1e Bachelor Communicatiewetenschappen
Sociale Psychologie
1. Inleiding (= Volledig)
1. Wat is sociale psychologie?
Sociale psychologie = deelgebied van de psychologie dat zich bezighoudt
met sociale invloeden op individueel gedrag en met gedrag van mensen
met, voor, over of tegen elkaar.
o Gedrag correct beschrijven en te verklaren en de gevolgen ervan
achterhalen
- Overt gedrag = gedrag dat niet alleen de handelende persoon zelf
maar ook anderen rechtstreeks kunnen waarnemen (vb.: rondlopen
in de aula)
- Covert gedrag = gedrag dat alleen de handelende persoon zelf
rechtstreeks kan waarnemen (vb: denkprocessen, affectieve
toestanden, motivaties, gevoelens, gedachten etc.)
Fundamentele sociale psychologie vs. toegepaste sociale psychologie:
- Fundamentele sociale psychologie = gaat over algemene principes
van sociaal gedrag of over sociale invloeden op gedrag (vb.:
theoriegericht onderzoek)
- Toegepaste sociale psychologie = gaat over het gebruik van
inzichten uit de fundamentele psychologie om maatschappelijke of
persoonlijke problemen op te lossen
(Veel onderzoeken bevatten zowel fundamentele als toegepaste
effecten)
1.1 Uitganspunten van de sociale psychologie
Uitgangspunt: is dat de situatie waarin iemand zich nu bevindt het
(sociaal) gedrag van die persoon sterk beïnvloedt.
Experimenteel onderzoek bij uitstek geschikt is om causale relaties
te toetsen
(Manier waarop mensen reageren op een bepaald fenomeen kan
persoonlijke oorzaken hebben, die bij anderen bijvoorbeeld geen rol
spelen, maar er is mogelijkheid van gemeenschappelijk mechanisme)
Uitgangspunt: 1 afzonderlijk onderzoek levert op zich weinig kennis op.
, 1e Bachelor Communicatiewetenschappen
Waarde van een onderzoek komt deels door hoe het zich verhoudt
tot ander onderzoek.
(Hiervoor zijn statistische technieken om de resultaten van meerdere
studies te vergelijken en om op basis van de combinatie van de
resultaten, de grote lijnen af te leiden)
1 afzonderlijk onderzoek kan wel een rol spelen bij de opbouw van
een theorie of de toetsing ervan
1.2 De relatie tussen sociale psychologie en mensenkennis
Probleem: Sociale psychologen bestuderen het gedrag van mensen,
terwijl degenen aan wie de bevindingen worden voorgesteld ook mensen
zijn.
o Iedereen in ‘het publiek’ heeft dus ervaring met het gedrag en vaak
een mening over de oorzaken en de gevolgen ervan.
o Onderzoeksresultaten kunnen met mensenkennis overeenkomen, of
ertegen ingaan.
Komen de resultaten overeen (met het menselijk ‘gezond verstand):
Vinden mensen het onderzoek nutteloos, ‘wisten ze al’ = hindsight
bias/terugblikvertekening
Komen de resultaten niet overeen:
Vinden mensen dat het onderzoek niet deugd (ipv te concluderen
dat ze het fout hadden)
Kan leiden tot onprettige gevoelens bij mensen, dit leidt vaak tot de
gedachte dat de onderzoeken een slecht mens is omdat hij het
‘slechte/domme’ in de mens bestudeert/aan het licht brengt (zeker
in geval van onderzoek met extreme situaties)
o Dit zorgt voor morele verantwoordelijkheid van onderzoeker
aan zowel dns, andere wetenschappers en de samenleving
zodat vertrouwen in de wetenschap niet nodeloos wordt
ondermijnt
Moeten zich dus strikt houden aan methodologische en
ethische voorschriften
1.3 De rol van waarden in de sociale psychologie
Waarden spelen belangrijke rol in onderzoek en theorievorming (omdat
onderzoekers ook slechts mensen zijn)
2
, 1e Bachelor Communicatiewetenschappen
Voorbeelden waarin waarden bepalen welke thema’s er onderzocht
worden:
- Solomon Asch (1907-1996) bestudeerde sociale beïnvloeding
(Geloofde in menselijke autonomie en wou onderzoek weerleggen
dat mensen voorstelde als kuddedieren)
- John Darley (1938-2018) & Bibb Latané (1937-) bestudeerde (niet-)
helpen in noodsituaties
(Omdat ze geschokt waren door (onjuiste) mediaberichten over een moord
met vele passieve getuigen)
Cultuur en tijdgeest spelen ook een belangrijke rol: hoe welwillend
wetenschappelijke publicatiekanalen & media tegenover thema’s staan +
kans voor onderzoek financiering
Waarden bepalen ook hoe psychologen gedrag beschrijven:
- Vb.: student stelt zingend een vraag à ‘humor’ vs ‘storend’ à
bepaald mee vraagstelling die hieruit volgt
- Sommige onderzoekers leiden adviezen af uit hun werk (waarden
bepalen dit mee)
o Conclusies vs adviezen: vaststellen dat mensen in een
bepaalde situatie een bepaald gedag vertonen ≠ het gedrag
goed- of afkeuren
Conclusie: soms nemen mensen al te snel aan dat sociaalpsychologen
ethische of praktische aanbevelingen verbinden aan hun resultaten
o Sociale psychologie gaat over welke principes ons gedrag sturen,
welke gevolgen sociaal gedrag heeft en welke gevolgen bepaalde al
dan niet van zelfgekozen omstandigheden hebben op specifiek
omlijnde, meetbare dimensies van gedrag.
o Deze kennis kan gebruikt worden bij morele en praktische
keuzes, maar wat deze keuzes zijn hangt af van de eigen
normen en waarden
2. Methodes van sociaal-psychologisch
onderzoek (= Volledig)
1. Observatie
Hoe gedragen mensen zich in een bepaalde situatie? à situatie opzoeken
en het gedrag van mensen erin observeren
3
, 1e Bachelor Communicatiewetenschappen
- Kan door gedrag hier en nu te obseveren
- Kan door fysieke of administratieve sporen te zoeken van eerder
gedrag
!! Ecologische validiteit (= de mate waarin onderzoek conclusies toelaat
over ‘natuurlijk’ gedrag van mensen in ‘echte’ situaties) moet
gegarandeerd zijn
Beperkingen van observatieonderzoek:
1) Specifieke gedrag waarin onderzoeker geïnteresseerd is, soms
zeldzaam is en dus zelden te oberveren valt
o Kans dat onderzoeker zeer lang moet observeren om bruikbare
gegevens te bemachtigen
Vb.: onderzoeker vraagt zich af hoe bereid mensen zijn om in het
water te springen om een medemens uit een autowrak te redden
2) De conclusies over de oorzaken van het gedrag zijn zeer moeilijk te
trekken
o Oorzaak: elke situatie verschilt op talloze dimensies van elke
andere situatie
Vb.: jonge vrouw redt op warme zomerdag een vriend uit de zee
vs. zakenman redt op een ijskoude winterdag een autobestuurder
niet uit een rivier
2. Zelfbeschrijving
Theorieën kunnen gaan over covert gedrag/gedragingsmechanismen à
kunnen beroep doen op wat mensen hier zelf over zeggen/schrijven
(vragen aan mensen waarom ze iets doen)
+: Je kunt vragen stellen over eender wat, ook gedrag dat je als
onderzoeker zelden (of niet) kunt observeren, weinig
arbeidsintensief (relatief, in vergelijking met andere
onderzoeksmethodes)
-: Je kunt vragen stellen over eender wat, ook over situaties die
mensen nooit meegemaakt hebben en allicht nooit gaan meemaken
è ecologische validiteit komt in gevaar + kans op schijnkennis
Valide zelfbeschrijving: (3 voorwaarden)
1. De ondervraagde moet (de oorzaak van) het gedrag kunnen
beschrijven
2. De ondervraagde moet dat willen beschrijven
4
, 1e Bachelor Communicatiewetenschappen
3. De ondervraagde moet de gelegenheid krijgen om het te
beschrijven
2.1 De beperkingen van zelfbeschrijvingen
2.1.1 (Nog nooit over nagedacht maar) dit zou ik doen (nu ja, dat denk ik)
Vb.: Je krijgt de vraag om je droom te vervullen dat je in een ruimtestation
kon verblijven, maar wel samen met iemand waarmee je een conflict hebt?
Vb.: Trolleydilemma = mensen moeten zich voorstellen dat ze een groep
mensen kunnen redden door 1 persoon op te offeren
De vragenlijst mist ecologische validiteit:
I. Mensen gaan niet snel zeggen ‘dat kan ik me niet voorstellen’ of ‘dat
zal ik nooit meemaken’
II. Ze doen hun best om de vraag te beantwoorden
III. Gebruiken hiervoor hun verbeelding
o Leidt tot schijnkennis!!
2.1.2 Kunnen mensen hun gedrag beschrijven?
Onderzoeker stelt vragen over gedrag in het verleden è wat als deelnemer
het gedrag of de context niet goed kan herinneren? Of Deelnemer kan
bepaalde invloeden vergeten zijn of nooit beseft hebben è Valide
beschrijving is niet mogelijk
Sociale norm zegt: als iemand je iets vraagt, je zo goed mogelijk
probeert te antwoorden.
à Dit kan leiden tot gokken/het verzinnen van een antwoord (in
tegenstelling tot de vraag over te slaan of ‘ik weet het niet’)
à Mensen denken ook dat ze onderzoeker meer plezier doen met
inhoudelijk antwoord (i.p.v. ‘ik weet het niet’)
à Mensen vrezen onverstandig over te komen als ze te vaak ‘ik weet
het niet’ antwoorden
2.1.3 Willen mensen hun gedrag beschrijven?
Zelfbeschrijvingen zijn gedrag è staan dus onder invloed van situationele
factoren & de gevolgen die gelijkaardig gedrag had in het verleden
- Wie zich sociaal wenselijk gedraagt à waardering
- Wie zich sociaal onwenselijk gedraagt à afkeuring
Mensen maken zelfbeschrijvingen sociaal wenselijker
5
, 1e Bachelor Communicatiewetenschappen
o Gevolg: wat mensen over hun gedag vertellen, wijkt vaak
sterk af van hun daadwerkelijke gedragingen
FeldmanHall et al. (2012, Studie 1b): keuzes die mensen maken als hun
eigenbelang botst met het belang van iemand anders
- Eigenbelang: financieel gewin
- Ander belang: vrijwaring van fysiek lijden
Duidelijke sociale norm: lijden vermijden/verlichten gaat voor op
financieel gewin
SV: Deelnemer 1 betaald een pond (of niet) en dan krijgt deelnemer
2 geen schok (of wel), het overschot van het gekregen geld mocht
dn 1 mee naar huis nemen (na vermeniguldiging van 1-10 à 20-200
pond max.) dn 2 was pseudo-deelnemer. (Kreeg geen echte
schokken) Om dn duidelijk te confronteren met eigen keuze bleef
keuzescherm telkens 3 sec staan. Daarna: hoeveel wilden ze geven?
Conclusie: Wie zich inbeeldde, beweerde nauwelijks iets voor zichzelf
te houden, maar eens ze het proces doorlopen hielden ze echter
minstens een deel van het geld. è Grote discrepantie tussen wat
mensen zeiden dat ze zouden doen en wat ze werkelijk
deden
Pseudodeelnemer = iemand die zich tegenover de ddeelnemers voordoet
als mede-deelnemer, maar in feite een door de proefleider bedacht script
volgt
2.1.4 Kan ik wel (vrijuit) antwoorden wat ik wil?
Bij meerkeuzevragen: iemand die weet wat die gedaan heeft & waarom,
maar niet kan aangeven omdat het antwoord niet tussen de opties staat
Dn kiest vaak beschikbare optie (om toch maar te antwoorden), leidt
tot vertekening van de resultaten
Oplossing: optie ‘Anders, namelijk…’, maar kost aanzienlijk meer tijd
& moeite
Bij meerkeuzevragen: er is wel een toepasselijke antwoordoptie, maar
deze wekt de indruk dat de respondent tot een extreme (en dus
problematische) groep behoort
2.2 Het nut van zelfbeschrijvingen
2.2.1 Zelfbeschrijvingen als inspiratiebron
Zelfbeschrijvingen zijn nuttig als bron van inspiratie voor theorieën & om
ideeën voor mogelijk te toetsen hypothesen te verkrijgen.
6
, 1e Bachelor Communicatiewetenschappen
2.2.2 Zelfbeschrijvingen als voorwerp van onderzoek
Een zelfbeschrijving kan zelf het gedrag zijn dat de onderzoeker
bestudeert
Mededelingen zelf kunnen een impact hebben op de mensen zelf en
deze om hun heen, niet enkel belangrijk wat maar ook hoe mensen
dingen beschrijven
Verbale communicatie kan echte gevolgen hebben (vb.: iemand die
je een compliment/belediging geeft)
Zelfbeschrijvingen kunnen invloed hebben op hoe anderen de
persoon in kwestie zien en hoe deze persoon in kwestie zichzelf ziet
2.2.3 Soms zijn vertekeningen beperkt
- Naarmate mensen minder in hun geheugen moeten graven
- Als vraagstelling en eventuele antwoordopties goed aangepast zijn
Mensen zijn meer geneigd om waarheidsgetrouw te rapporteren over
gedrag waarover geen uitgesproken sociale norm bestaat/waarbij de norm
juist voorschrijft dat ze eerlijk antwoorden.
Schwarz et al. (2009) – Met wie spenderen mensen het liefst hun tijd?
Sociale norm:
- Mensen die deel uitmaken van een gezin à hun kinderen & daarna
hun partner
o Via bevraging lijkt dit ook zo te zijn
Methode:
Event sampling = mensen via een smartphone op toevallige tijdstippen
oproepen om aan te geven wat ze aan het doen zijn en hoe leuk ze dat
vinden
Day reconstruction method (Kahneman et al. (2004))= mensen de vraag
stellen om de vorige dag te beschrijven en bij elke activiteit aan te geven
wat de activiteit was, wanneer ze begon en eindigde, waar ze plaatsvond
en wij erbij was + op schaal aantonen hoe ze zich voelden
Conclusie: Gegevens via event sampling en day reconstruction method
wijken sterk af van globale zelfbeoordelingen
3. Correlationeel onderzoek
è Om verbanden tussen gegevens te detecteren = via 2 of meer
variabelen berekenen in hoeverre deze positief of negatief samenhangen
7
, 1e Bachelor Communicatiewetenschappen
Samenhang wordt uitgedrukt adhv een correlatiecoefficient:
- Varieert van -1 (negatief verband) tot 1 (positief verband)
- 0 = geen verband
o Als ze niet samenhangen is het onwaarschijnlijk dat de ene de
andere beïnvloedt
Kogut (2011, Studie 1): Samenhang tussen de bereidheid van mensen om
geld te doneren aan personen in nood en de mate waarin ze de
slachtoffers verantwoordelijk houden voor hun eigen situatie.
Sv: Dns lazen het verhaal van AIDS patiënten, beoordeelden de
verantwoordelijkheid van de patiënt (schaal van 1-7), konden daarna
geld doneren voor medicijn
Conclusie: Significant negatieve correlatie (hoe meer de deelnemers de
patiënten zelf verantwoordelijk achten voor hun moeilijke situatie, hoe
minder geld ze geven)
Voordelen van correlationeel onderzoek:
- Gebruikt natuurlijke variatie (ethiek)
- Correlatie tussen eender welke metingen
- Zegt iets over de sterkte van een verband
Beperkingen van correlaties:
- Correlaties zeggen niets over een mogelijk oorzakelijk verband (&
richting hiervan)
- Zegt niets over de aard van de samenhang
Negatieve correlatie kan op 3 dingen wijzen:
I. Een negatief effect van de eerste variabele op de tweede
II. Een negatief effect van de tweede variabele op de eerste
III. Afhankelijkheid van beide variabelen van een derde factor, die hen
in tegenovergestelde richting beïnvloed
è Problematisch: Veel mensen interpreteren desondanks een correlatie als
causaal
Vb.: Kogut et al. (2011, Studie 1): verleiding groot om te concluderen
dat als mensen de indruk hebben dat anderen hun problemen ‘zelf
gezocht hebben’ zij daardoor minder geneigd zijn te helpen è
causale interpretatie
8
Sociale Psychologie
1. Inleiding (= Volledig)
1. Wat is sociale psychologie?
Sociale psychologie = deelgebied van de psychologie dat zich bezighoudt
met sociale invloeden op individueel gedrag en met gedrag van mensen
met, voor, over of tegen elkaar.
o Gedrag correct beschrijven en te verklaren en de gevolgen ervan
achterhalen
- Overt gedrag = gedrag dat niet alleen de handelende persoon zelf
maar ook anderen rechtstreeks kunnen waarnemen (vb.: rondlopen
in de aula)
- Covert gedrag = gedrag dat alleen de handelende persoon zelf
rechtstreeks kan waarnemen (vb: denkprocessen, affectieve
toestanden, motivaties, gevoelens, gedachten etc.)
Fundamentele sociale psychologie vs. toegepaste sociale psychologie:
- Fundamentele sociale psychologie = gaat over algemene principes
van sociaal gedrag of over sociale invloeden op gedrag (vb.:
theoriegericht onderzoek)
- Toegepaste sociale psychologie = gaat over het gebruik van
inzichten uit de fundamentele psychologie om maatschappelijke of
persoonlijke problemen op te lossen
(Veel onderzoeken bevatten zowel fundamentele als toegepaste
effecten)
1.1 Uitganspunten van de sociale psychologie
Uitgangspunt: is dat de situatie waarin iemand zich nu bevindt het
(sociaal) gedrag van die persoon sterk beïnvloedt.
Experimenteel onderzoek bij uitstek geschikt is om causale relaties
te toetsen
(Manier waarop mensen reageren op een bepaald fenomeen kan
persoonlijke oorzaken hebben, die bij anderen bijvoorbeeld geen rol
spelen, maar er is mogelijkheid van gemeenschappelijk mechanisme)
Uitgangspunt: 1 afzonderlijk onderzoek levert op zich weinig kennis op.
, 1e Bachelor Communicatiewetenschappen
Waarde van een onderzoek komt deels door hoe het zich verhoudt
tot ander onderzoek.
(Hiervoor zijn statistische technieken om de resultaten van meerdere
studies te vergelijken en om op basis van de combinatie van de
resultaten, de grote lijnen af te leiden)
1 afzonderlijk onderzoek kan wel een rol spelen bij de opbouw van
een theorie of de toetsing ervan
1.2 De relatie tussen sociale psychologie en mensenkennis
Probleem: Sociale psychologen bestuderen het gedrag van mensen,
terwijl degenen aan wie de bevindingen worden voorgesteld ook mensen
zijn.
o Iedereen in ‘het publiek’ heeft dus ervaring met het gedrag en vaak
een mening over de oorzaken en de gevolgen ervan.
o Onderzoeksresultaten kunnen met mensenkennis overeenkomen, of
ertegen ingaan.
Komen de resultaten overeen (met het menselijk ‘gezond verstand):
Vinden mensen het onderzoek nutteloos, ‘wisten ze al’ = hindsight
bias/terugblikvertekening
Komen de resultaten niet overeen:
Vinden mensen dat het onderzoek niet deugd (ipv te concluderen
dat ze het fout hadden)
Kan leiden tot onprettige gevoelens bij mensen, dit leidt vaak tot de
gedachte dat de onderzoeken een slecht mens is omdat hij het
‘slechte/domme’ in de mens bestudeert/aan het licht brengt (zeker
in geval van onderzoek met extreme situaties)
o Dit zorgt voor morele verantwoordelijkheid van onderzoeker
aan zowel dns, andere wetenschappers en de samenleving
zodat vertrouwen in de wetenschap niet nodeloos wordt
ondermijnt
Moeten zich dus strikt houden aan methodologische en
ethische voorschriften
1.3 De rol van waarden in de sociale psychologie
Waarden spelen belangrijke rol in onderzoek en theorievorming (omdat
onderzoekers ook slechts mensen zijn)
2
, 1e Bachelor Communicatiewetenschappen
Voorbeelden waarin waarden bepalen welke thema’s er onderzocht
worden:
- Solomon Asch (1907-1996) bestudeerde sociale beïnvloeding
(Geloofde in menselijke autonomie en wou onderzoek weerleggen
dat mensen voorstelde als kuddedieren)
- John Darley (1938-2018) & Bibb Latané (1937-) bestudeerde (niet-)
helpen in noodsituaties
(Omdat ze geschokt waren door (onjuiste) mediaberichten over een moord
met vele passieve getuigen)
Cultuur en tijdgeest spelen ook een belangrijke rol: hoe welwillend
wetenschappelijke publicatiekanalen & media tegenover thema’s staan +
kans voor onderzoek financiering
Waarden bepalen ook hoe psychologen gedrag beschrijven:
- Vb.: student stelt zingend een vraag à ‘humor’ vs ‘storend’ à
bepaald mee vraagstelling die hieruit volgt
- Sommige onderzoekers leiden adviezen af uit hun werk (waarden
bepalen dit mee)
o Conclusies vs adviezen: vaststellen dat mensen in een
bepaalde situatie een bepaald gedag vertonen ≠ het gedrag
goed- of afkeuren
Conclusie: soms nemen mensen al te snel aan dat sociaalpsychologen
ethische of praktische aanbevelingen verbinden aan hun resultaten
o Sociale psychologie gaat over welke principes ons gedrag sturen,
welke gevolgen sociaal gedrag heeft en welke gevolgen bepaalde al
dan niet van zelfgekozen omstandigheden hebben op specifiek
omlijnde, meetbare dimensies van gedrag.
o Deze kennis kan gebruikt worden bij morele en praktische
keuzes, maar wat deze keuzes zijn hangt af van de eigen
normen en waarden
2. Methodes van sociaal-psychologisch
onderzoek (= Volledig)
1. Observatie
Hoe gedragen mensen zich in een bepaalde situatie? à situatie opzoeken
en het gedrag van mensen erin observeren
3
, 1e Bachelor Communicatiewetenschappen
- Kan door gedrag hier en nu te obseveren
- Kan door fysieke of administratieve sporen te zoeken van eerder
gedrag
!! Ecologische validiteit (= de mate waarin onderzoek conclusies toelaat
over ‘natuurlijk’ gedrag van mensen in ‘echte’ situaties) moet
gegarandeerd zijn
Beperkingen van observatieonderzoek:
1) Specifieke gedrag waarin onderzoeker geïnteresseerd is, soms
zeldzaam is en dus zelden te oberveren valt
o Kans dat onderzoeker zeer lang moet observeren om bruikbare
gegevens te bemachtigen
Vb.: onderzoeker vraagt zich af hoe bereid mensen zijn om in het
water te springen om een medemens uit een autowrak te redden
2) De conclusies over de oorzaken van het gedrag zijn zeer moeilijk te
trekken
o Oorzaak: elke situatie verschilt op talloze dimensies van elke
andere situatie
Vb.: jonge vrouw redt op warme zomerdag een vriend uit de zee
vs. zakenman redt op een ijskoude winterdag een autobestuurder
niet uit een rivier
2. Zelfbeschrijving
Theorieën kunnen gaan over covert gedrag/gedragingsmechanismen à
kunnen beroep doen op wat mensen hier zelf over zeggen/schrijven
(vragen aan mensen waarom ze iets doen)
+: Je kunt vragen stellen over eender wat, ook gedrag dat je als
onderzoeker zelden (of niet) kunt observeren, weinig
arbeidsintensief (relatief, in vergelijking met andere
onderzoeksmethodes)
-: Je kunt vragen stellen over eender wat, ook over situaties die
mensen nooit meegemaakt hebben en allicht nooit gaan meemaken
è ecologische validiteit komt in gevaar + kans op schijnkennis
Valide zelfbeschrijving: (3 voorwaarden)
1. De ondervraagde moet (de oorzaak van) het gedrag kunnen
beschrijven
2. De ondervraagde moet dat willen beschrijven
4
, 1e Bachelor Communicatiewetenschappen
3. De ondervraagde moet de gelegenheid krijgen om het te
beschrijven
2.1 De beperkingen van zelfbeschrijvingen
2.1.1 (Nog nooit over nagedacht maar) dit zou ik doen (nu ja, dat denk ik)
Vb.: Je krijgt de vraag om je droom te vervullen dat je in een ruimtestation
kon verblijven, maar wel samen met iemand waarmee je een conflict hebt?
Vb.: Trolleydilemma = mensen moeten zich voorstellen dat ze een groep
mensen kunnen redden door 1 persoon op te offeren
De vragenlijst mist ecologische validiteit:
I. Mensen gaan niet snel zeggen ‘dat kan ik me niet voorstellen’ of ‘dat
zal ik nooit meemaken’
II. Ze doen hun best om de vraag te beantwoorden
III. Gebruiken hiervoor hun verbeelding
o Leidt tot schijnkennis!!
2.1.2 Kunnen mensen hun gedrag beschrijven?
Onderzoeker stelt vragen over gedrag in het verleden è wat als deelnemer
het gedrag of de context niet goed kan herinneren? Of Deelnemer kan
bepaalde invloeden vergeten zijn of nooit beseft hebben è Valide
beschrijving is niet mogelijk
Sociale norm zegt: als iemand je iets vraagt, je zo goed mogelijk
probeert te antwoorden.
à Dit kan leiden tot gokken/het verzinnen van een antwoord (in
tegenstelling tot de vraag over te slaan of ‘ik weet het niet’)
à Mensen denken ook dat ze onderzoeker meer plezier doen met
inhoudelijk antwoord (i.p.v. ‘ik weet het niet’)
à Mensen vrezen onverstandig over te komen als ze te vaak ‘ik weet
het niet’ antwoorden
2.1.3 Willen mensen hun gedrag beschrijven?
Zelfbeschrijvingen zijn gedrag è staan dus onder invloed van situationele
factoren & de gevolgen die gelijkaardig gedrag had in het verleden
- Wie zich sociaal wenselijk gedraagt à waardering
- Wie zich sociaal onwenselijk gedraagt à afkeuring
Mensen maken zelfbeschrijvingen sociaal wenselijker
5
, 1e Bachelor Communicatiewetenschappen
o Gevolg: wat mensen over hun gedag vertellen, wijkt vaak
sterk af van hun daadwerkelijke gedragingen
FeldmanHall et al. (2012, Studie 1b): keuzes die mensen maken als hun
eigenbelang botst met het belang van iemand anders
- Eigenbelang: financieel gewin
- Ander belang: vrijwaring van fysiek lijden
Duidelijke sociale norm: lijden vermijden/verlichten gaat voor op
financieel gewin
SV: Deelnemer 1 betaald een pond (of niet) en dan krijgt deelnemer
2 geen schok (of wel), het overschot van het gekregen geld mocht
dn 1 mee naar huis nemen (na vermeniguldiging van 1-10 à 20-200
pond max.) dn 2 was pseudo-deelnemer. (Kreeg geen echte
schokken) Om dn duidelijk te confronteren met eigen keuze bleef
keuzescherm telkens 3 sec staan. Daarna: hoeveel wilden ze geven?
Conclusie: Wie zich inbeeldde, beweerde nauwelijks iets voor zichzelf
te houden, maar eens ze het proces doorlopen hielden ze echter
minstens een deel van het geld. è Grote discrepantie tussen wat
mensen zeiden dat ze zouden doen en wat ze werkelijk
deden
Pseudodeelnemer = iemand die zich tegenover de ddeelnemers voordoet
als mede-deelnemer, maar in feite een door de proefleider bedacht script
volgt
2.1.4 Kan ik wel (vrijuit) antwoorden wat ik wil?
Bij meerkeuzevragen: iemand die weet wat die gedaan heeft & waarom,
maar niet kan aangeven omdat het antwoord niet tussen de opties staat
Dn kiest vaak beschikbare optie (om toch maar te antwoorden), leidt
tot vertekening van de resultaten
Oplossing: optie ‘Anders, namelijk…’, maar kost aanzienlijk meer tijd
& moeite
Bij meerkeuzevragen: er is wel een toepasselijke antwoordoptie, maar
deze wekt de indruk dat de respondent tot een extreme (en dus
problematische) groep behoort
2.2 Het nut van zelfbeschrijvingen
2.2.1 Zelfbeschrijvingen als inspiratiebron
Zelfbeschrijvingen zijn nuttig als bron van inspiratie voor theorieën & om
ideeën voor mogelijk te toetsen hypothesen te verkrijgen.
6
, 1e Bachelor Communicatiewetenschappen
2.2.2 Zelfbeschrijvingen als voorwerp van onderzoek
Een zelfbeschrijving kan zelf het gedrag zijn dat de onderzoeker
bestudeert
Mededelingen zelf kunnen een impact hebben op de mensen zelf en
deze om hun heen, niet enkel belangrijk wat maar ook hoe mensen
dingen beschrijven
Verbale communicatie kan echte gevolgen hebben (vb.: iemand die
je een compliment/belediging geeft)
Zelfbeschrijvingen kunnen invloed hebben op hoe anderen de
persoon in kwestie zien en hoe deze persoon in kwestie zichzelf ziet
2.2.3 Soms zijn vertekeningen beperkt
- Naarmate mensen minder in hun geheugen moeten graven
- Als vraagstelling en eventuele antwoordopties goed aangepast zijn
Mensen zijn meer geneigd om waarheidsgetrouw te rapporteren over
gedrag waarover geen uitgesproken sociale norm bestaat/waarbij de norm
juist voorschrijft dat ze eerlijk antwoorden.
Schwarz et al. (2009) – Met wie spenderen mensen het liefst hun tijd?
Sociale norm:
- Mensen die deel uitmaken van een gezin à hun kinderen & daarna
hun partner
o Via bevraging lijkt dit ook zo te zijn
Methode:
Event sampling = mensen via een smartphone op toevallige tijdstippen
oproepen om aan te geven wat ze aan het doen zijn en hoe leuk ze dat
vinden
Day reconstruction method (Kahneman et al. (2004))= mensen de vraag
stellen om de vorige dag te beschrijven en bij elke activiteit aan te geven
wat de activiteit was, wanneer ze begon en eindigde, waar ze plaatsvond
en wij erbij was + op schaal aantonen hoe ze zich voelden
Conclusie: Gegevens via event sampling en day reconstruction method
wijken sterk af van globale zelfbeoordelingen
3. Correlationeel onderzoek
è Om verbanden tussen gegevens te detecteren = via 2 of meer
variabelen berekenen in hoeverre deze positief of negatief samenhangen
7
, 1e Bachelor Communicatiewetenschappen
Samenhang wordt uitgedrukt adhv een correlatiecoefficient:
- Varieert van -1 (negatief verband) tot 1 (positief verband)
- 0 = geen verband
o Als ze niet samenhangen is het onwaarschijnlijk dat de ene de
andere beïnvloedt
Kogut (2011, Studie 1): Samenhang tussen de bereidheid van mensen om
geld te doneren aan personen in nood en de mate waarin ze de
slachtoffers verantwoordelijk houden voor hun eigen situatie.
Sv: Dns lazen het verhaal van AIDS patiënten, beoordeelden de
verantwoordelijkheid van de patiënt (schaal van 1-7), konden daarna
geld doneren voor medicijn
Conclusie: Significant negatieve correlatie (hoe meer de deelnemers de
patiënten zelf verantwoordelijk achten voor hun moeilijke situatie, hoe
minder geld ze geven)
Voordelen van correlationeel onderzoek:
- Gebruikt natuurlijke variatie (ethiek)
- Correlatie tussen eender welke metingen
- Zegt iets over de sterkte van een verband
Beperkingen van correlaties:
- Correlaties zeggen niets over een mogelijk oorzakelijk verband (&
richting hiervan)
- Zegt niets over de aard van de samenhang
Negatieve correlatie kan op 3 dingen wijzen:
I. Een negatief effect van de eerste variabele op de tweede
II. Een negatief effect van de tweede variabele op de eerste
III. Afhankelijkheid van beide variabelen van een derde factor, die hen
in tegenovergestelde richting beïnvloed
è Problematisch: Veel mensen interpreteren desondanks een correlatie als
causaal
Vb.: Kogut et al. (2011, Studie 1): verleiding groot om te concluderen
dat als mensen de indruk hebben dat anderen hun problemen ‘zelf
gezocht hebben’ zij daardoor minder geneigd zijn te helpen è
causale interpretatie
8
