SAMENVATTING
RECHT
DEEL 1: ENKELE BASISBEGINSELEN UIT HET RECHT
1. ZIJN REGELS NOODZAKELIJK?
- Wie stelt regels op? En met welk doel?
o Federale overheid
- Wat indien de regels niet worden opgevolgd?
o Rechterlijke macht
- Gelden regels overal, altijd en voor iedereen op dezelfde manier?
o Openbaar ministerie onderzoekt overtredingen
- Zijn alle regels rechtvaardig? Zijn er regels die jullie niet
rechtvaardig vinden?
- Samenleven: mensen willen voorspelbaarheid, weten wat er verwacht wordt.
o Regels zijn onuitgesproken, gesproken, niet-geschreven, geschreven.
- Dynamisch: samenleving evolueerd voortdurend nieuwe problemen en
discussie over regels.
- Consensus(overeenstemming): mensen zien soms het recht als iets dat niet
precies bij u past
o Bv. Doodstraf, genocide, foltering, slavernij
o Voortdurend meningsverschillen en conflicten over de interpretatie van
regels
2. HET ONTSTAAN EN DE ONTWIKKELING VAN RECHT
3500 v.C. : het schrift uitgevonden : geschreven regels (=> sneller wereldwijd bekend)
1780 v.C. : wetboek v koning Hammoerabi
‘oog om oog’, ‘tand om tand’
recht v goddelijke oorsprong = Gods wil, is wet (eig. Farao’s, koningen, keizers,...)
Gewoonterecht : uit ongeschreven regels (traditie, generatie op generatie)
Op zoek nr regels zodat sml = geordend maken v regels ° instelling : taak :
- Rechtregels formuleren
- Rechtsregels uitvoeren
- Rechtsregels handhaven & evt afdwingen
1
,Na WOII : op internationaal niveau samengekomen ° mensenrechten (nood hieraan)
gevolg: recht = dynamisch mr ook complex
sprake van ‘juridisering vd sml’ : belang recht en rechtregels neemt toe = ingewikkeld
mr evengoed emanciperend (veel meer conflicten worden juridisch geregeld) bv. Plagiaat
o Voordeel: rechtsbescherming & mglh tot emancipatie
(emancipatie = vrij worden van beperkingen en gelijke rechten en kansen krijgen.
Het gaat erom dat groepen of individuen meer zelfstandigheid, zeggenschap en
gelijke behandeling krijgen in de samenleving. )
Wereldbevolking 8 miljard globalisering (= wereldwijd meer verbondenheid)
Doel rechtsregels? Om te kunnen samenleven:
- Nood aan rechtsbescherming
- Nood aan orde
- Nood aan rechtszekerheid
VERSCHIL MET RECHT EN GODSDIENST
- Recht is van overheidswege opgelegd - goddelijke oorsprong
- Recht is neutraal, opgesteld door overheid (niet religieus gericht)
- In niet geseculariseerde samenleving: geen strikte scheiding tussen
rechtsregels en godsdienstige regels (geen scheiding v Kerk & Staat)
- België is een geseculariseerde samenleving:
o Wel scheiding Kerk en Staat, mr niet absoluut:
o Wel erkenning v erediensten & financiële toelagen vanuit de overheid
o In de Grondwet (art 19 en 20 Gw.)
vrijheid v levensbeschouwing (kiezen welk vak je volgt: katholiek,
zedeleer,…)
niemand kan w verplicht e bepaalde godsdienst te belijden
VERSCHIL TUSSEN RECHT EN MORAAL
- Bron vd moraal = d mens zelf (waarden en normen vr jezelf)
- Nergens op papier staat wettelijk vastgelegd wat morele regels zijn maar aan de
andere kant zie je dat sommige rechtsregels wel een moraal inspiratie hebben gehad
- Rechtsnormen:
o gelden algemeen
o geschreven en afgekondigd
o kunnen worden afgedwongen en gesanctioneerd
- Wat is dé moraal? Sprake van ethisch pluralisme (= allemaal verschillende
ideeën van wat goed en slecht is)
Vb. Verschillende opvattingen over abortus, Euthanasie
- Recht is steeds een consensus (= meerderheid zou moeten beslissen over
welke regels gelden)
2
,3. EEN DEFINITIE VAN RECHT
- Geen universele definitie
- Elke land, gemeenschap, elke samenleving heeft een ander en eigen
ontwikkeling, sociale, filosofische en politieke organisatie
= Het recht is een geheel van bindende regels, opgesteld door de samenleving,
waardoor de belangen van de enkelingen die in de gemeenschap leven,
geordend worden, door middel van sociale dwang.”
KENMERKEN :
3.1 EEN GEHEEL VAN BINDENDE REGELS
- Geschreven/ ongeschreven
- Nationaal/ internationaal
- = Geen suggesties, noch aanbevelingen, maar formuleren:
o Een verbod: bv. diefstal, moord, geen 2 huwelijkspartners
o Een gebod: bv. schade vergoeden, iemand in nood moet je helpen
o Laten een handeling toe: bv. Schenking (kinderen geld geven)
o (Houden een belofte in: Bv. Recht op arbeid, recht op sociale zekerheid,…)
(verschil religie & morele regels: rechtsregels k w afgedwongen dr e georganiseerde
instanties die maatregelen en sancties k opleggen. Morele regels ontbreekt vaak zo een
georganiseerde structuur om ze af te dwingen)
3.2 OPGESTELD DOOR DE SAMENLEVING (WIJ)
- systeem v vrije verkiezingen = regels opgesteld dr
vertegenwoordigers
- Vertegenwoordigers en politici -> vertegenwoordigen
onze stem
- Democratie: het volk heerst
o Grieks: ‘demos:’ het volk heerst
- Wij verkiezen wie er in het parlement zetelt en de wetten maakt
- Parlementen vertegenwoordigen de wil vd leden vd sml
- Stemplicht (uitzondering lokale verkiezingen: stemrecht)
Land verdeeld in 3 machten:
Wetgevende macht: parlementen - VV
Maken wetten
Uitvoerende macht: regering, ministers
Wetten uitvoeren
Rechterlijke macht:
hoven/rechtbanken/rechters
3
, Past rechtsregels toe
Nt alleen Staat mr ook andere rechtsgemeenschappen (Vlaams, Waals en Brussels
niveau) & lokale besturen (gemeentes, provincies) maken recht
Kiesrecht = laat burgers toe om te stemmen in België: opkomstplicht (nt vr lokale
verkiezingen)
- vroeger: enkel rijke klassen kiesrecht
- vroeger: algemeen stemrecht = “één man één stem”
- alg stemrecht vrouwen in 1947 heel lang uitgesloten v politieke participatie
3.3 HET DOEL VAN HET RECHT IS DE SAMENLEVING ORDENEN EN IN STAND
HOUDEN
= Samenleven in deze gemeenschap vraagt om ORDE en nood aan ORGANISATIE
- Conflicterende belangen evenwicht hier tussen vinden
- Recht moet het samenleven vd mens m anderen mensen ‘leiden’
- Wnr gn regels : ° chaos, rebellie, ananarchie, eigen willekeur
Wnr gn overheidsinstellingen Natuurtoestand? Allen tegen allen? Chaos =
oorlog
o Daarom: maatschappelijk verdrag of sociaal contract
Collectieve beslissing (= akkoord tussen verschillenden partijen) om
macht af te staan aan overheid.
Hierdoor : legitimiteit van de overheid
Daarom zijn beperkingen in onze rechten/ vrijheden mogelijk in
functie van het algemeen belang + worden we beschermd indien
onze rechten worden geschonden
We hebben rechten en plichten
- Dus nood aan: evenwicht, regels die duidelijk zijn en rechtszekerheid
- Recht moet voldoen aan bepaalde kwaliteitsvereisten = rechtsregels moeten
rechtszekerheid bieden & rechtvaardig en doeltreffend zijn
3.4 AFDWINGBAARHEID VAN HET RECHT
= Rechterlijke macht die overtredingen v rechtsregels sanctioneert en
afdwingt
- Archaïsch stelsel:
- Taliowet: wraak en weerwraak, ‘oog om oog, tand om tand’
o Liet straffen toe mr kende reeds een begrenzing
o Escalatie van geweld = buitenproportionele geweldescalaties
o Bv. Vrouw in Iran -> man had zuur in haar gezicht gedaan door conflict
Rechter in Iran -> vrouw mocht ook 2 druppels zuur in zijn ogen
doen.
Middeleeuwen:
4
RECHT
DEEL 1: ENKELE BASISBEGINSELEN UIT HET RECHT
1. ZIJN REGELS NOODZAKELIJK?
- Wie stelt regels op? En met welk doel?
o Federale overheid
- Wat indien de regels niet worden opgevolgd?
o Rechterlijke macht
- Gelden regels overal, altijd en voor iedereen op dezelfde manier?
o Openbaar ministerie onderzoekt overtredingen
- Zijn alle regels rechtvaardig? Zijn er regels die jullie niet
rechtvaardig vinden?
- Samenleven: mensen willen voorspelbaarheid, weten wat er verwacht wordt.
o Regels zijn onuitgesproken, gesproken, niet-geschreven, geschreven.
- Dynamisch: samenleving evolueerd voortdurend nieuwe problemen en
discussie over regels.
- Consensus(overeenstemming): mensen zien soms het recht als iets dat niet
precies bij u past
o Bv. Doodstraf, genocide, foltering, slavernij
o Voortdurend meningsverschillen en conflicten over de interpretatie van
regels
2. HET ONTSTAAN EN DE ONTWIKKELING VAN RECHT
3500 v.C. : het schrift uitgevonden : geschreven regels (=> sneller wereldwijd bekend)
1780 v.C. : wetboek v koning Hammoerabi
‘oog om oog’, ‘tand om tand’
recht v goddelijke oorsprong = Gods wil, is wet (eig. Farao’s, koningen, keizers,...)
Gewoonterecht : uit ongeschreven regels (traditie, generatie op generatie)
Op zoek nr regels zodat sml = geordend maken v regels ° instelling : taak :
- Rechtregels formuleren
- Rechtsregels uitvoeren
- Rechtsregels handhaven & evt afdwingen
1
,Na WOII : op internationaal niveau samengekomen ° mensenrechten (nood hieraan)
gevolg: recht = dynamisch mr ook complex
sprake van ‘juridisering vd sml’ : belang recht en rechtregels neemt toe = ingewikkeld
mr evengoed emanciperend (veel meer conflicten worden juridisch geregeld) bv. Plagiaat
o Voordeel: rechtsbescherming & mglh tot emancipatie
(emancipatie = vrij worden van beperkingen en gelijke rechten en kansen krijgen.
Het gaat erom dat groepen of individuen meer zelfstandigheid, zeggenschap en
gelijke behandeling krijgen in de samenleving. )
Wereldbevolking 8 miljard globalisering (= wereldwijd meer verbondenheid)
Doel rechtsregels? Om te kunnen samenleven:
- Nood aan rechtsbescherming
- Nood aan orde
- Nood aan rechtszekerheid
VERSCHIL MET RECHT EN GODSDIENST
- Recht is van overheidswege opgelegd - goddelijke oorsprong
- Recht is neutraal, opgesteld door overheid (niet religieus gericht)
- In niet geseculariseerde samenleving: geen strikte scheiding tussen
rechtsregels en godsdienstige regels (geen scheiding v Kerk & Staat)
- België is een geseculariseerde samenleving:
o Wel scheiding Kerk en Staat, mr niet absoluut:
o Wel erkenning v erediensten & financiële toelagen vanuit de overheid
o In de Grondwet (art 19 en 20 Gw.)
vrijheid v levensbeschouwing (kiezen welk vak je volgt: katholiek,
zedeleer,…)
niemand kan w verplicht e bepaalde godsdienst te belijden
VERSCHIL TUSSEN RECHT EN MORAAL
- Bron vd moraal = d mens zelf (waarden en normen vr jezelf)
- Nergens op papier staat wettelijk vastgelegd wat morele regels zijn maar aan de
andere kant zie je dat sommige rechtsregels wel een moraal inspiratie hebben gehad
- Rechtsnormen:
o gelden algemeen
o geschreven en afgekondigd
o kunnen worden afgedwongen en gesanctioneerd
- Wat is dé moraal? Sprake van ethisch pluralisme (= allemaal verschillende
ideeën van wat goed en slecht is)
Vb. Verschillende opvattingen over abortus, Euthanasie
- Recht is steeds een consensus (= meerderheid zou moeten beslissen over
welke regels gelden)
2
,3. EEN DEFINITIE VAN RECHT
- Geen universele definitie
- Elke land, gemeenschap, elke samenleving heeft een ander en eigen
ontwikkeling, sociale, filosofische en politieke organisatie
= Het recht is een geheel van bindende regels, opgesteld door de samenleving,
waardoor de belangen van de enkelingen die in de gemeenschap leven,
geordend worden, door middel van sociale dwang.”
KENMERKEN :
3.1 EEN GEHEEL VAN BINDENDE REGELS
- Geschreven/ ongeschreven
- Nationaal/ internationaal
- = Geen suggesties, noch aanbevelingen, maar formuleren:
o Een verbod: bv. diefstal, moord, geen 2 huwelijkspartners
o Een gebod: bv. schade vergoeden, iemand in nood moet je helpen
o Laten een handeling toe: bv. Schenking (kinderen geld geven)
o (Houden een belofte in: Bv. Recht op arbeid, recht op sociale zekerheid,…)
(verschil religie & morele regels: rechtsregels k w afgedwongen dr e georganiseerde
instanties die maatregelen en sancties k opleggen. Morele regels ontbreekt vaak zo een
georganiseerde structuur om ze af te dwingen)
3.2 OPGESTELD DOOR DE SAMENLEVING (WIJ)
- systeem v vrije verkiezingen = regels opgesteld dr
vertegenwoordigers
- Vertegenwoordigers en politici -> vertegenwoordigen
onze stem
- Democratie: het volk heerst
o Grieks: ‘demos:’ het volk heerst
- Wij verkiezen wie er in het parlement zetelt en de wetten maakt
- Parlementen vertegenwoordigen de wil vd leden vd sml
- Stemplicht (uitzondering lokale verkiezingen: stemrecht)
Land verdeeld in 3 machten:
Wetgevende macht: parlementen - VV
Maken wetten
Uitvoerende macht: regering, ministers
Wetten uitvoeren
Rechterlijke macht:
hoven/rechtbanken/rechters
3
, Past rechtsregels toe
Nt alleen Staat mr ook andere rechtsgemeenschappen (Vlaams, Waals en Brussels
niveau) & lokale besturen (gemeentes, provincies) maken recht
Kiesrecht = laat burgers toe om te stemmen in België: opkomstplicht (nt vr lokale
verkiezingen)
- vroeger: enkel rijke klassen kiesrecht
- vroeger: algemeen stemrecht = “één man één stem”
- alg stemrecht vrouwen in 1947 heel lang uitgesloten v politieke participatie
3.3 HET DOEL VAN HET RECHT IS DE SAMENLEVING ORDENEN EN IN STAND
HOUDEN
= Samenleven in deze gemeenschap vraagt om ORDE en nood aan ORGANISATIE
- Conflicterende belangen evenwicht hier tussen vinden
- Recht moet het samenleven vd mens m anderen mensen ‘leiden’
- Wnr gn regels : ° chaos, rebellie, ananarchie, eigen willekeur
Wnr gn overheidsinstellingen Natuurtoestand? Allen tegen allen? Chaos =
oorlog
o Daarom: maatschappelijk verdrag of sociaal contract
Collectieve beslissing (= akkoord tussen verschillenden partijen) om
macht af te staan aan overheid.
Hierdoor : legitimiteit van de overheid
Daarom zijn beperkingen in onze rechten/ vrijheden mogelijk in
functie van het algemeen belang + worden we beschermd indien
onze rechten worden geschonden
We hebben rechten en plichten
- Dus nood aan: evenwicht, regels die duidelijk zijn en rechtszekerheid
- Recht moet voldoen aan bepaalde kwaliteitsvereisten = rechtsregels moeten
rechtszekerheid bieden & rechtvaardig en doeltreffend zijn
3.4 AFDWINGBAARHEID VAN HET RECHT
= Rechterlijke macht die overtredingen v rechtsregels sanctioneert en
afdwingt
- Archaïsch stelsel:
- Taliowet: wraak en weerwraak, ‘oog om oog, tand om tand’
o Liet straffen toe mr kende reeds een begrenzing
o Escalatie van geweld = buitenproportionele geweldescalaties
o Bv. Vrouw in Iran -> man had zuur in haar gezicht gedaan door conflict
Rechter in Iran -> vrouw mocht ook 2 druppels zuur in zijn ogen
doen.
Middeleeuwen:
4
