Strafprocesrecht extra voorgeschreven stof
Week 1: Het strafproces
Crainquebille
Spanningen tussen de rigide en strakke toepassing van wetten en de menselijke
gevolgen daarvan. Crainquebille wordt ten onrechte beschuldigd van het
beledigen van een agent. Wat volgt, is een tragische keten van gebeurtenissen
waarin de bureaucratie en de starheid van het rechtssysteem hun greep op hem
versterken. Hij wordt schuldig bevonden enkel op basis van de getuigenis van de
agent. Zijn leven wordt hiermee verwoest.
Kritiek op de onrechtvaardigheid die ontstaat wanneer wetten worden toegepast
zonder begrip voor de menselijke situatie (onbuigzame recht). Strikte
interpretatie van de wet kan resulteren in een oneerlijke behandeling tegenover
individuen, vooral wanneer die wet geen ruimte laat voor interpretatie of
empathie.
Nabeschouwing: ook aanwezig in moderne rechtssystemen, zij het in andere
vorm. Vervaart pleit voor rechtssysteem dat niet alleen rechtvaardig is in theorie,
maar ook in praktijk, door open te staan voor interpretatie en menselijke
overweging.
Mr. Big een maatje te groot voor Nederland? Crijns & Dubelaar (verdieping)
Mr. Big-methode: verdachte wordt gedurende langere tijd benaderd door
undercoveragenten die zich voordoen als leden. Zij bouwen een
vertrouwensrelatie op met de verdachte en laten hem geleidelijk deelnemen aan
strafbare feiten. De verdachte krijgt daarbij financiële voordelen, werkzaamheden
of andere aantrekkelijke vooruitzichten aangeboden. Om zijn positie veilig te
stellen, wordt van de verdachte verwacht dat hij eerlijk vertelt over wat er
gebeurd is. Het doel is daarmee het verkrijgen van een bekentenis. Bezwaren:
doorbreking zwijgrecht, risico valse bekentenis, risico integriteit en
beheersbaarheid opsporing.
Er zijn vier kritiekpunten tegen de grondslag van de Mr. Big methode.
1. Strookt niet met de bedoeling van de wetgever
a. Het gaat van oorsprong bij stelselmatige informatie inwinning over
lichte passieve informatiewinning ; over een verdachte, niet van een
verdachte
i. In de omgeving van de verdachte informatie inwinnen over de
verdachte, dat is iets anders dan echt samenwerken en
langere tijd samen optrekken.
b. Neigt meer naar 126h Sv, infiltratie? Zowel qua aard als qua
waarborgen
i. Aard; strafbare feiten, bedrijven
ii. Waarborgen; toestemming college bg, zwaardere procedure
2. Relatieve lichtheid voorwaarden 126j Sv vs. ingrijpendheid Mr. Big
a. Autoriteit: OvJ (er zijn hogere autoriteiten)
b. Geval: verdenking misdrijf (kan ook misdrijven met voorlopige
hechtenis)
3. Weinig waarborgen voor de toepassing van de methode jegens derden
, a. Stelselmatige informatie inwinning mag ook ingezet worden tegen
derden (getuigen, slachtoffers) om informatie over de verdachte vrij
te spelen
b. Derden niet beschermd door zwijgrecht, tegen hun wil in betrokken
bij strafbare feiten
4. Weinig waarborgen voor integriteit van de opsporing
a. Beheersbaarheid (grondslag te breed, dit vormt tevens een gevaar
vanwege de verbaliseringsplicht, als dit wordt misbruikt is geen
rechtmatige verklaring tot stand gekomen), gevaar overlopen
b. Ook voor opsporingsambtenaren zwaar om zo lang onder dekmantel
te werken
c. Hoe lastiger voor opsporingsambtenaren, hoe groter het risico dat
het traject op een manier (liefde, relaties, overlopen) de integriteit
verliest
Auteurs concluderen dat de traditionele Mr. Big-methode weinig toekomst heeft in
Nederland. Zij menen dat minder ingrijpende vormen van undercoveroperaties
mogelijk nog binnen de grenzen van het recht kunnen vallen. Hierbij moet de
druk op de verdachte beperkt blijven en mogen de aangeboden voordelen niet
zodanig zijn dat zij de vrijwilligheid van een verklaring aantasten.
Auteurs pleiten voor meer controle door bijvoorbeeld de rechter-commissaris
voorafgaande aan en tijdens het optreden te laten toetsen. Een specifiekere
wettelijke regeling met duidelijke voorwaarden zou beter zijn.
Podcast ‘Het bollenveld, Grijs gebied’ (verdieping)
Ernstige, moeilijk oplosbare misdrijven kunnen de politie verleiden tot vergaande
undercoveroperaties, maar hierbij staat steeds vaker de vraag centraal of de
zoektocht naar de waarheid verenigbaar blijft met de fundamentele rechten van
de verdachte en de eisen van een eerlijk strafproces.
In de zaak is een typische cold case aanhangig. Bij de opsporing wordt soms
gebruik gemaakt van undercoveragenten waarin de agenten een fictieve
werkelijkheid creëren en zij bevriend raken met een verdachte met als doel het
winnen van vertrouwen en informatie. Dit vormt een opmaat naar de Mr. Big-
methode, waarbij een verdachte geleidelijk wordt opgenomen in een
schijncriminele organisatie. Door sociale druk, financiële voordelen en
vriendschappelijke banden kan een verdachte een belastende verklaring
afleggen.
Enerzijds bestaat er een groot maatschappelijk belang bij het oplossen van
ernstige misdrijven. Anderzijds brengt undercoverwerk risico’s mee voor de
rechten van verdachten.
Wanneer een verdachte een bekentenis aflegt tegenover iemand die hij als
vriend beschouwt, is het daarnaast maar de vraag hoe betrouwbaar die
verklaring is.
Er ontstaat dus een spanningsveld tussen waarheidsvinding en
rechtsbescherming.
Week 1: Het strafproces
Crainquebille
Spanningen tussen de rigide en strakke toepassing van wetten en de menselijke
gevolgen daarvan. Crainquebille wordt ten onrechte beschuldigd van het
beledigen van een agent. Wat volgt, is een tragische keten van gebeurtenissen
waarin de bureaucratie en de starheid van het rechtssysteem hun greep op hem
versterken. Hij wordt schuldig bevonden enkel op basis van de getuigenis van de
agent. Zijn leven wordt hiermee verwoest.
Kritiek op de onrechtvaardigheid die ontstaat wanneer wetten worden toegepast
zonder begrip voor de menselijke situatie (onbuigzame recht). Strikte
interpretatie van de wet kan resulteren in een oneerlijke behandeling tegenover
individuen, vooral wanneer die wet geen ruimte laat voor interpretatie of
empathie.
Nabeschouwing: ook aanwezig in moderne rechtssystemen, zij het in andere
vorm. Vervaart pleit voor rechtssysteem dat niet alleen rechtvaardig is in theorie,
maar ook in praktijk, door open te staan voor interpretatie en menselijke
overweging.
Mr. Big een maatje te groot voor Nederland? Crijns & Dubelaar (verdieping)
Mr. Big-methode: verdachte wordt gedurende langere tijd benaderd door
undercoveragenten die zich voordoen als leden. Zij bouwen een
vertrouwensrelatie op met de verdachte en laten hem geleidelijk deelnemen aan
strafbare feiten. De verdachte krijgt daarbij financiële voordelen, werkzaamheden
of andere aantrekkelijke vooruitzichten aangeboden. Om zijn positie veilig te
stellen, wordt van de verdachte verwacht dat hij eerlijk vertelt over wat er
gebeurd is. Het doel is daarmee het verkrijgen van een bekentenis. Bezwaren:
doorbreking zwijgrecht, risico valse bekentenis, risico integriteit en
beheersbaarheid opsporing.
Er zijn vier kritiekpunten tegen de grondslag van de Mr. Big methode.
1. Strookt niet met de bedoeling van de wetgever
a. Het gaat van oorsprong bij stelselmatige informatie inwinning over
lichte passieve informatiewinning ; over een verdachte, niet van een
verdachte
i. In de omgeving van de verdachte informatie inwinnen over de
verdachte, dat is iets anders dan echt samenwerken en
langere tijd samen optrekken.
b. Neigt meer naar 126h Sv, infiltratie? Zowel qua aard als qua
waarborgen
i. Aard; strafbare feiten, bedrijven
ii. Waarborgen; toestemming college bg, zwaardere procedure
2. Relatieve lichtheid voorwaarden 126j Sv vs. ingrijpendheid Mr. Big
a. Autoriteit: OvJ (er zijn hogere autoriteiten)
b. Geval: verdenking misdrijf (kan ook misdrijven met voorlopige
hechtenis)
3. Weinig waarborgen voor de toepassing van de methode jegens derden
, a. Stelselmatige informatie inwinning mag ook ingezet worden tegen
derden (getuigen, slachtoffers) om informatie over de verdachte vrij
te spelen
b. Derden niet beschermd door zwijgrecht, tegen hun wil in betrokken
bij strafbare feiten
4. Weinig waarborgen voor integriteit van de opsporing
a. Beheersbaarheid (grondslag te breed, dit vormt tevens een gevaar
vanwege de verbaliseringsplicht, als dit wordt misbruikt is geen
rechtmatige verklaring tot stand gekomen), gevaar overlopen
b. Ook voor opsporingsambtenaren zwaar om zo lang onder dekmantel
te werken
c. Hoe lastiger voor opsporingsambtenaren, hoe groter het risico dat
het traject op een manier (liefde, relaties, overlopen) de integriteit
verliest
Auteurs concluderen dat de traditionele Mr. Big-methode weinig toekomst heeft in
Nederland. Zij menen dat minder ingrijpende vormen van undercoveroperaties
mogelijk nog binnen de grenzen van het recht kunnen vallen. Hierbij moet de
druk op de verdachte beperkt blijven en mogen de aangeboden voordelen niet
zodanig zijn dat zij de vrijwilligheid van een verklaring aantasten.
Auteurs pleiten voor meer controle door bijvoorbeeld de rechter-commissaris
voorafgaande aan en tijdens het optreden te laten toetsen. Een specifiekere
wettelijke regeling met duidelijke voorwaarden zou beter zijn.
Podcast ‘Het bollenveld, Grijs gebied’ (verdieping)
Ernstige, moeilijk oplosbare misdrijven kunnen de politie verleiden tot vergaande
undercoveroperaties, maar hierbij staat steeds vaker de vraag centraal of de
zoektocht naar de waarheid verenigbaar blijft met de fundamentele rechten van
de verdachte en de eisen van een eerlijk strafproces.
In de zaak is een typische cold case aanhangig. Bij de opsporing wordt soms
gebruik gemaakt van undercoveragenten waarin de agenten een fictieve
werkelijkheid creëren en zij bevriend raken met een verdachte met als doel het
winnen van vertrouwen en informatie. Dit vormt een opmaat naar de Mr. Big-
methode, waarbij een verdachte geleidelijk wordt opgenomen in een
schijncriminele organisatie. Door sociale druk, financiële voordelen en
vriendschappelijke banden kan een verdachte een belastende verklaring
afleggen.
Enerzijds bestaat er een groot maatschappelijk belang bij het oplossen van
ernstige misdrijven. Anderzijds brengt undercoverwerk risico’s mee voor de
rechten van verdachten.
Wanneer een verdachte een bekentenis aflegt tegenover iemand die hij als
vriend beschouwt, is het daarnaast maar de vraag hoe betrouwbaar die
verklaring is.
Er ontstaat dus een spanningsveld tussen waarheidsvinding en
rechtsbescherming.
