ONDERWIJSRECHT
Uitgebreide Inhoudstafel
Lesnotities — Academiejaar 2025-2026
Lessen 1 t.e.m. 13
LES 1 — Inleiding tot het Onderwijsrecht
INLEIDING & ACTUELE CONTEXT
• Maatschappelijk debat: USA minister van onderwijs (Betsy DeVos)
• Religieuze scholen in Vlaanderen: ~60% van scholen — hoe zit het met publieke middelen?
• Eindtermen / minimumdoelen als inhoudelijk beschermingsmechanisme
• Andere 'grendels' in het VL onderwijssysteem:
◦ Leerkrachten + hun selectie
◦ Deontologische verplichtingen
◦ Onderwijsinspectie
◦ Selectie van leerlingen (verbod sinds 2002)
• Art. 24 & art. 19 GW: onderwijsvrijheid & religieuze vrijheid
EXAMENVORM
• Mondeling examen met 3 componenten:
◦ Zuivere theorievraag
◦ Casus (bv. aanvechten B-attest, wangedrag leerkracht)
◦ Opiniërende stelling — standpunt onderbouwen
INHOUD VAN DE CURSUS (OVERZICHT)
• Minimumdoelen
• Vlaamse toetsen
• Poging tot moslimschool in Vlaanderen
• Vrije schoolkeuze + selectie leerlingen
• Attestering (juridisering van onderwijs)
• Politiek in de klas & politieke geletterdheid
• Levensbeschouwelijke tekens in de klas
• Handicap in het onderwijs
,DE RECHTSTAK ONDERWIJSRECHT
• Functioneel rechtsgebied (combinatie meerdere rechtstakken)
• Grondwettelijke basis: art. 24 GW — atypisch gedetailleerd
• Mensenrechtelijke verdragen:
◦ IVRK (Verdrag inzake de rechten van het kind)
◦ IVRPH (Verdrag inzake rechten personen met handicap)
◦ BUPO-verdrag / IVESCR
◦ EVRM Protocol 1: 'niemand mag ontzegd worden van het recht op onderwijs'
• Specifieke wetteksten: decreten, uitvoeringsbesluiten, omzendbrieven
GESCHIEDENIS IN VOGELVLUCHT
• Historische rol private (religieuze) organisaties in onderwijs
• Verlichting: onderwijs als instrument voor maatschappelijke vooruitgang
• Impact aanhechting bij Noordelijke Nederlanden (1815): Willem I
◦ Gedwongen legaliteitsbeginsel
◦ Openbaar onderwijs als overheidszorg
◦ Poging tot controle over priestervorming → invloed op art. 19 GW
• Monsterverbond liberalen & katholieken → Unionisme
• Schoolstrijd 1 (ca. 1842–1878):
◦ Discussie: oprichtingsrecht OVH vs. private (religieuze) scholen
◦ Overheidsfinanciering van het onderwijs
◦ Geadopteerde scholen — concept ingevoerd en terug ingevoerd
• Schoolstrijd 2 (ca. 1950–1958):
◦ Voornamelijk over financiering, niet over oprichtingsvrijheid
◦ Schoolpact 1958: politiek compromis buiten het parlement
◦ Kern Schoolpact: scheiding neutraal ↔ religieus onderwijs
◦ Gelijke rechten: oprichting, middelen, salarissen
◦ Vrije schoolkeuze ouders
◦ Leerplicht verhoogd
◦ Godsdienst in officiële scholen (later alle erkende religies + zedenleer)
ART. 24 GW — STRUCTUUR & CONFLICTMODEL
• Verschillende actoren met conflicterende rechten:
◦ Actieve onderwijsvrijheid: scholen
◦ Passieve onderwijsvrijheid: ouders (vrije schoolkeuze)
◦ Recht op subsidie: scholen (door GwH ingelezen)
◦ Grondrecht op kwaliteitsvol onderwijs: leerlingen (OVH-plicht)
◦ Recht op levensbeschouwelijk conform onderwijs: ouders
• Defederalisering: vraagstukken BXL & faciliteitengemeenten
• Internationalisering: mensenrechtenverdragen & PISA-testen
HET SCHOLENLANDSCHAP IN VLAANDEREN
• 3 grote onderwijsnetten:
◦ GO! (Gemeenschapsonderwijs) — ± ⅕ van alle leerlingen
◦ Officieel gesubsidieerd onderwijs (gemeentelijk/provinciaal) — <10% SO, ±22% BO
◦ Vrij gesubsidieerd onderwijs (overwegend katholiek) — ± ¾ van alle leerlingen
• Basiscategorieën:
◦ Officieel onderwijs (GO + officieel gesubsidieerd): neutraliteitsverplichtingen + keuzeplicht erkende
godsdiensten
◦ Vrij gesubsidieerd onderwijs: privé-initiatief (vzw's)
• Financiering: subsidies vs. dotatie (GO)
• Inrichtende macht per net:
◦ GO!: Raad van GO + scholengroepen
◦ Officieel gesubsidieerd: gemeente- of provinciebesturen
◦ Vrij gesubsidieerd: lokale schoolbesturen (vzw's)
, • Soorten vrij gesubsidieerde scholen:
◦ Confessioneel: katholiek, protestants, Israëlitisch ...
◦ Niet-confessioneel: methodescholen (Freinet, Steiner, Jenaplan) + vrijzinnige scholen
• Nuance: methodescholen ook in officieel onderwijs (bv. gemeentelijke Freinetschool)
• Onderwijskoepels: verdediging belangen, juridisch advies, leerplannen
• Buiten de netten:
◦ Erkend maar niet gesubsidieerd: internationale scholen
◦ Huisonderwijs: homeschooling of niet-erkende school
LES 2 — Overheid in het Onderwijs & Art. 24 GW
WIE IS EEN OVERHEID IN HET ONDERWIJS?
• Officieel onderwijs = altijd een OVH
• Vrij onderwijs = soms een OVH, indien:
◦ Taken van algemeen belang uitvoert
◦ Imperiumbevoegdheid uitoefent (bv. uitreiken van attesten)
• Huisonderwijs = NOOIT een OVH (erkent geen attesten)
• Hoger onderwijs: wetgever heeft het onderscheid gemilderd
◦ Raad voor betwisting studievoortgangsbeslissingen (administratieve rechtbank)
◦ Creditsysteem per vak → uitgebreidere imperiumbevoegdheid
ART. 24 GW — INHOUD & STRUCTUUR
• §1 — Actieve vrijheid van onderwijs (eerste zin: 'het onderwijs is vrij'):
◦ Verbod op preventieve maatregelen
◦ Legaliteitsbeginsel (bestraffing enkel bij wet/decreet)
◦ Keuzevrijheid ouders gewaarborgd door de gemeenschap
◦ OVH richt neutraal onderwijs in (neutraliteit = eerbied voor opvattingen ouders & lln)
◦ Officieel onderwijs: keuze erkende godsdiensten + zedenleer (tot einde leerplicht)
• §2 — Delegatie aan autonoom orgaan (bv. GO!) bij 2/3 meerderheid
• §3 — Recht op onderwijs voor iedereen; gratis tot einde leerplicht; recht op morele/religieuze opvoeding
• §4 — Gelijkheidsbeginsel: alle actoren gelijk voor wet/decreet
• §5 — Inrichting/erkenning/subsidiëring bij wet of decreet
GEDEELTELIJKE OVERNAME VAN BESTAANDE REGELS
• Overname uit art. 17 GW (1831):
◦ Actieve vrijheid van oprichting, richting & inrichting
◦ Verbod op preventieve maatregelen
◦ Legaliteitsbeginsel
• Overname van 5 elementen van het Schoolpact:
◦ Keuzewaarborg voor ouders
◦ Neutraal onderwijs door OVH
◦ Godsdienst + zedenleer in officieel onderwijs
◦ Sociaal-economisch grondrecht: recht op onderwijs
◦ Gelijkheidsbeginsel
ACTIEVE VRIJHEID VAN ONDERWIJS
VRIJHEID VAN OPRICHTING
• In principe mag iedereen een school oprichten
• OVH mag kwaliteitscontrole uitvaardigen (ook voor niet-erkende scholen)
• Groot onderscheid tussen BE invulling & mensenrechtelijk kader:
, ◦ BE: verbod op preventieve maatregelen + studiebekrachtiging → ruimer
◦ Mensenrechtelijk kader: biedt geen recht op subsidie of studiebekrachtiging
• Oprichtingsvrijheid is niet onbeperkt — GwH proportionaliteitstoets
• Prefinanciering als feitelijke drempel voor extreme ideeën
• Systeem van voorlopige erkenning (Decreet Basisonderwijs, art. 62bis):
◦ Verantwoordelijkheid schoolbestuur
◦ Controle gebouwen
◦ Structuur conform decreet
◦ Controle onderwijsinspectie mogelijk
◦ Samenwerking met CLB
◦ Inhoudelijk: school moet mensenrechten respecteren in haar volledige werking
• Casus: moslimschool in Vlaanderen (Mechelen/Genk)
◦ Meerdere weigeringen voorlopige erkenning
◦ Rol van rapport Staatsveiligheid — GwH: dit mag
◦ RvS nog niet definitief beslist na derde aanvraag
LES 3 — Huisonderwijs & Vrijheid van Inrichting (Kwaliteitscontrole)
HUISONDERWIJS
• Leerplicht ≠ schoolplicht (België: leerplicht → huisonderwijs toegestaan)
• Recht op onderwijs van het kind = basis voor overheidscontrole
• Controle scherp gesteld in 2009
• 2 vormen van controle:
◦ Inhoudelijk: verklaring + leerplan vóór schooljaar
◦ Kwaliteit: deelname aan examencommissie (middenjury / VL examencommissie)
• Schema examencommissie:
◦ Basisonderwijs: inschrijven vóór 11j, slagen vóór 13j
◦ Secundair (1e graad): inschrijven vóór 13j, slagen vóór 15j
◦ 2e/3e graad: geen verdere verplichting (18j = einde leerplicht)
• GwH: controle is toegestaan, maar mag niet te ver gaan (balancering grondrechten)
• Kwaliteitsstandaard: IVRK — 'volledige ontplooiing persoonlijkheid & voorbereiding actief leven'
GWH RECHTSPRAAK — KOP 1 LESNOTITIES
• GwH-quotes i.v.m. vrijheid van onderwijs en balancering grondrechten
• EHRM: landen mogen thuisonderwijs verbieden (DUI-cases):
◦ Siebenhaar v. Duitsland
◦ Obst v. Duitsland
◦ Schüth v. Duitsland: reorganisatieplicht werkgever
LES 4 — Leerkrachten & Identiteitsgebonden Instanties (EHRM-rechtspraak)
EHRM-RECHTSPRAAK OVER ONTSLAG OM IDENTITAIRE REDENEN
• Vertrekpunt: Schüth v. Duitsland — reorganisatieplicht werkgever
• Fernandez Martinez v. Spanje:
◦ Priester die celibaat niet naleefde (5 kinderen)
◦ Uitgesproken in de media tégen celibaat → geloofwaardigheid aangetast
◦ EHRM: ontslag niet kennelijk onredelijk
• Travas v. Kroatië:
◦ Hertrouwd zonder nietigverklaring van eerder katholiek huwelijk
◦ EHRM: gevolgen waren kenbaar bij aanwerving
,RECHTSPOSITIE VAN LEERKRACHTEN IN VLAANDEREN
• 2 afzonderlijke rechtspositiedecreten:
◦ Voor gesubsidieerd onderwijs
◦ Voor rechtstreeks gefinancierd GO
• Historische reden: onzekerheid over art. 24 §4 GW (gelijkheidsbeginsel) in 1991
• Statutair aanwerven: 3 fasen:
◦ TABD: Tijdelijke Aanstelling van Beperkte Duur
◦ TAOD: Tijdelijke Aanstelling van Doorlopende Duur
◦ Vaste benoeming
VRIJHEID VAN INRICHTING — SELECTIE VAN PERSONEEL
• Mensenrechtelijk kader: enige marge om te selecteren zonder te discrimineren
• Identiteitsgebonden instanties mogen eigen criteria stellen
• Grenzen: EHRM-rechtspraak & discriminatieverbod
LES 5 — Vrijheid van Inrichting: Selectie van Leerlingen & Inschrijvingen
VRIJHEID VAN INRICHTING
• Meest ingeperkte component van de actieve onderwijsvrijheid
• Sterk beperkt omdat alle middelen van de OVH komen
SELECTIE VAN LEERLINGEN
• Helder aan banden gelegd door het GOK-decreet (2002)
• GwH-proportionaliteitstoets: inperking aanvaardbaar
• Commissie leerlingenrechten: bewaakt inschrijvingscontentieux
HET INSCHRIJVINGSSYSTEEM
• Vroeger: kamperen & lange rijen
• Decreet Crevits 2019: digitale aanmelding
◦ 4 jaar vertraging door COVID en ideologisch debat (dubbele contingentering)
• Huidige systeem (3 afzonderlijke decreten: VL, BXL, VL rand):
◦ Geen dubbele contingentering meer
◦ Schoolkeuze evolueert naar buurtreflectie: losgelaten
◦ Optie: 20% voorbehoud voor ondervertegenwoordigde groepen
• LOP (Lokaal Overlegplatform):
◦ Netwerk boven de scholen in een regio
◦ Beheert digitale aanmeldsystemen
◦ Beslist over ondervertegenwoordigde groepen
EINDTERMEN
• Ingevoerd eind jaren 1990 (lang uitgesteld ondanks Schoolpact)
• Rol eindtermen: kwaliteitsmeter OVH t.a.v. scholen (niet t.a.v. individuele leerlingen)
• Systeem oud (jaren 90) vs. nieuw (heden):
◦ Kennis = te bereiken (resultaatsverbintenis) → op populatieniveau (70% leerlingen)
◦ Attitudes = na te streven (inspanningsverbintenis)
◦ VOETen (VakOverschrijdende EindTermEN) = na te streven
◦ Basisgeletterdheid (wiskunde, NL, digitaal) = elke individuele leerling
• Geen eindtermen voor religieuze vakken (scheiding kerk & staat)
, • Attestering: altijd volledig in handen van de school
• GwH-rechtspraak over eindtermen:
◦ GwH vernietigt minimumdoelen secundair onderwijs (2022) — vernietiging uitgesteld met 2 jaar
◦ OVH mag 'wat' bepalen, niet het 'hoe' (geen pedagogische sturing)
• Gelijkwaardigheidsaanvraag: eigen minimumdoelen voorleggen ter goedkeuring parlement (bv.
Steinerscholen)
LES 6 — Eindtermen (vervolg), Lessen Godsdienst & Centrale Toetsen
RECAP EINDTERMEN & GWH-TOETS
• Mensenrechtelijk kader vraagt OVH om minimumkader te voorzien
• Minimumdoelen altijd gecontesteerd (bv. methodescholen)
• OVH mag niet het volledige curriculum vasthouden
• Pedagogische sturing = niet de functie van een eindterm
• Attitudes & waarden: terughoudend, want raakt aan identiteit school (GwH)
• GwH 2022: arrest opvallend in zijn onopvallendheid — zelfde norm als jaren 90
LESSEN GODSDIENST & LEVENSBESCHOUWING
• OVH mag géén eindtermen stellen voor levensbeschouwelijke vakken (scheiding kerk & staat)
• Erkende godsdiensten + niet-confessionele zedenleer (= levensbeschouwelijk vak, niet neutraal)
• Vrijzinnigen = erkende levensbeschouwing
• Methodescholen: cultuurbeschouwing (ook niet neutraal)
• OVH betaalt 2u levensbeschouwelijk onderwijs maar heeft weinig controle:
◦ Erkende instantie bepaalt curriculum + leerkracht
◦ Eigen inspectiedienst per levensbeschouwing
• Uitbreidingen doorheen de tijd:
◦ Respect voor internationale & grondwettelijke mensenrechtenbeginselen verplicht
◦ Directeur mag lessen binnenwandelen (controle grondrechten)
◦ Goedgekeurde eindtermen & ontwikkelingsdoelen moeten worden gerespecteerd
◦ Creationisme naast evolutietheorie: mag, maar wetenschappelijk perspectief niet ondergraven
• Interlevensbeschouwelijke competenties: bottom-up, inmiddels decretaal verplicht
QUO VADIS (TOEKOMST GODSDIENST IN HET ONDERWIJS)
• Huidig systeem (7 erkende levensbeschouwingen + zedenleer) = administratieve rompslomp
• Discussie over hervorming van het vak levensbeschouwing
CENTRALE EXAMENS: DE VLAAMSE TOETSEN
• Vlaanderen koos voor geen centrale examens (i.t.t. bv. Duitsland & FR Gemeenschap)
• Vlaamse toetsen als tussenoplossing: momenteel lopende discussie
LES 7 — Passieve Vrijheid van Onderwijs & Neutraliteit
PASSIEVE VRIJHEID VAN ONDERWIJS — ALGEMEEN
• Art. 24 §1 alinea 2 GW: GW-verplichting gemeenschap om ouders te laten kiezen
• Verschil met keuzerecht uit GOK-decreet:
◦ Passieve onderwijsvrijheid (GW): recht op keuze officieel ↔ religieus onderwijs (Schoolpactcompromis)
◦ Keuzerecht GOK-decreet: ruimer, maar geen GW-plicht op specifieke school
, • Hiërarchie: keuzerecht ouders < hoger belang grondrecht op onderwijs & naleving leerplicht kind (EHRM)
• OVH heeft verplichting keuze waar te maken op abstract niveau (niet voor specifieke school)
WAARBORGEN VAN DE VRIJE KEUZE
• Arsenal aan scholen & opleidingen vereist (anders geen keuze)
• Wanneer bepaald soort onderwijs niet bestaat: OVH moet niet financieren
• Gebrek aan NL-talige plekken in BXL: overheidsaansprakelijkheidsprocedure
• Recht op gewaarborgde schoolloopbaan + blijvende passieve onderwijsvrijheid
• School mag schoolhoppen tegengaan (tenzij om religieuze redenen)
NEUTRALITEIT
• Verplichte neutraliteit: GO! (Schoolpactcompromis) + alle officiële scholen
• Inclusieve neutraliteit vs. exclusieve neutraliteit
• GW-wetgever heeft invulling bewust opengelaten
• Art. 24 §2 GW: GO! mag eigen keuze maken via pedagogisch project
• EHRM-rechtspraak over neutraliteit en religieuze vakken:
◦ Kjeldsen & Busk Madsen: seksuele opvoeding
◦ Hasan: islamlessen in neutraal onderwijs
◦ Folgero: katholieke lessen in neutraal onderwijs
◦ Valsamis: nationale feestdag & religieuze bezwaren
◦ Perovy: priester op eerste schooldag
◦ Lautsi: kruisbeelden in de klas (EHRM: margin of appreciation)
• BE GW: keuze respecteert de neutraliteit
LES 8 — Art. 24 §3 GW: Het Recht op Onderwijs (Internationaal & Nationaal)
RECHT OP ONDERWIJS IN HET EVRM
• Protocol 1 EVRM: 'niemand mag het recht op onderwijs worden ontzegd'
• Negatieve formulering → weinig handvaten voor EHRM
• Basishouding EHRM: landen niet verplichten tot specifieke inrichtingsvorm
• Recht op 'those institutions existing at a given time' (BE linguïstiekzaak)
• Substance of the right moet gerespecteerd worden
• EHRM legt geen vereiste op inzake specifieke talen, enkel landstalen
• EHRM: desegregatiemaatregelen zijn verplicht (o.a. ROMA-cases)
RECHT OP ONDERWIJS IN ANDERE INTERNATIONALE VERDRAGEN
• ECOSOC (IVESCR): gedetailleerder over recht op onderwijs
• IVRK: 'right to education' — korter, gelijkaardig aan ECOSOC
• Privé-initiatief gelijk subsidiëren = BE-keuze (niet Europese verplichting)
BEVOEGDHEIDSVERDELING & TAALREGELING
MATERIËLE BEVOEGDHEIDSVERDELING
• Art. 127 GW: bevoegdheid onderwijs → gemeenschappen (heel ruim)
• 3 federale bevoegdheden (limitatief, restrictief geïnterpreteerd):
◦ Begin en einde van de leerplicht
◦ Minimale vereisten voor uitreiken van diploma's
◦ Pensioenregeling
• Niet inbegrepen bij gemeenschapsbevoegdheid: toegang tot de beroepen (federaal)
• Hoger onderwijs: VL Gemeenschap richtte Raad voor betwisting studievoortgangsbeslissingen op
, ◦ Toegestaan via impliciete bevoegdheden (art. 10 BWHI)
◦ RvS fungeert als cassatierechter
LES 9 — Bevoegdheidsverdeling: Territoriaal & Taalregeling
TERRITORIALE BEVOEGDHEIDSVERDELING
• BXL = tweetalig → zowel NL- als FR-talige gemeenschap bevoegd
• Taal van de instelling bij oprichting = bepalend voor bevoegde wetgever
• NL-talige scholen volgen VL regelgeving; FR-talige scholen FR regelgeving
• Huisonderwijs in BXL: geen inrichtende macht → residuaire bevoegdheid federale OVH
◦ In de praktijk: via samenwerkingsprotocol opgelost
• Tweetalige scholen in BXL: institutioneel deficit (wie is bevoegd?)
• BHG: pogingen om scholen te mogen organiseren → complexiteit
• Grootste percentage huisonderwijs in BE: BXL (marginaal systeem)
TAALREGELING IN HET ONDERWIJS
• Art. 129 GW: bevoegdheid voor bestuurstaal, inclusief in het onderwijs
• EHRM: geen verplichting tot onderwijs in specifieke minderheidstaal
• EHRM: desegregatie t.a.v. taalminderheidsgroepen
• Faciliteitengemeenten: bijzondere taalregelingen
• Onderwijs taalniveau VL/FR-talige ouders meegenomen in verdelingssystemen
LES 10 — Handelsactiviteiten, Commissie Zorgvuldig Bestuur & Attestering
HANDELSACTIVITEITEN OP SCHOOL
• Basisregel: school mag geen daden van koophandel stellen
• Uitzondering: winst die past in het pedagogisch kader is OK (mits terugvloeiing naar school)
• Occasionele activiteiten: toegestaan (bv. veldloop, opendeurdag)
• Omzendbrieven bepalen categorieën (SO64 & basisonderwijs)
• Concrete voorbeelden:
◦ Schoolfoto's (pasfoto's, siblingfoto's): occasioneel OK, geen aankoopverplichting
◦ Drankautomaten: OK mits geen aankoopverplichting & reële prijs
◦ Verhuren/verkopen boeken: OK mits geen aankoopverplichting
◦ Kapperschool: echte mensen oefenen = OK, maar grenzen webwinkel
RECLAME & SPONSORING
• Reclame: staat los van schoolactiviteiten
• Sponsoring: bijdrage met doel bekendheid te verhogen tijdens activiteit
• Basisonderwijs: leermateriaal & verplichte activiteiten vrij van sponsoring/reclame
• Secundair onderwijs: lessen vrij van sponsoring/reclame
• Aankoopverplichting enkel bij zaken niet beschikbaar op vrije markt (bv. turnshirt)
ATTESTERING — INLEIDING
• Juridisering van onderwijs: perceptie vs. realiteit
• Wettelijk kader: omzendbrief SO64 (meenemen naar examen)
• Hoger onderwijs vs. basis/secundair: verschillende aanvechtingsmogelijkheden
,LES 13 — Slot van de Leerstof: Attestering & Beroepsprocedures
DE DELIBERERENDE KLASSENRAAD
• Samengesteld uit leerkrachten die les gaven aan de betrokken leerling
• Lat = 50% van alles: onderwijsdoelen + koepeldoelen + keuzes leerkracht
• Cijfers zijn niet verplicht en niet noodzakelijk doorslaggevend
• Prospectieve blik: wat gaat er volgend jaar met deze leerling gebeuren?
• A-attest: leerling slaagt + zal volgend jaar slagen in dezelfde richting
• B-attest: leerling slaagt maar wordt naar andere richting gestuurd (clausulering)
• C-attest: leerling is niet geslaagd — jaar overzitten
• Gedrag/attitude: secundair gegeven (al verdisconteerd in resultaten)
• Juridische aard: OVH-beslissing (imperiumbevoegdheid)
INTERNE BEROEPSPROCEDURE
• Verplicht doorlopen vóór toegang tot rechter (georganiseerd bestuurlijk beroep)
• 2 OVH tegelijk bevoegd: klassenraad (1e beslissing) + beroepsinstantie (2e beslissing)
• Beroepsinstantie: devolutieve werking (gans dossier opnieuw behandeld)
• Uitputtingsvereiste (procedureel & inhoudelijk):
◦ Tijdig en rechtsgeldig vatten (termijnen in schoolreglement)
◦ Alle grieven al bij beroepsinstantie inbrengen
◦ Geen nieuwe feitelijke argumenten meer voor rechter
• Rechter kijkt terug naar moment van beroepscommissie
• Praktisch advies: advocaat meenemen naar beroepsinstantie
• Minimale vereisten tijdig & geldig vatten: conform het schoolreglement
EXTERNE BEROEPSPROCEDURE (RVS)
• Pas na uitputting interne beroepsprocedure
• % beroepen bij RvS is verwaarloosbaar
• Rechter kijkt of beroepscommissie correct besliste met toen gekende feiten
LES 11 — Discussiecollege: Inclusief Onderwijs
MENSENRECHTELIJK KADER
• Art. 15 Herzien Europees Sociaal Handvest: onderwijs in gewoon kader tenzij onmogelijk
• VN-Verdrag inzake rechten personen met een handicap (VRPH, 2008):
◦ Art. 24 VRPH: recht op inclusief, hoogwaardig en gratis basisonderwijs
◦ Kinderen met beperking: recht op gewone scholen + redelijke aanpassingen
◦ General Comment nr. 4 (2016): parallel systeem buitengewoon onderwijs incompatibel
• Belgische Grondwet (art. 22ter, 2021): recht op volledige inclusie + redelijke aanpassingen
WAT IS INCLUSIEF ONDERWIJS?
• Omgeving past zich aan de persoon aan (niet omgekeerd)
• A priori aanpassingen door school (vóór inschrijving leerling met handicap)
• Emancipatorisch doel: leren meedraaien in maatschappij
• Financieel voordeel: zelfstandigheid bevorderen
,JURIDISCHE BINDING
• Sociaal grondrecht van de tweede orde → progressieve invoeringsverplichting
• Standstill-clausule (art. 4.4 & 4.5 VRPH): geen stappen achteruit
• Brede appreciatiemarge voor staten
• Facultatief Protocol: individuele klachtenprocedure mogelijk
• Belgische aanpak: M-decreet → nieuw Leersteundecreet
LES 12 — Discussiecollege: Verbod op Levensbeschouwelijke Tekens (LBT) bij Leerlingen
NEUTRALITEIT IN DE BELGISCHE ONDERWIJSCONTEXT
• Verplichte neutraliteit: GO! + alle officiële scholen
• Inclusieve neutraliteit vs. exclusieve neutraliteit
• Tussenposities: bv. LBT toegelaten op uitstap maar niet in school
• GW-wetgever heeft invulling bewust niet vastgezet
• GO! bepaalt via pedagogisch project (art. 24 §2 GW + bijzondere wet GO)
• Verbod LBT t.a.v. leerkrachten: juridisch aanvaard (bijzondere gezagsrelatie)
◦ VMRI-beslissing 2025: verbod bij Oost-Vlaamse Provinciale Scholen → discriminatiebeslissing
RECHT OP GODSDIENSTVRIJHEID
I. DRAAGWIJDTE
• Art. 9 EVRM: vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst = grondslag democratische samenleving
• 3 dimensies: interne vrijheid — vrijheid om te veranderen — vrijheid om te belijden
• Minderjarigen zijn zelfstandige dragers van dit recht (art. 9 EVRM, art. 18 BUPO, art. 14.1 IVRK)
II. BEPERKINGEN — ESCAPE-CLAUSULE
• Vrijheid om godsdienst te belijden is niet absoluut
• Art. 9.2 EVRM, 18.3 BUPO, 14.3 IVRK: beperkingen gerechtvaardigd indien:
◦ (1) bij wet voorzien (voorzienbaar & toegankelijk)
◦ (2) legitiem doel (openbare orde, gezondheid, zedelijkheid, rechten van anderen)
◦ (3) noodzakelijk in democratische samenleving:
◦ — dringende maatschappelijke behoefte
◦ — pertinentie (nuttig, relevant, toereikend)
◦ — noodzakelijkheid & proportionaliteit
RECHTSPRAAK OVER LBT BIJ LEERLINGEN
• RvS, Hof van Beroep Antwerpen, GwH, EHRM én VMRI hebben zich uitgesproken
• Redeneringen en conclusies zijn niet gelijkluidend
• Perspectieven: grondrechtenperspectief (godsdienstvrijheid) & discriminatieperspectief
LES 13 (Deel 2) — Exameninformatie
MONDELINGE EXAMENVORM
• 3 onderdelen:
◦ 1. Zuivere theorievraag
◦ 2. Casus (bv. B-attest aanvechten, wangedrag leerkracht)
◦ 3. Opiniërende stelling — standpunt juridisch onderbouwen
Uitgebreide Inhoudstafel
Lesnotities — Academiejaar 2025-2026
Lessen 1 t.e.m. 13
LES 1 — Inleiding tot het Onderwijsrecht
INLEIDING & ACTUELE CONTEXT
• Maatschappelijk debat: USA minister van onderwijs (Betsy DeVos)
• Religieuze scholen in Vlaanderen: ~60% van scholen — hoe zit het met publieke middelen?
• Eindtermen / minimumdoelen als inhoudelijk beschermingsmechanisme
• Andere 'grendels' in het VL onderwijssysteem:
◦ Leerkrachten + hun selectie
◦ Deontologische verplichtingen
◦ Onderwijsinspectie
◦ Selectie van leerlingen (verbod sinds 2002)
• Art. 24 & art. 19 GW: onderwijsvrijheid & religieuze vrijheid
EXAMENVORM
• Mondeling examen met 3 componenten:
◦ Zuivere theorievraag
◦ Casus (bv. aanvechten B-attest, wangedrag leerkracht)
◦ Opiniërende stelling — standpunt onderbouwen
INHOUD VAN DE CURSUS (OVERZICHT)
• Minimumdoelen
• Vlaamse toetsen
• Poging tot moslimschool in Vlaanderen
• Vrije schoolkeuze + selectie leerlingen
• Attestering (juridisering van onderwijs)
• Politiek in de klas & politieke geletterdheid
• Levensbeschouwelijke tekens in de klas
• Handicap in het onderwijs
,DE RECHTSTAK ONDERWIJSRECHT
• Functioneel rechtsgebied (combinatie meerdere rechtstakken)
• Grondwettelijke basis: art. 24 GW — atypisch gedetailleerd
• Mensenrechtelijke verdragen:
◦ IVRK (Verdrag inzake de rechten van het kind)
◦ IVRPH (Verdrag inzake rechten personen met handicap)
◦ BUPO-verdrag / IVESCR
◦ EVRM Protocol 1: 'niemand mag ontzegd worden van het recht op onderwijs'
• Specifieke wetteksten: decreten, uitvoeringsbesluiten, omzendbrieven
GESCHIEDENIS IN VOGELVLUCHT
• Historische rol private (religieuze) organisaties in onderwijs
• Verlichting: onderwijs als instrument voor maatschappelijke vooruitgang
• Impact aanhechting bij Noordelijke Nederlanden (1815): Willem I
◦ Gedwongen legaliteitsbeginsel
◦ Openbaar onderwijs als overheidszorg
◦ Poging tot controle over priestervorming → invloed op art. 19 GW
• Monsterverbond liberalen & katholieken → Unionisme
• Schoolstrijd 1 (ca. 1842–1878):
◦ Discussie: oprichtingsrecht OVH vs. private (religieuze) scholen
◦ Overheidsfinanciering van het onderwijs
◦ Geadopteerde scholen — concept ingevoerd en terug ingevoerd
• Schoolstrijd 2 (ca. 1950–1958):
◦ Voornamelijk over financiering, niet over oprichtingsvrijheid
◦ Schoolpact 1958: politiek compromis buiten het parlement
◦ Kern Schoolpact: scheiding neutraal ↔ religieus onderwijs
◦ Gelijke rechten: oprichting, middelen, salarissen
◦ Vrije schoolkeuze ouders
◦ Leerplicht verhoogd
◦ Godsdienst in officiële scholen (later alle erkende religies + zedenleer)
ART. 24 GW — STRUCTUUR & CONFLICTMODEL
• Verschillende actoren met conflicterende rechten:
◦ Actieve onderwijsvrijheid: scholen
◦ Passieve onderwijsvrijheid: ouders (vrije schoolkeuze)
◦ Recht op subsidie: scholen (door GwH ingelezen)
◦ Grondrecht op kwaliteitsvol onderwijs: leerlingen (OVH-plicht)
◦ Recht op levensbeschouwelijk conform onderwijs: ouders
• Defederalisering: vraagstukken BXL & faciliteitengemeenten
• Internationalisering: mensenrechtenverdragen & PISA-testen
HET SCHOLENLANDSCHAP IN VLAANDEREN
• 3 grote onderwijsnetten:
◦ GO! (Gemeenschapsonderwijs) — ± ⅕ van alle leerlingen
◦ Officieel gesubsidieerd onderwijs (gemeentelijk/provinciaal) — <10% SO, ±22% BO
◦ Vrij gesubsidieerd onderwijs (overwegend katholiek) — ± ¾ van alle leerlingen
• Basiscategorieën:
◦ Officieel onderwijs (GO + officieel gesubsidieerd): neutraliteitsverplichtingen + keuzeplicht erkende
godsdiensten
◦ Vrij gesubsidieerd onderwijs: privé-initiatief (vzw's)
• Financiering: subsidies vs. dotatie (GO)
• Inrichtende macht per net:
◦ GO!: Raad van GO + scholengroepen
◦ Officieel gesubsidieerd: gemeente- of provinciebesturen
◦ Vrij gesubsidieerd: lokale schoolbesturen (vzw's)
, • Soorten vrij gesubsidieerde scholen:
◦ Confessioneel: katholiek, protestants, Israëlitisch ...
◦ Niet-confessioneel: methodescholen (Freinet, Steiner, Jenaplan) + vrijzinnige scholen
• Nuance: methodescholen ook in officieel onderwijs (bv. gemeentelijke Freinetschool)
• Onderwijskoepels: verdediging belangen, juridisch advies, leerplannen
• Buiten de netten:
◦ Erkend maar niet gesubsidieerd: internationale scholen
◦ Huisonderwijs: homeschooling of niet-erkende school
LES 2 — Overheid in het Onderwijs & Art. 24 GW
WIE IS EEN OVERHEID IN HET ONDERWIJS?
• Officieel onderwijs = altijd een OVH
• Vrij onderwijs = soms een OVH, indien:
◦ Taken van algemeen belang uitvoert
◦ Imperiumbevoegdheid uitoefent (bv. uitreiken van attesten)
• Huisonderwijs = NOOIT een OVH (erkent geen attesten)
• Hoger onderwijs: wetgever heeft het onderscheid gemilderd
◦ Raad voor betwisting studievoortgangsbeslissingen (administratieve rechtbank)
◦ Creditsysteem per vak → uitgebreidere imperiumbevoegdheid
ART. 24 GW — INHOUD & STRUCTUUR
• §1 — Actieve vrijheid van onderwijs (eerste zin: 'het onderwijs is vrij'):
◦ Verbod op preventieve maatregelen
◦ Legaliteitsbeginsel (bestraffing enkel bij wet/decreet)
◦ Keuzevrijheid ouders gewaarborgd door de gemeenschap
◦ OVH richt neutraal onderwijs in (neutraliteit = eerbied voor opvattingen ouders & lln)
◦ Officieel onderwijs: keuze erkende godsdiensten + zedenleer (tot einde leerplicht)
• §2 — Delegatie aan autonoom orgaan (bv. GO!) bij 2/3 meerderheid
• §3 — Recht op onderwijs voor iedereen; gratis tot einde leerplicht; recht op morele/religieuze opvoeding
• §4 — Gelijkheidsbeginsel: alle actoren gelijk voor wet/decreet
• §5 — Inrichting/erkenning/subsidiëring bij wet of decreet
GEDEELTELIJKE OVERNAME VAN BESTAANDE REGELS
• Overname uit art. 17 GW (1831):
◦ Actieve vrijheid van oprichting, richting & inrichting
◦ Verbod op preventieve maatregelen
◦ Legaliteitsbeginsel
• Overname van 5 elementen van het Schoolpact:
◦ Keuzewaarborg voor ouders
◦ Neutraal onderwijs door OVH
◦ Godsdienst + zedenleer in officieel onderwijs
◦ Sociaal-economisch grondrecht: recht op onderwijs
◦ Gelijkheidsbeginsel
ACTIEVE VRIJHEID VAN ONDERWIJS
VRIJHEID VAN OPRICHTING
• In principe mag iedereen een school oprichten
• OVH mag kwaliteitscontrole uitvaardigen (ook voor niet-erkende scholen)
• Groot onderscheid tussen BE invulling & mensenrechtelijk kader:
, ◦ BE: verbod op preventieve maatregelen + studiebekrachtiging → ruimer
◦ Mensenrechtelijk kader: biedt geen recht op subsidie of studiebekrachtiging
• Oprichtingsvrijheid is niet onbeperkt — GwH proportionaliteitstoets
• Prefinanciering als feitelijke drempel voor extreme ideeën
• Systeem van voorlopige erkenning (Decreet Basisonderwijs, art. 62bis):
◦ Verantwoordelijkheid schoolbestuur
◦ Controle gebouwen
◦ Structuur conform decreet
◦ Controle onderwijsinspectie mogelijk
◦ Samenwerking met CLB
◦ Inhoudelijk: school moet mensenrechten respecteren in haar volledige werking
• Casus: moslimschool in Vlaanderen (Mechelen/Genk)
◦ Meerdere weigeringen voorlopige erkenning
◦ Rol van rapport Staatsveiligheid — GwH: dit mag
◦ RvS nog niet definitief beslist na derde aanvraag
LES 3 — Huisonderwijs & Vrijheid van Inrichting (Kwaliteitscontrole)
HUISONDERWIJS
• Leerplicht ≠ schoolplicht (België: leerplicht → huisonderwijs toegestaan)
• Recht op onderwijs van het kind = basis voor overheidscontrole
• Controle scherp gesteld in 2009
• 2 vormen van controle:
◦ Inhoudelijk: verklaring + leerplan vóór schooljaar
◦ Kwaliteit: deelname aan examencommissie (middenjury / VL examencommissie)
• Schema examencommissie:
◦ Basisonderwijs: inschrijven vóór 11j, slagen vóór 13j
◦ Secundair (1e graad): inschrijven vóór 13j, slagen vóór 15j
◦ 2e/3e graad: geen verdere verplichting (18j = einde leerplicht)
• GwH: controle is toegestaan, maar mag niet te ver gaan (balancering grondrechten)
• Kwaliteitsstandaard: IVRK — 'volledige ontplooiing persoonlijkheid & voorbereiding actief leven'
GWH RECHTSPRAAK — KOP 1 LESNOTITIES
• GwH-quotes i.v.m. vrijheid van onderwijs en balancering grondrechten
• EHRM: landen mogen thuisonderwijs verbieden (DUI-cases):
◦ Siebenhaar v. Duitsland
◦ Obst v. Duitsland
◦ Schüth v. Duitsland: reorganisatieplicht werkgever
LES 4 — Leerkrachten & Identiteitsgebonden Instanties (EHRM-rechtspraak)
EHRM-RECHTSPRAAK OVER ONTSLAG OM IDENTITAIRE REDENEN
• Vertrekpunt: Schüth v. Duitsland — reorganisatieplicht werkgever
• Fernandez Martinez v. Spanje:
◦ Priester die celibaat niet naleefde (5 kinderen)
◦ Uitgesproken in de media tégen celibaat → geloofwaardigheid aangetast
◦ EHRM: ontslag niet kennelijk onredelijk
• Travas v. Kroatië:
◦ Hertrouwd zonder nietigverklaring van eerder katholiek huwelijk
◦ EHRM: gevolgen waren kenbaar bij aanwerving
,RECHTSPOSITIE VAN LEERKRACHTEN IN VLAANDEREN
• 2 afzonderlijke rechtspositiedecreten:
◦ Voor gesubsidieerd onderwijs
◦ Voor rechtstreeks gefinancierd GO
• Historische reden: onzekerheid over art. 24 §4 GW (gelijkheidsbeginsel) in 1991
• Statutair aanwerven: 3 fasen:
◦ TABD: Tijdelijke Aanstelling van Beperkte Duur
◦ TAOD: Tijdelijke Aanstelling van Doorlopende Duur
◦ Vaste benoeming
VRIJHEID VAN INRICHTING — SELECTIE VAN PERSONEEL
• Mensenrechtelijk kader: enige marge om te selecteren zonder te discrimineren
• Identiteitsgebonden instanties mogen eigen criteria stellen
• Grenzen: EHRM-rechtspraak & discriminatieverbod
LES 5 — Vrijheid van Inrichting: Selectie van Leerlingen & Inschrijvingen
VRIJHEID VAN INRICHTING
• Meest ingeperkte component van de actieve onderwijsvrijheid
• Sterk beperkt omdat alle middelen van de OVH komen
SELECTIE VAN LEERLINGEN
• Helder aan banden gelegd door het GOK-decreet (2002)
• GwH-proportionaliteitstoets: inperking aanvaardbaar
• Commissie leerlingenrechten: bewaakt inschrijvingscontentieux
HET INSCHRIJVINGSSYSTEEM
• Vroeger: kamperen & lange rijen
• Decreet Crevits 2019: digitale aanmelding
◦ 4 jaar vertraging door COVID en ideologisch debat (dubbele contingentering)
• Huidige systeem (3 afzonderlijke decreten: VL, BXL, VL rand):
◦ Geen dubbele contingentering meer
◦ Schoolkeuze evolueert naar buurtreflectie: losgelaten
◦ Optie: 20% voorbehoud voor ondervertegenwoordigde groepen
• LOP (Lokaal Overlegplatform):
◦ Netwerk boven de scholen in een regio
◦ Beheert digitale aanmeldsystemen
◦ Beslist over ondervertegenwoordigde groepen
EINDTERMEN
• Ingevoerd eind jaren 1990 (lang uitgesteld ondanks Schoolpact)
• Rol eindtermen: kwaliteitsmeter OVH t.a.v. scholen (niet t.a.v. individuele leerlingen)
• Systeem oud (jaren 90) vs. nieuw (heden):
◦ Kennis = te bereiken (resultaatsverbintenis) → op populatieniveau (70% leerlingen)
◦ Attitudes = na te streven (inspanningsverbintenis)
◦ VOETen (VakOverschrijdende EindTermEN) = na te streven
◦ Basisgeletterdheid (wiskunde, NL, digitaal) = elke individuele leerling
• Geen eindtermen voor religieuze vakken (scheiding kerk & staat)
, • Attestering: altijd volledig in handen van de school
• GwH-rechtspraak over eindtermen:
◦ GwH vernietigt minimumdoelen secundair onderwijs (2022) — vernietiging uitgesteld met 2 jaar
◦ OVH mag 'wat' bepalen, niet het 'hoe' (geen pedagogische sturing)
• Gelijkwaardigheidsaanvraag: eigen minimumdoelen voorleggen ter goedkeuring parlement (bv.
Steinerscholen)
LES 6 — Eindtermen (vervolg), Lessen Godsdienst & Centrale Toetsen
RECAP EINDTERMEN & GWH-TOETS
• Mensenrechtelijk kader vraagt OVH om minimumkader te voorzien
• Minimumdoelen altijd gecontesteerd (bv. methodescholen)
• OVH mag niet het volledige curriculum vasthouden
• Pedagogische sturing = niet de functie van een eindterm
• Attitudes & waarden: terughoudend, want raakt aan identiteit school (GwH)
• GwH 2022: arrest opvallend in zijn onopvallendheid — zelfde norm als jaren 90
LESSEN GODSDIENST & LEVENSBESCHOUWING
• OVH mag géén eindtermen stellen voor levensbeschouwelijke vakken (scheiding kerk & staat)
• Erkende godsdiensten + niet-confessionele zedenleer (= levensbeschouwelijk vak, niet neutraal)
• Vrijzinnigen = erkende levensbeschouwing
• Methodescholen: cultuurbeschouwing (ook niet neutraal)
• OVH betaalt 2u levensbeschouwelijk onderwijs maar heeft weinig controle:
◦ Erkende instantie bepaalt curriculum + leerkracht
◦ Eigen inspectiedienst per levensbeschouwing
• Uitbreidingen doorheen de tijd:
◦ Respect voor internationale & grondwettelijke mensenrechtenbeginselen verplicht
◦ Directeur mag lessen binnenwandelen (controle grondrechten)
◦ Goedgekeurde eindtermen & ontwikkelingsdoelen moeten worden gerespecteerd
◦ Creationisme naast evolutietheorie: mag, maar wetenschappelijk perspectief niet ondergraven
• Interlevensbeschouwelijke competenties: bottom-up, inmiddels decretaal verplicht
QUO VADIS (TOEKOMST GODSDIENST IN HET ONDERWIJS)
• Huidig systeem (7 erkende levensbeschouwingen + zedenleer) = administratieve rompslomp
• Discussie over hervorming van het vak levensbeschouwing
CENTRALE EXAMENS: DE VLAAMSE TOETSEN
• Vlaanderen koos voor geen centrale examens (i.t.t. bv. Duitsland & FR Gemeenschap)
• Vlaamse toetsen als tussenoplossing: momenteel lopende discussie
LES 7 — Passieve Vrijheid van Onderwijs & Neutraliteit
PASSIEVE VRIJHEID VAN ONDERWIJS — ALGEMEEN
• Art. 24 §1 alinea 2 GW: GW-verplichting gemeenschap om ouders te laten kiezen
• Verschil met keuzerecht uit GOK-decreet:
◦ Passieve onderwijsvrijheid (GW): recht op keuze officieel ↔ religieus onderwijs (Schoolpactcompromis)
◦ Keuzerecht GOK-decreet: ruimer, maar geen GW-plicht op specifieke school
, • Hiërarchie: keuzerecht ouders < hoger belang grondrecht op onderwijs & naleving leerplicht kind (EHRM)
• OVH heeft verplichting keuze waar te maken op abstract niveau (niet voor specifieke school)
WAARBORGEN VAN DE VRIJE KEUZE
• Arsenal aan scholen & opleidingen vereist (anders geen keuze)
• Wanneer bepaald soort onderwijs niet bestaat: OVH moet niet financieren
• Gebrek aan NL-talige plekken in BXL: overheidsaansprakelijkheidsprocedure
• Recht op gewaarborgde schoolloopbaan + blijvende passieve onderwijsvrijheid
• School mag schoolhoppen tegengaan (tenzij om religieuze redenen)
NEUTRALITEIT
• Verplichte neutraliteit: GO! (Schoolpactcompromis) + alle officiële scholen
• Inclusieve neutraliteit vs. exclusieve neutraliteit
• GW-wetgever heeft invulling bewust opengelaten
• Art. 24 §2 GW: GO! mag eigen keuze maken via pedagogisch project
• EHRM-rechtspraak over neutraliteit en religieuze vakken:
◦ Kjeldsen & Busk Madsen: seksuele opvoeding
◦ Hasan: islamlessen in neutraal onderwijs
◦ Folgero: katholieke lessen in neutraal onderwijs
◦ Valsamis: nationale feestdag & religieuze bezwaren
◦ Perovy: priester op eerste schooldag
◦ Lautsi: kruisbeelden in de klas (EHRM: margin of appreciation)
• BE GW: keuze respecteert de neutraliteit
LES 8 — Art. 24 §3 GW: Het Recht op Onderwijs (Internationaal & Nationaal)
RECHT OP ONDERWIJS IN HET EVRM
• Protocol 1 EVRM: 'niemand mag het recht op onderwijs worden ontzegd'
• Negatieve formulering → weinig handvaten voor EHRM
• Basishouding EHRM: landen niet verplichten tot specifieke inrichtingsvorm
• Recht op 'those institutions existing at a given time' (BE linguïstiekzaak)
• Substance of the right moet gerespecteerd worden
• EHRM legt geen vereiste op inzake specifieke talen, enkel landstalen
• EHRM: desegregatiemaatregelen zijn verplicht (o.a. ROMA-cases)
RECHT OP ONDERWIJS IN ANDERE INTERNATIONALE VERDRAGEN
• ECOSOC (IVESCR): gedetailleerder over recht op onderwijs
• IVRK: 'right to education' — korter, gelijkaardig aan ECOSOC
• Privé-initiatief gelijk subsidiëren = BE-keuze (niet Europese verplichting)
BEVOEGDHEIDSVERDELING & TAALREGELING
MATERIËLE BEVOEGDHEIDSVERDELING
• Art. 127 GW: bevoegdheid onderwijs → gemeenschappen (heel ruim)
• 3 federale bevoegdheden (limitatief, restrictief geïnterpreteerd):
◦ Begin en einde van de leerplicht
◦ Minimale vereisten voor uitreiken van diploma's
◦ Pensioenregeling
• Niet inbegrepen bij gemeenschapsbevoegdheid: toegang tot de beroepen (federaal)
• Hoger onderwijs: VL Gemeenschap richtte Raad voor betwisting studievoortgangsbeslissingen op
, ◦ Toegestaan via impliciete bevoegdheden (art. 10 BWHI)
◦ RvS fungeert als cassatierechter
LES 9 — Bevoegdheidsverdeling: Territoriaal & Taalregeling
TERRITORIALE BEVOEGDHEIDSVERDELING
• BXL = tweetalig → zowel NL- als FR-talige gemeenschap bevoegd
• Taal van de instelling bij oprichting = bepalend voor bevoegde wetgever
• NL-talige scholen volgen VL regelgeving; FR-talige scholen FR regelgeving
• Huisonderwijs in BXL: geen inrichtende macht → residuaire bevoegdheid federale OVH
◦ In de praktijk: via samenwerkingsprotocol opgelost
• Tweetalige scholen in BXL: institutioneel deficit (wie is bevoegd?)
• BHG: pogingen om scholen te mogen organiseren → complexiteit
• Grootste percentage huisonderwijs in BE: BXL (marginaal systeem)
TAALREGELING IN HET ONDERWIJS
• Art. 129 GW: bevoegdheid voor bestuurstaal, inclusief in het onderwijs
• EHRM: geen verplichting tot onderwijs in specifieke minderheidstaal
• EHRM: desegregatie t.a.v. taalminderheidsgroepen
• Faciliteitengemeenten: bijzondere taalregelingen
• Onderwijs taalniveau VL/FR-talige ouders meegenomen in verdelingssystemen
LES 10 — Handelsactiviteiten, Commissie Zorgvuldig Bestuur & Attestering
HANDELSACTIVITEITEN OP SCHOOL
• Basisregel: school mag geen daden van koophandel stellen
• Uitzondering: winst die past in het pedagogisch kader is OK (mits terugvloeiing naar school)
• Occasionele activiteiten: toegestaan (bv. veldloop, opendeurdag)
• Omzendbrieven bepalen categorieën (SO64 & basisonderwijs)
• Concrete voorbeelden:
◦ Schoolfoto's (pasfoto's, siblingfoto's): occasioneel OK, geen aankoopverplichting
◦ Drankautomaten: OK mits geen aankoopverplichting & reële prijs
◦ Verhuren/verkopen boeken: OK mits geen aankoopverplichting
◦ Kapperschool: echte mensen oefenen = OK, maar grenzen webwinkel
RECLAME & SPONSORING
• Reclame: staat los van schoolactiviteiten
• Sponsoring: bijdrage met doel bekendheid te verhogen tijdens activiteit
• Basisonderwijs: leermateriaal & verplichte activiteiten vrij van sponsoring/reclame
• Secundair onderwijs: lessen vrij van sponsoring/reclame
• Aankoopverplichting enkel bij zaken niet beschikbaar op vrije markt (bv. turnshirt)
ATTESTERING — INLEIDING
• Juridisering van onderwijs: perceptie vs. realiteit
• Wettelijk kader: omzendbrief SO64 (meenemen naar examen)
• Hoger onderwijs vs. basis/secundair: verschillende aanvechtingsmogelijkheden
,LES 13 — Slot van de Leerstof: Attestering & Beroepsprocedures
DE DELIBERERENDE KLASSENRAAD
• Samengesteld uit leerkrachten die les gaven aan de betrokken leerling
• Lat = 50% van alles: onderwijsdoelen + koepeldoelen + keuzes leerkracht
• Cijfers zijn niet verplicht en niet noodzakelijk doorslaggevend
• Prospectieve blik: wat gaat er volgend jaar met deze leerling gebeuren?
• A-attest: leerling slaagt + zal volgend jaar slagen in dezelfde richting
• B-attest: leerling slaagt maar wordt naar andere richting gestuurd (clausulering)
• C-attest: leerling is niet geslaagd — jaar overzitten
• Gedrag/attitude: secundair gegeven (al verdisconteerd in resultaten)
• Juridische aard: OVH-beslissing (imperiumbevoegdheid)
INTERNE BEROEPSPROCEDURE
• Verplicht doorlopen vóór toegang tot rechter (georganiseerd bestuurlijk beroep)
• 2 OVH tegelijk bevoegd: klassenraad (1e beslissing) + beroepsinstantie (2e beslissing)
• Beroepsinstantie: devolutieve werking (gans dossier opnieuw behandeld)
• Uitputtingsvereiste (procedureel & inhoudelijk):
◦ Tijdig en rechtsgeldig vatten (termijnen in schoolreglement)
◦ Alle grieven al bij beroepsinstantie inbrengen
◦ Geen nieuwe feitelijke argumenten meer voor rechter
• Rechter kijkt terug naar moment van beroepscommissie
• Praktisch advies: advocaat meenemen naar beroepsinstantie
• Minimale vereisten tijdig & geldig vatten: conform het schoolreglement
EXTERNE BEROEPSPROCEDURE (RVS)
• Pas na uitputting interne beroepsprocedure
• % beroepen bij RvS is verwaarloosbaar
• Rechter kijkt of beroepscommissie correct besliste met toen gekende feiten
LES 11 — Discussiecollege: Inclusief Onderwijs
MENSENRECHTELIJK KADER
• Art. 15 Herzien Europees Sociaal Handvest: onderwijs in gewoon kader tenzij onmogelijk
• VN-Verdrag inzake rechten personen met een handicap (VRPH, 2008):
◦ Art. 24 VRPH: recht op inclusief, hoogwaardig en gratis basisonderwijs
◦ Kinderen met beperking: recht op gewone scholen + redelijke aanpassingen
◦ General Comment nr. 4 (2016): parallel systeem buitengewoon onderwijs incompatibel
• Belgische Grondwet (art. 22ter, 2021): recht op volledige inclusie + redelijke aanpassingen
WAT IS INCLUSIEF ONDERWIJS?
• Omgeving past zich aan de persoon aan (niet omgekeerd)
• A priori aanpassingen door school (vóór inschrijving leerling met handicap)
• Emancipatorisch doel: leren meedraaien in maatschappij
• Financieel voordeel: zelfstandigheid bevorderen
,JURIDISCHE BINDING
• Sociaal grondrecht van de tweede orde → progressieve invoeringsverplichting
• Standstill-clausule (art. 4.4 & 4.5 VRPH): geen stappen achteruit
• Brede appreciatiemarge voor staten
• Facultatief Protocol: individuele klachtenprocedure mogelijk
• Belgische aanpak: M-decreet → nieuw Leersteundecreet
LES 12 — Discussiecollege: Verbod op Levensbeschouwelijke Tekens (LBT) bij Leerlingen
NEUTRALITEIT IN DE BELGISCHE ONDERWIJSCONTEXT
• Verplichte neutraliteit: GO! + alle officiële scholen
• Inclusieve neutraliteit vs. exclusieve neutraliteit
• Tussenposities: bv. LBT toegelaten op uitstap maar niet in school
• GW-wetgever heeft invulling bewust niet vastgezet
• GO! bepaalt via pedagogisch project (art. 24 §2 GW + bijzondere wet GO)
• Verbod LBT t.a.v. leerkrachten: juridisch aanvaard (bijzondere gezagsrelatie)
◦ VMRI-beslissing 2025: verbod bij Oost-Vlaamse Provinciale Scholen → discriminatiebeslissing
RECHT OP GODSDIENSTVRIJHEID
I. DRAAGWIJDTE
• Art. 9 EVRM: vrijheid van gedachte, geweten en godsdienst = grondslag democratische samenleving
• 3 dimensies: interne vrijheid — vrijheid om te veranderen — vrijheid om te belijden
• Minderjarigen zijn zelfstandige dragers van dit recht (art. 9 EVRM, art. 18 BUPO, art. 14.1 IVRK)
II. BEPERKINGEN — ESCAPE-CLAUSULE
• Vrijheid om godsdienst te belijden is niet absoluut
• Art. 9.2 EVRM, 18.3 BUPO, 14.3 IVRK: beperkingen gerechtvaardigd indien:
◦ (1) bij wet voorzien (voorzienbaar & toegankelijk)
◦ (2) legitiem doel (openbare orde, gezondheid, zedelijkheid, rechten van anderen)
◦ (3) noodzakelijk in democratische samenleving:
◦ — dringende maatschappelijke behoefte
◦ — pertinentie (nuttig, relevant, toereikend)
◦ — noodzakelijkheid & proportionaliteit
RECHTSPRAAK OVER LBT BIJ LEERLINGEN
• RvS, Hof van Beroep Antwerpen, GwH, EHRM én VMRI hebben zich uitgesproken
• Redeneringen en conclusies zijn niet gelijkluidend
• Perspectieven: grondrechtenperspectief (godsdienstvrijheid) & discriminatieperspectief
LES 13 (Deel 2) — Exameninformatie
MONDELINGE EXAMENVORM
• 3 onderdelen:
◦ 1. Zuivere theorievraag
◦ 2. Casus (bv. B-attest aanvechten, wangedrag leerkracht)
◦ 3. Opiniërende stelling — standpunt juridisch onderbouwen
