Kijkwijzer vrij spel
Voor het signaleren van spelvormen en spelniveaus van kleuters tijdens het vrij spelen.
De Spelvormen & Spelniveaus
Spelvorm/ Niveau Kernkenmerken & Herkenning Praktijkvoorbeeld
Sensopathisch spel Plezier beleven door zintuiglijke ervaringen (fysiek voelen, Zand steeds opnieuw door de vingers
(Diederickx & Koelman, 2025) bewegen, kliederen). laten stromen, spelen met schuim.
Op een knopje drukken om de trein te
Manipulerend spel Spelend omgaan met alledaagse voorwerpen;
laten stoppen, blokken opstapelen tot
(Diederickx & Koelman, 2025) manipulerend en explorerend eigenschappen ontdekken.
een toren.
Op iedere hoek van het kasteel dezelfde
Esthetisch spel Combineren, ordenen of veranderen van materialen op een
toren bouwen, dieren ordenen van klein
(Diederickx & Koelman, 2025) manier die esthetisch boeit.
naar groot.
Plakband plakt aan elkaar tot bal;
Constructiespel Materialen vervormen, samenvoegen of hergroeperen.
vervolgens kleefproject maken met het
(Diederickx & Koelman, 2025) Focus verschuift naar doelgericht maken.
doel een bal te vormen.
Rollenspel Het verzinnen van een eigen wereld of het naspelen van Een blokje gebruiken als telefoon, een pet
(Brouwers, 2020) situaties en rollen. opzetten om politieagent te zijn.
Handelen om het handelen zelf (herhalende gebeurtenis Herhalend in een pan roeren met een
Rollenspel - Niveau 1
zonder verhaallijn). lepel zonder structurerende context.
Aantrekken van doktersjas en
Rollenspel - Niveau 2 De handelingen vinden plaats binnen een specifieke rol.
stethoscoop vasthouden als 'dokter'.
Meerdere handelingen bepaald door de rol; er ontstaat Dokter onderzoekt de 'patiënt', schrijft
Rollenspel - Niveau 3
actief samenspel. een recept uit en geeft 'medicijn'.
Samen overleggen wie welke rol heeft in
Rollen worden onderling afgestemd en een samenhangend
Rollenspel - Niveau 4 de 'brandweerkazerne' en een
verhaal bepaalt het handelen.
reddingsactie naspelen.
Brouwers, H. (2020). Kiezen voor het jonge kind. Uitgeverij Coutinho.
Diederickx, E., & Koelman, A. (2025). Kleuterleerkracht 2.0: Het naslagwerk voor kwaliteitsvol kleuteronderwijs. Uitgeverij Lannoo.
1
, Observatielijst - Klassenoverzicht
Vul per kind de observaties in. Vink de geobserveerde spelvorm(en) aan en/of noteer het spelniveau (1 t/m 4) bij
rollenspel.
Sensopathisch
Manipulerend
(Niveau 1-4)
Constructie
Rollenspel
Esthetisch
Naam kind Datum & Hoek Notities & Observaties
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
2
Voor het signaleren van spelvormen en spelniveaus van kleuters tijdens het vrij spelen.
De Spelvormen & Spelniveaus
Spelvorm/ Niveau Kernkenmerken & Herkenning Praktijkvoorbeeld
Sensopathisch spel Plezier beleven door zintuiglijke ervaringen (fysiek voelen, Zand steeds opnieuw door de vingers
(Diederickx & Koelman, 2025) bewegen, kliederen). laten stromen, spelen met schuim.
Op een knopje drukken om de trein te
Manipulerend spel Spelend omgaan met alledaagse voorwerpen;
laten stoppen, blokken opstapelen tot
(Diederickx & Koelman, 2025) manipulerend en explorerend eigenschappen ontdekken.
een toren.
Op iedere hoek van het kasteel dezelfde
Esthetisch spel Combineren, ordenen of veranderen van materialen op een
toren bouwen, dieren ordenen van klein
(Diederickx & Koelman, 2025) manier die esthetisch boeit.
naar groot.
Plakband plakt aan elkaar tot bal;
Constructiespel Materialen vervormen, samenvoegen of hergroeperen.
vervolgens kleefproject maken met het
(Diederickx & Koelman, 2025) Focus verschuift naar doelgericht maken.
doel een bal te vormen.
Rollenspel Het verzinnen van een eigen wereld of het naspelen van Een blokje gebruiken als telefoon, een pet
(Brouwers, 2020) situaties en rollen. opzetten om politieagent te zijn.
Handelen om het handelen zelf (herhalende gebeurtenis Herhalend in een pan roeren met een
Rollenspel - Niveau 1
zonder verhaallijn). lepel zonder structurerende context.
Aantrekken van doktersjas en
Rollenspel - Niveau 2 De handelingen vinden plaats binnen een specifieke rol.
stethoscoop vasthouden als 'dokter'.
Meerdere handelingen bepaald door de rol; er ontstaat Dokter onderzoekt de 'patiënt', schrijft
Rollenspel - Niveau 3
actief samenspel. een recept uit en geeft 'medicijn'.
Samen overleggen wie welke rol heeft in
Rollen worden onderling afgestemd en een samenhangend
Rollenspel - Niveau 4 de 'brandweerkazerne' en een
verhaal bepaalt het handelen.
reddingsactie naspelen.
Brouwers, H. (2020). Kiezen voor het jonge kind. Uitgeverij Coutinho.
Diederickx, E., & Koelman, A. (2025). Kleuterleerkracht 2.0: Het naslagwerk voor kwaliteitsvol kleuteronderwijs. Uitgeverij Lannoo.
1
, Observatielijst - Klassenoverzicht
Vul per kind de observaties in. Vink de geobserveerde spelvorm(en) aan en/of noteer het spelniveau (1 t/m 4) bij
rollenspel.
Sensopathisch
Manipulerend
(Niveau 1-4)
Constructie
Rollenspel
Esthetisch
Naam kind Datum & Hoek Notities & Observaties
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
[ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
2
