Deel 1: civiel
Week 1:
Kinder- en mensenrechten
Het Nederlandse gezagsrecht wordt beïnvloed door mensenrechten en het
Kinderrechtenverdrag.
Artikel 7 IVRK: Het kind heeft onder andere recht op:
● een naam;
● een nationaliteit;
● het recht om zijn of haar ouders te kennen;
● het recht om door zijn of haar ouders te worden verzorgd.
Belang: Artikel 7 IVRK benadrukt het belang van de afkomst en identiteit van een kind. Het kind
heeft dus een fundamenteel belang bij kennis over zijn of haar ouders en afkomst.
● Maar wie zijn zijn ouders?
● Wat is belangrijker: biologie of intentie?
● Het is belangrijk om te weten wie je bent, je DNA, etc.
● Het Nederlandse recht bepaalt alleen wie je vader en moeder zijn, en de rest krijg je
erbij, zoals wie je oma en opa zijn, je naam en je nationaliteit.
● Bijvoorbeeld: als je moeder Ghanees is en de zogenaamde vader Nederlands is, en hij
erachter komt dat hij niet de vader is en het vaderschap ontkent, kunnen de kinderen
hun Nederlandse nationaliteit kwijtraken en een verblijfsvergunning moeten aanvragen.
Artikel 8 IVRK: Recht op identiteit
Het kind heeft recht op het behoud van zijn identiteit. Daaronder vallen onder andere:
● nationaliteit;
● naam;
● familiebetrekkingen.
Belang: De identiteit van een kind wordt dus beschermd. Familiebanden maken onderdeel uit
van die identiteit.
Daarnaast zijn onder andere relevant:
● het Verdrag van Istanbul → bescherming van vrouwen tegen geweld en huiselijk
geweld;
● het VN-Vrouwenverdrag.
● Huiselijk geweld kan het familierecht beïnvloeden.
Kinder- en mensenrechten II
,Artikel 16 IVRK en artikel 8 EVRM: Recht op privé- en gezinsleven
Het kind heeft recht op bescherming van zijn of haar: Privéleven; gezinsleven. Dit houdt niet
alleen in dat de overheid zich niet te veel mag bemoeien. Dit recht bevat veel meer.
Ontwikkeling van het familierecht en de bescherming van gezins- en familiebanden:
Marckx tegen België, EHRM 13 juni 1979, nr. 6833/74
● Het ging om een bewust ongehuwde moeder. In België moest je, als je niet gehuwd was,
je kind erkennen. Als je getrouwd was, hoefde dat niet.
● Marckx vond dit discriminatie. Jullie weten donders goed dat dit mn kind is is namelkijk
uit me geboren ??
● Zij vond ook dat de Staat gezins- en familiebanden actief moest beschermen.
● Het EHRM was eerst bang voor: “A whole new code of family law?”, maar heeft dit
uiteindelijk toch gedaan.>>> Dit was ook een van de eerste uitspraken waarin het EHRM
positieve verplichtingen aannam.
Kinder- en mensenrechten III – Adoptie en draagmoederschap
Adoptie: Bij (interlandelijke) adoptie moet het belang van het kind de voornaamste
overweging zijn. Dit volgt uit:
● art. 21 IVRK
● art. 1 en 4 Haags Adoptieverdrag
Nederland heeft besloten interlandelijke adoptie stop te zetten/af te bouwen, omdat ondanks
internationale samenwerking en waarborgen misstanden niet altijd konden worden voorkomen.
Draagmoederschap: Er ligt een wetsvoorstel over draagmoederschap, maar ook hierbij
bestaat het risico op misstanden en commercialisering. Er kan veel geld mee worden verdiend
en er is geen algemeen internationaal verdrag dat draagmoederschap regelt.
Verbod op kinderkoop: Bij betaald draagmoederschap speelt de vraag: wanneer is een
vergoeding aan de draagmoeder nog toegestaan en wanneer is sprake van kinderkoop?
De Staat moet maatregelen nemen om de verkoop van kinderen te voorkomen:
● art. 35 IVRK
● Facultatief Protocol inzake de verkoop van kinderen.
Het ontstaan van juridisch ouderschap
Voorbeeld website: Een platform voor ouders die een kind willen en dit niet zelf kunnen
verwezenlijken. Via Nederlandse donorbanken weet je niets over je donor (via Deense
donorbanken zie je vaak een plaatje etc., maar in Nederland niet). Mensen zijn dus benieuwd
naar hun biologische ouder, een soort Tinder waarbij je kunt swipen en elkaar kunt vinden.
, ● Je kan ‘co-ouderschap’, ‘donor’ of beide aanklikken.
Casus
● Een vrouw en man (getrouwd) willen een kind, maar de vrouw heeft
baarmoederhalskanker.
● Twee moeders (niet getrouwd) hebben een kinderwens en zoeken een donor.
● Co-ouderschap: beide partijen klikken dit aan.
● De vrouw raakt zwanger. De eerste twee maanden gaat het goed.
● Daarna voelt zij zich te veel beklemd door de anderen.
● Ze stapt uit de groepsapp en blokkeert het nummer.
● Eén vrouw bevalt.
● De man is de biologische vader en had de intentie om voor het kind te zorgen. Zijn
vrouw had die intentie ook, net als de partner van de bevallen vrouw.
Vraag: waar komt het juridisch ouderschap terecht? → Hier gaan we vandaag meer over leren.
Wie is ouder?
1. De vrouw uit wie het kind wordt geboren
De vrouw uit wie het kind wordt geboren, is de juridische moeder.
2. Erkenning door de partner van de moeder
De partner van de moeder kan het kind erkennen. Daardoor kunnen er in beginsel twee
juridische moeders zijn → In deze casus had de partner van de moeder het kind al
vóór de geboorte erkend. Daardoor had zij samen met de geboortemoeder het gezag.
3. Probleem voor de biologische vader De biologische vader wil het kind erkennen,
maar de moeder geeft geen toestemming. → Hij kan dan niet zomaar worden
buitengesloten.
- Vervangende toestemming: De man kan naar de rechter en vervangende
toestemming voor erkenning vragen op grond van artikel 1:204 lid 3 BW. Dit
kan bijvoorbeeld relevant zijn wanneer hij: verwekker is; biologische vader met
family life is; instemmende levensgezel is.
Kunnen we van het bestaande ouderschap af?
1. De geboortemoeder Nee, want zij is de vrouw uit wie het kind is geboren. → Alleen
bijvoorbeeld via adoptie zou het juridisch moederschap kunnen eindigen.
2. Vernietiging van de erkenning van de partner De biologische vader kan niet zelf de
erkenning van de partner van de moeder vernietigen. → Op grond van artikel 1:205 BW
kan het kind dit wel. → In deze casus was het kind nog maar 0 jaar. Daarom kon het
kind worden vertegenwoordigd door een bijzondere curator.
3. Dus belangrijk: de man had geen rechtsingang voor vernietiging van de erkenning,
maar hij had wél een rechtsingang voor zijn verzoek om vervangende toestemming tot
erkenning. Voorwaardelijke toestemming Dit zien we ook vaker in de jurisprudentie.
- Stel: een man en vrouw zijn samen zwanger; de biologische vader start een
procedure om vervangende toestemming voor erkenning te krijgen; tijdens die
procedure geeft de moeder toestemming aan een andere man/vrouw om het kind
te erkennen. → Die toestemming is voorwaardelijk. De gedachte is: de
procedure van de biologische vader moet eerst worden afgemaakt. Wordt zijn
, verzoek toegewezen → dan kan de eerdere erkenning worden geraakt. Ook
wanneer de procedure nog niet aanhangig is, maar er al een brief van de
advocaat is gestuurd, kan sprake zijn van voorwaardelijke toestemming. Dan
moet de procedure vervolgens binnen 3 maanden aanhangig worden gemaakt.
- Uitspraak ECLI:NL:RBNNE:2025:2951 In deze casus had de partner van de
moeder het kind al vóór de geboorte erkend. De rechtbank oordeelde: de
biologische vader kon niet zelf vernietiging van de erkenning verzoeken de
bijzondere curator kon namens het kind wel vernietiging verzoeken; de
erkenning door de partner van de moeder werd vervolgens vernietigd; daardoor
verloor de partner van de moeder ook het gezag; de biologische vader kreeg
vervangende toestemming om het kind te erkennen; na de erkenning kregen
de biologische vader en de moeder gezamenlijk gezag.
- De rechtbank vond bovendien dat sprake was van intended family life tussen
de vrouw van de biologische vader en het kind. Zij was vanaf het begin betrokken
bij het traject en had een nauwe persoonlijke betrekking met het kind
opgebouwd. Zij was daardoor wel belanghebbende voor bijvoorbeeld omgang,
ondanks dat zij geen biologische ouder was.
Meerouderschap? De casus laat zien dat het Nederlandse afstammingsrecht ingewikkeld
wordt wanneer meerdere personen vanaf het begin de bedoeling hebben om ouder te zijn. Het
Nederlandse recht kent namelijk niet zomaar drie juridische ouders.
→ Dat zorgt voor lastige situaties wanneer bijvoorbeeld:
● de geboortemoeder;
● haar vrouwelijke partner;
● én de biologische vader
alle drie een ouderrol willen hebben. Er zijn wel voorstellen en discussies over
meerouderschap, maar dat heeft veel gevolgen voor bijvoorbeeld gezag, erfrecht en
nationaliteit.
Artikel 1:253sa BW – gezamenlijk gezag van rechtswege
Dit artikel is relevant voor de situatie waarin een ouder en een niet-ouder van rechtswege
gezamenlijk gezag hebben.
Bijvoorbeeld:
● een vrouw krijgt een kind;
● zij is getrouwd of geregistreerd partner met een andere vrouw;
● die andere vrouw is niet de juridische ouder;
● het kind staat niet tevens in familierechtelijke betrekking tot een andere ouder.
→ Dan kunnen de ouder en haar echtgenote/geregistreerde partner van rechtswege
gezamenlijk gezag hebben.
Week 1:
Kinder- en mensenrechten
Het Nederlandse gezagsrecht wordt beïnvloed door mensenrechten en het
Kinderrechtenverdrag.
Artikel 7 IVRK: Het kind heeft onder andere recht op:
● een naam;
● een nationaliteit;
● het recht om zijn of haar ouders te kennen;
● het recht om door zijn of haar ouders te worden verzorgd.
Belang: Artikel 7 IVRK benadrukt het belang van de afkomst en identiteit van een kind. Het kind
heeft dus een fundamenteel belang bij kennis over zijn of haar ouders en afkomst.
● Maar wie zijn zijn ouders?
● Wat is belangrijker: biologie of intentie?
● Het is belangrijk om te weten wie je bent, je DNA, etc.
● Het Nederlandse recht bepaalt alleen wie je vader en moeder zijn, en de rest krijg je
erbij, zoals wie je oma en opa zijn, je naam en je nationaliteit.
● Bijvoorbeeld: als je moeder Ghanees is en de zogenaamde vader Nederlands is, en hij
erachter komt dat hij niet de vader is en het vaderschap ontkent, kunnen de kinderen
hun Nederlandse nationaliteit kwijtraken en een verblijfsvergunning moeten aanvragen.
Artikel 8 IVRK: Recht op identiteit
Het kind heeft recht op het behoud van zijn identiteit. Daaronder vallen onder andere:
● nationaliteit;
● naam;
● familiebetrekkingen.
Belang: De identiteit van een kind wordt dus beschermd. Familiebanden maken onderdeel uit
van die identiteit.
Daarnaast zijn onder andere relevant:
● het Verdrag van Istanbul → bescherming van vrouwen tegen geweld en huiselijk
geweld;
● het VN-Vrouwenverdrag.
● Huiselijk geweld kan het familierecht beïnvloeden.
Kinder- en mensenrechten II
,Artikel 16 IVRK en artikel 8 EVRM: Recht op privé- en gezinsleven
Het kind heeft recht op bescherming van zijn of haar: Privéleven; gezinsleven. Dit houdt niet
alleen in dat de overheid zich niet te veel mag bemoeien. Dit recht bevat veel meer.
Ontwikkeling van het familierecht en de bescherming van gezins- en familiebanden:
Marckx tegen België, EHRM 13 juni 1979, nr. 6833/74
● Het ging om een bewust ongehuwde moeder. In België moest je, als je niet gehuwd was,
je kind erkennen. Als je getrouwd was, hoefde dat niet.
● Marckx vond dit discriminatie. Jullie weten donders goed dat dit mn kind is is namelkijk
uit me geboren ??
● Zij vond ook dat de Staat gezins- en familiebanden actief moest beschermen.
● Het EHRM was eerst bang voor: “A whole new code of family law?”, maar heeft dit
uiteindelijk toch gedaan.>>> Dit was ook een van de eerste uitspraken waarin het EHRM
positieve verplichtingen aannam.
Kinder- en mensenrechten III – Adoptie en draagmoederschap
Adoptie: Bij (interlandelijke) adoptie moet het belang van het kind de voornaamste
overweging zijn. Dit volgt uit:
● art. 21 IVRK
● art. 1 en 4 Haags Adoptieverdrag
Nederland heeft besloten interlandelijke adoptie stop te zetten/af te bouwen, omdat ondanks
internationale samenwerking en waarborgen misstanden niet altijd konden worden voorkomen.
Draagmoederschap: Er ligt een wetsvoorstel over draagmoederschap, maar ook hierbij
bestaat het risico op misstanden en commercialisering. Er kan veel geld mee worden verdiend
en er is geen algemeen internationaal verdrag dat draagmoederschap regelt.
Verbod op kinderkoop: Bij betaald draagmoederschap speelt de vraag: wanneer is een
vergoeding aan de draagmoeder nog toegestaan en wanneer is sprake van kinderkoop?
De Staat moet maatregelen nemen om de verkoop van kinderen te voorkomen:
● art. 35 IVRK
● Facultatief Protocol inzake de verkoop van kinderen.
Het ontstaan van juridisch ouderschap
Voorbeeld website: Een platform voor ouders die een kind willen en dit niet zelf kunnen
verwezenlijken. Via Nederlandse donorbanken weet je niets over je donor (via Deense
donorbanken zie je vaak een plaatje etc., maar in Nederland niet). Mensen zijn dus benieuwd
naar hun biologische ouder, een soort Tinder waarbij je kunt swipen en elkaar kunt vinden.
, ● Je kan ‘co-ouderschap’, ‘donor’ of beide aanklikken.
Casus
● Een vrouw en man (getrouwd) willen een kind, maar de vrouw heeft
baarmoederhalskanker.
● Twee moeders (niet getrouwd) hebben een kinderwens en zoeken een donor.
● Co-ouderschap: beide partijen klikken dit aan.
● De vrouw raakt zwanger. De eerste twee maanden gaat het goed.
● Daarna voelt zij zich te veel beklemd door de anderen.
● Ze stapt uit de groepsapp en blokkeert het nummer.
● Eén vrouw bevalt.
● De man is de biologische vader en had de intentie om voor het kind te zorgen. Zijn
vrouw had die intentie ook, net als de partner van de bevallen vrouw.
Vraag: waar komt het juridisch ouderschap terecht? → Hier gaan we vandaag meer over leren.
Wie is ouder?
1. De vrouw uit wie het kind wordt geboren
De vrouw uit wie het kind wordt geboren, is de juridische moeder.
2. Erkenning door de partner van de moeder
De partner van de moeder kan het kind erkennen. Daardoor kunnen er in beginsel twee
juridische moeders zijn → In deze casus had de partner van de moeder het kind al
vóór de geboorte erkend. Daardoor had zij samen met de geboortemoeder het gezag.
3. Probleem voor de biologische vader De biologische vader wil het kind erkennen,
maar de moeder geeft geen toestemming. → Hij kan dan niet zomaar worden
buitengesloten.
- Vervangende toestemming: De man kan naar de rechter en vervangende
toestemming voor erkenning vragen op grond van artikel 1:204 lid 3 BW. Dit
kan bijvoorbeeld relevant zijn wanneer hij: verwekker is; biologische vader met
family life is; instemmende levensgezel is.
Kunnen we van het bestaande ouderschap af?
1. De geboortemoeder Nee, want zij is de vrouw uit wie het kind is geboren. → Alleen
bijvoorbeeld via adoptie zou het juridisch moederschap kunnen eindigen.
2. Vernietiging van de erkenning van de partner De biologische vader kan niet zelf de
erkenning van de partner van de moeder vernietigen. → Op grond van artikel 1:205 BW
kan het kind dit wel. → In deze casus was het kind nog maar 0 jaar. Daarom kon het
kind worden vertegenwoordigd door een bijzondere curator.
3. Dus belangrijk: de man had geen rechtsingang voor vernietiging van de erkenning,
maar hij had wél een rechtsingang voor zijn verzoek om vervangende toestemming tot
erkenning. Voorwaardelijke toestemming Dit zien we ook vaker in de jurisprudentie.
- Stel: een man en vrouw zijn samen zwanger; de biologische vader start een
procedure om vervangende toestemming voor erkenning te krijgen; tijdens die
procedure geeft de moeder toestemming aan een andere man/vrouw om het kind
te erkennen. → Die toestemming is voorwaardelijk. De gedachte is: de
procedure van de biologische vader moet eerst worden afgemaakt. Wordt zijn
, verzoek toegewezen → dan kan de eerdere erkenning worden geraakt. Ook
wanneer de procedure nog niet aanhangig is, maar er al een brief van de
advocaat is gestuurd, kan sprake zijn van voorwaardelijke toestemming. Dan
moet de procedure vervolgens binnen 3 maanden aanhangig worden gemaakt.
- Uitspraak ECLI:NL:RBNNE:2025:2951 In deze casus had de partner van de
moeder het kind al vóór de geboorte erkend. De rechtbank oordeelde: de
biologische vader kon niet zelf vernietiging van de erkenning verzoeken de
bijzondere curator kon namens het kind wel vernietiging verzoeken; de
erkenning door de partner van de moeder werd vervolgens vernietigd; daardoor
verloor de partner van de moeder ook het gezag; de biologische vader kreeg
vervangende toestemming om het kind te erkennen; na de erkenning kregen
de biologische vader en de moeder gezamenlijk gezag.
- De rechtbank vond bovendien dat sprake was van intended family life tussen
de vrouw van de biologische vader en het kind. Zij was vanaf het begin betrokken
bij het traject en had een nauwe persoonlijke betrekking met het kind
opgebouwd. Zij was daardoor wel belanghebbende voor bijvoorbeeld omgang,
ondanks dat zij geen biologische ouder was.
Meerouderschap? De casus laat zien dat het Nederlandse afstammingsrecht ingewikkeld
wordt wanneer meerdere personen vanaf het begin de bedoeling hebben om ouder te zijn. Het
Nederlandse recht kent namelijk niet zomaar drie juridische ouders.
→ Dat zorgt voor lastige situaties wanneer bijvoorbeeld:
● de geboortemoeder;
● haar vrouwelijke partner;
● én de biologische vader
alle drie een ouderrol willen hebben. Er zijn wel voorstellen en discussies over
meerouderschap, maar dat heeft veel gevolgen voor bijvoorbeeld gezag, erfrecht en
nationaliteit.
Artikel 1:253sa BW – gezamenlijk gezag van rechtswege
Dit artikel is relevant voor de situatie waarin een ouder en een niet-ouder van rechtswege
gezamenlijk gezag hebben.
Bijvoorbeeld:
● een vrouw krijgt een kind;
● zij is getrouwd of geregistreerd partner met een andere vrouw;
● die andere vrouw is niet de juridische ouder;
● het kind staat niet tevens in familierechtelijke betrekking tot een andere ouder.
→ Dan kunnen de ouder en haar echtgenote/geregistreerde partner van rechtswege
gezamenlijk gezag hebben.
