandigheden.
De overheid controleert of werkgevers en werknemers zich aan deze regels houden. Een belangrijke
toezichthouder is de Nederlandse Arbeidsinspectie.
2. Praktische invulling – privaat domein:
Werkgevers en werknemers kunnen vervolgens samen bepalen hoe zij de wettelijke regels in de praktijk
toepassen. Dit wordt vervolgens ook weer getoetst door de
Arbeidsinspectie.
Dit kan bijvoorbeeld door:
• Afspraken binnen een bedrijf te maken.
• Veiligheidsprocedures op te stellen.
• Afspraken binnen een branche of sector te maken.
• Deze afspraken vastleggen in een arbocatalogus.
Arbocatalogus = een document of online gids waarin werkgevers en werknemersorganisaties per branche
of sector beschrijven hoe zij gezond en veilig werken in de praktijk organiseren en aan de wettelijke eisen
voldoen.
3. NEN-normen en Arbo-informatiebladen:
Deze geven aanvullende technische en praktische richtlijnen voor veilig en gezond werken.
• Een NEN-norm is in principe vrijwillig.
• De norm kan wel verplicht worden wanneer wet- of regelgeving er dwingend naar verwijst.
• Een NEN-norm kan ook verplicht zijn wanneer dit contractueel is afgesproken.
,1b. Artikel 3 (arbobeleid) van de Arbowet en de begrippen die daarin worden genoemd
benoemen en uitleggen.
1d. Uitleggen wat arbobeleid is en uit welke elementen het is opgebouwd.
3c. Je kent de verschillende niveaus van de Arbeidshygiënische Strategie (AHS) en kunt de AHS
toepassen in een casus.
Arbobeleid (art. 3):
De werkgever is verplicht om te zorgen voor de veiligheid en gezondheid van werknemers bij alle
aspecten van het werk. Een onderdeel van het arbobeleid is het opstellen van een risico-inventarisatie en
-evaluatie (RI&E) en Plan van Aanpak (PvA).
Het doel van arbobeleid is het voortdurend verbeteren van de arbeidsomstandigheden. Dit gebeurt
bijvoorbeeld door:
• Ongevallen, letsel en beroepsziekten te voorkomen.
• Ziekteverzuim te verminderen.
• Werknemers te beschermen tegen agressie, geweld en seksuele intimidatie (PSA).
• Gezonde en veilige arbeidsomstandigheden te creëren.
Lid 1, sub a en b: de werkgevers moeten risico’s voorkomen:
A. Tenzij dit redelijkerwijs niet kan worden gevergd organiseert de werkgever de arbeid zodanig dat
daarvan geen nadelige invloed uitgaat op de veiligheid en gezondheid van de werknemer;
B. Tenzij dit redelijkerwijs niet kan worden gevergd worden de gevaren en risico’s voor de veiligheid
of de gezondheid van de werknemer zoveel mogelijk in eerste aanleg bij de bron daarvan
voorkomen of beperkt.
Dit is de redelijkerwijsclausule, waarbij wordt gekeken naar de ernst van het risico, de haalbaarheid van
maatregelen, de kosten en het effect van de maatregelen (kosten-batenanalyse).
Belangrijkste onderdelen van het arbobeleid:
1. Verantwoordelijkheden vastleggen – het moet duidelijk zijn wie waarvoor verantwoordelijk is
(art. 3 lid 3);
2. Regelmatig evalueren – de werkgever controleert of het beleid nog goed werkt en past het zo
nodig aan (art. 3 lid 4);
3. RI&E + PvA – risico’s worden geïnventariseerd, beoordeeld en aangepakt (art. 5).
4. Werknemers informeren – werknemers moeten weten welke risico’s hun werk heeft, hoe ze
veilig moeten werken en welke maatregelen ze moeten nemen (art. 8).
5. Ongevallen en beroepsziekten registreren en melden (art. 9).
6. Het beschermen van derden die bij het bedrijf aanwezig kunnen zijn (art. 10).
Inhoudelijke eisen: doelvoorschriften arbobeleid:
Het arbobeleid moet rekening houden met:
• Alle arbeidsaspecten.
• De actuele stand van wetenschap en professionele dienstverlening.
• Deskundigheid van bijvoorbeeld arbodiensten en arbodeskundigen.
• De arbeidshygiënische strategie (AHS).
• Het aanpassen van het werk aan de werknemer (ergonomie).
• Het aanpassen van de inhoud van het werk aan persoonlijke eigenschappen.
• Het organiseren van BHV.
, • Het recht van werknemers om het werk te onderbreken bij ernstig en onmiddellijk gevaar, zonder
daardoor benadeeld te worden.
Drie leidende principes arbobeleid:
1. Gebruik arbeidshygiënische strategie (AHS).
De AHS bepaalt in welke volgorde je risico’s moet aanpakken. Van sterkste naar zwakste
maatregel:
I. Bronaanpak -> gevaar helemaal wegnemen.
II. Collectieve maatregelen -> bescherming van meerdere
werknemers, bijvoorbeeld door middel van afscherming
of een ventilatiesysteem.
III. Individuele/ organisatorische maatregelen ->
maatregelen gericht op individuele medewerkers of de
organisatie van het werk.
IV. Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) ->
bijvoorbeeld veiligheidsschoenen, gehoorbescherming
of een veiligheidsbril.
2. Stand van de wetenschap en professionele dienstverlening.
De werkgever moet rekening houden met wat op dat moment als veilig en professioneel
verantwoord wordt beschouwd. Daarbij spelen drie begrippen een rol:
I. Maatschappelijke norm – wat wordt redelijkerwijs als veilig en goed beschouwd?
II. Vakdeskundigheid – welke kennis en werkwijzen worden door deskundigen breed
geaccepteerd?
III. Best practical means – risico’s zoveel mogelijk beperken met een maatregel die praktisch
en financieel aanvaardbaar is.
3. Redelijkerwijsprincipe.
Niet iedere theoretisch mogelijke maatregel hoeft te worden genomen. Er wordt gekeken naar
wat redelijkerwijs haalbaar is. Daarbij spelen mee:
• Ernst van het risico.
• Mate van blootstelling.
• Technische en economische haalbaarheid.
• Verhouding tussen kosten en effect.
• Wat vergelijkbare bedrijven doen. `
1c. Artikelen 8, 10 en 11 van de Arbowet benoemen en uitleggen.
Belangrijke artikelen Arbowet:
• Artikel 8 Voorlichting en onderricht:
o De werkgever zorgt ervoor dat de werknemers doeltreffend worden ingelicht over te
verrichte werkzaamheden en de daaraan verbonden risico’s + maatregelen,
arbeidsomstandigheden en de doel, werking en wijze van gebruik van pbm’s en
arbeidsmiddelen.
o De werkgever houdt bijzonder rekening met de beperkte werkervaring i.r.t. jeugdige
leeftijd en onvoltooide geestelijke ontwikkeling van werknemers jonger dan 18 jaar.
• Artikel 10 Voorkomen van gevaar voor derden:
, o Als door de werkzaamheden gevaar kan ontstaan voor de veiligheid of de gezondheid
van andere personen dan de eigen werknemers, neemt de werkgever doeltreffende
maatregelen ter voorkoming van dat gevaar.
• Artikel 11 Algemene verplichtingen van werknemers:
o Naar vermogen zorg te dragen voor zijn eigen veiligheid en gezondheid en van die van de
andere betrokken personen.
o Met name is hij verplicht om: arbeidsmiddelen en gevaarlijke stoffen op de juiste manier
te gebruiken, pbm’s op de juiste wijze te gebruiken, mee te werken aan onderricht
(training en instructie) bedoeld in artikel 8, etc.
1e. De motieven opnoemen die werkgevers hebben voor het voeren van een arbobeleid.
Motieven voor arbeidsveiligheid/ arbo:
• Het voeren van een arbobeleid is voor ieder bedrijf wettelijk verplicht (arbowet art.3).
• Als werkgever heb je de morele zorg voor de veiligheid en gezondheid van werknemers.
• Goed arbobeleid kan het bedrijf, de werknemers en de maatschappij veel opleveren: minder
ziekteverzuim, minder ongevallen en gezondheidsschade, betere werkprocessen, hogere
arbeidsproductiviteit en omzet (kosten en baten).
• Goed arbobeleid geeft een bijdrage aan duurzaam inzetbare medewerkers en Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen (MVO).
• Goed arbobeleid hoort bij het werken aan kwaliteit en continue verbetering (PDCA).
1f. De invloeden uitleggen van interne- en externe eisen en factoren op een organisatie aan de
hand van het Destep model
3 schillen omgeving organisatie (Stoner en Freeman):
1. Interne belanghebbenden -> direct belang bij de organisatie (bv. werknemers en managers).
2. Externe belanghebbenden -> geen onderdeel, maar hebben wel een duidelijk belang bij de
organisatie (bv. klanten en overheid).
3. Indirecte omgeving -> omgevingsvariabelen die invloed hebben op de organisatie (DESTEP).
DESTEP-analyse (stoner en freeman):
1. Demografische variabelen -> geografische kenmerken, zoals vergrijzing en leeftijd.
2. Economische variabelen (bv. loonkosten werknemers).
3. Sociale variabelen (bv. normen en waarden).
4. Technologische variabelen (bv. automatisering machines).
5. Ecologische variabelen (bv. klimaat).
6. Politieke variabelen (bv. subsidies).
1g. Het Destep model toepassen op een casus over arbeidsveiligheid.
Het DESTEP-model kijkt naar externe ontwikkelingen die invloed hebben op arbeidsveiligheid:
1. Demografisch – vergrijzing -> meer oudere werknemers, mantelzorg en chronische
aandoeningen. Daarnaast kunnen arbeidstekorten en werkdruk toenemen.
2. Economisch -> globalisering en concurrentie kunnen arbeidsomstandigheden onder druk zetten.
Samenwerken met andere landen/ culturen kan door taal- en communicatieproblemen
veiligheidsrisico’s geven.
1a. De opbouw en doelstelling van de Arbowet- en regelgeving uitleggen.
De Arbowet- en regelgeving heeft als doel dat werknemers zo veilig en gezond mogelijk kunnen werken.
Arbowetgeving:
Elke werkgever is verplicht een arbobeleid te voeren dat gericht is op zo goed mogelijke
arbeidsomstandigheden voor werknemers. De belangrijkste regels zijn vastgelegd in de Arbowet, het
Arbobesluit en de Arboregeling.
1. Wettelijke basis – publiek domein:
De overheid bepaalt de belangrijkste wettelijke regels:
• Arbowet -> algemene regels voor gezond, veilig en
goed werken.
• Arbobesluit -> werkt de Arbowet uit in concretere
voorschriften.
• Arboregeling -> bevat nog specifiekere technische
en praktische voorschriften.
Deze drie vormen samen het belangrijkste wettelijke kader
voor arbeidsomstandigheden.
De overheid controleert of werkgevers en werknemers zich aan deze regels houden. Een belangrijke
toezichthouder is de Nederlandse Arbeidsinspectie.
2. Praktische invulling – privaat domein:
Werkgevers en werknemers kunnen vervolgens samen bepalen hoe zij de wettelijke regels in de praktijk
toepassen. Dit wordt vervolgens ook weer getoetst door de
Arbeidsinspectie.
Dit kan bijvoorbeeld door:
• Afspraken binnen een bedrijf te maken.
• Veiligheidsprocedures op te stellen.
• Afspraken binnen een branche of sector te maken.
• Deze afspraken vastleggen in een arbocatalogus.
Arbocatalogus = een document of online gids waarin werkgevers en werknemersorganisaties per branche
of sector beschrijven hoe zij gezond en veilig werken in de praktijk organiseren en aan de wettelijke eisen
voldoen.
3. NEN-normen en Arbo-informatiebladen:
Deze geven aanvullende technische en praktische richtlijnen voor veilig en gezond werken.
• Een NEN-norm is in principe vrijwillig.
• De norm kan wel verplicht worden wanneer wet- of regelgeving er dwingend naar verwijst.
• Een NEN-norm kan ook verplicht zijn wanneer dit contractueel is afgesproken.
,1b. Artikel 3 (arbobeleid) van de Arbowet en de begrippen die daarin worden genoemd
benoemen en uitleggen.
1d. Uitleggen wat arbobeleid is en uit welke elementen het is opgebouwd.
3c. Je kent de verschillende niveaus van de Arbeidshygiënische Strategie (AHS) en kunt de AHS
toepassen in een casus.
Arbobeleid (art. 3):
De werkgever is verplicht om te zorgen voor de veiligheid en gezondheid van werknemers bij alle
aspecten van het werk. Een onderdeel van het arbobeleid is het opstellen van een risico-inventarisatie en
-evaluatie (RI&E) en Plan van Aanpak (PvA).
Het doel van arbobeleid is het voortdurend verbeteren van de arbeidsomstandigheden. Dit gebeurt
bijvoorbeeld door:
• Ongevallen, letsel en beroepsziekten te voorkomen.
• Ziekteverzuim te verminderen.
• Werknemers te beschermen tegen agressie, geweld en seksuele intimidatie (PSA).
• Gezonde en veilige arbeidsomstandigheden te creëren.
Lid 1, sub a en b: de werkgevers moeten risico’s voorkomen:
A. Tenzij dit redelijkerwijs niet kan worden gevergd organiseert de werkgever de arbeid zodanig dat
daarvan geen nadelige invloed uitgaat op de veiligheid en gezondheid van de werknemer;
B. Tenzij dit redelijkerwijs niet kan worden gevergd worden de gevaren en risico’s voor de veiligheid
of de gezondheid van de werknemer zoveel mogelijk in eerste aanleg bij de bron daarvan
voorkomen of beperkt.
Dit is de redelijkerwijsclausule, waarbij wordt gekeken naar de ernst van het risico, de haalbaarheid van
maatregelen, de kosten en het effect van de maatregelen (kosten-batenanalyse).
Belangrijkste onderdelen van het arbobeleid:
1. Verantwoordelijkheden vastleggen – het moet duidelijk zijn wie waarvoor verantwoordelijk is
(art. 3 lid 3);
2. Regelmatig evalueren – de werkgever controleert of het beleid nog goed werkt en past het zo
nodig aan (art. 3 lid 4);
3. RI&E + PvA – risico’s worden geïnventariseerd, beoordeeld en aangepakt (art. 5).
4. Werknemers informeren – werknemers moeten weten welke risico’s hun werk heeft, hoe ze
veilig moeten werken en welke maatregelen ze moeten nemen (art. 8).
5. Ongevallen en beroepsziekten registreren en melden (art. 9).
6. Het beschermen van derden die bij het bedrijf aanwezig kunnen zijn (art. 10).
Inhoudelijke eisen: doelvoorschriften arbobeleid:
Het arbobeleid moet rekening houden met:
• Alle arbeidsaspecten.
• De actuele stand van wetenschap en professionele dienstverlening.
• Deskundigheid van bijvoorbeeld arbodiensten en arbodeskundigen.
• De arbeidshygiënische strategie (AHS).
• Het aanpassen van het werk aan de werknemer (ergonomie).
• Het aanpassen van de inhoud van het werk aan persoonlijke eigenschappen.
• Het organiseren van BHV.
, • Het recht van werknemers om het werk te onderbreken bij ernstig en onmiddellijk gevaar, zonder
daardoor benadeeld te worden.
Drie leidende principes arbobeleid:
1. Gebruik arbeidshygiënische strategie (AHS).
De AHS bepaalt in welke volgorde je risico’s moet aanpakken. Van sterkste naar zwakste
maatregel:
I. Bronaanpak -> gevaar helemaal wegnemen.
II. Collectieve maatregelen -> bescherming van meerdere
werknemers, bijvoorbeeld door middel van afscherming
of een ventilatiesysteem.
III. Individuele/ organisatorische maatregelen ->
maatregelen gericht op individuele medewerkers of de
organisatie van het werk.
IV. Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) ->
bijvoorbeeld veiligheidsschoenen, gehoorbescherming
of een veiligheidsbril.
2. Stand van de wetenschap en professionele dienstverlening.
De werkgever moet rekening houden met wat op dat moment als veilig en professioneel
verantwoord wordt beschouwd. Daarbij spelen drie begrippen een rol:
I. Maatschappelijke norm – wat wordt redelijkerwijs als veilig en goed beschouwd?
II. Vakdeskundigheid – welke kennis en werkwijzen worden door deskundigen breed
geaccepteerd?
III. Best practical means – risico’s zoveel mogelijk beperken met een maatregel die praktisch
en financieel aanvaardbaar is.
3. Redelijkerwijsprincipe.
Niet iedere theoretisch mogelijke maatregel hoeft te worden genomen. Er wordt gekeken naar
wat redelijkerwijs haalbaar is. Daarbij spelen mee:
• Ernst van het risico.
• Mate van blootstelling.
• Technische en economische haalbaarheid.
• Verhouding tussen kosten en effect.
• Wat vergelijkbare bedrijven doen. `
1c. Artikelen 8, 10 en 11 van de Arbowet benoemen en uitleggen.
Belangrijke artikelen Arbowet:
• Artikel 8 Voorlichting en onderricht:
o De werkgever zorgt ervoor dat de werknemers doeltreffend worden ingelicht over te
verrichte werkzaamheden en de daaraan verbonden risico’s + maatregelen,
arbeidsomstandigheden en de doel, werking en wijze van gebruik van pbm’s en
arbeidsmiddelen.
o De werkgever houdt bijzonder rekening met de beperkte werkervaring i.r.t. jeugdige
leeftijd en onvoltooide geestelijke ontwikkeling van werknemers jonger dan 18 jaar.
• Artikel 10 Voorkomen van gevaar voor derden:
, o Als door de werkzaamheden gevaar kan ontstaan voor de veiligheid of de gezondheid
van andere personen dan de eigen werknemers, neemt de werkgever doeltreffende
maatregelen ter voorkoming van dat gevaar.
• Artikel 11 Algemene verplichtingen van werknemers:
o Naar vermogen zorg te dragen voor zijn eigen veiligheid en gezondheid en van die van de
andere betrokken personen.
o Met name is hij verplicht om: arbeidsmiddelen en gevaarlijke stoffen op de juiste manier
te gebruiken, pbm’s op de juiste wijze te gebruiken, mee te werken aan onderricht
(training en instructie) bedoeld in artikel 8, etc.
1e. De motieven opnoemen die werkgevers hebben voor het voeren van een arbobeleid.
Motieven voor arbeidsveiligheid/ arbo:
• Het voeren van een arbobeleid is voor ieder bedrijf wettelijk verplicht (arbowet art.3).
• Als werkgever heb je de morele zorg voor de veiligheid en gezondheid van werknemers.
• Goed arbobeleid kan het bedrijf, de werknemers en de maatschappij veel opleveren: minder
ziekteverzuim, minder ongevallen en gezondheidsschade, betere werkprocessen, hogere
arbeidsproductiviteit en omzet (kosten en baten).
• Goed arbobeleid geeft een bijdrage aan duurzaam inzetbare medewerkers en Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen (MVO).
• Goed arbobeleid hoort bij het werken aan kwaliteit en continue verbetering (PDCA).
1f. De invloeden uitleggen van interne- en externe eisen en factoren op een organisatie aan de
hand van het Destep model
3 schillen omgeving organisatie (Stoner en Freeman):
1. Interne belanghebbenden -> direct belang bij de organisatie (bv. werknemers en managers).
2. Externe belanghebbenden -> geen onderdeel, maar hebben wel een duidelijk belang bij de
organisatie (bv. klanten en overheid).
3. Indirecte omgeving -> omgevingsvariabelen die invloed hebben op de organisatie (DESTEP).
DESTEP-analyse (stoner en freeman):
1. Demografische variabelen -> geografische kenmerken, zoals vergrijzing en leeftijd.
2. Economische variabelen (bv. loonkosten werknemers).
3. Sociale variabelen (bv. normen en waarden).
4. Technologische variabelen (bv. automatisering machines).
5. Ecologische variabelen (bv. klimaat).
6. Politieke variabelen (bv. subsidies).
1g. Het Destep model toepassen op een casus over arbeidsveiligheid.
Het DESTEP-model kijkt naar externe ontwikkelingen die invloed hebben op arbeidsveiligheid:
1. Demografisch – vergrijzing -> meer oudere werknemers, mantelzorg en chronische
aandoeningen. Daarnaast kunnen arbeidstekorten en werkdruk toenemen.
2. Economisch -> globalisering en concurrentie kunnen arbeidsomstandigheden onder druk zetten.
Samenwerken met andere landen/ culturen kan door taal- en communicatieproblemen
veiligheidsrisico’s geven.
