Samenvatting psychodiagnostiek

PSYCHODIAGNOSTIEK
Jaar 3 - semester 1 - blok 1


COLLEGE 1
PERSPECTIEVEN OP PSYCHISCHE AANDOENINGEN
Diagnostiek: systematisch en wetenschappelijk onderbouwde manier om na te gaan
wat de beste oplossing zou zijn voor deze specifieke situatie van de cliënt
1) Praktijkwetenschapper: systematische oordeelsvorming, diagnostische cyclus,
hypothesen en toetsing, interpretatie met onzekerheid, transparante
besluitvorming
2) Communicatie & professionaliteit: veilige werkrelatie, gespreksvaardigheden,
afstemming op cliënt, omgaan met kwetsbaarheid

CLASSIFICATIE SYSTEMEN
DSM (door APA) en ICD (door WHO)
 Worden breed gebruikt in zorg en onderzoek
 Symptoom-gebaseerde categorieën; vastgestelde criteria + classificatie
Classificatie ≠ diagnose, maar slechts een patroon van symptomen
 Zorgt voor erkenning, toegang tot zorg, communicatie en onderzoek +
behandeling
 Maar, ook voor stigma, overmedicalisering, arbitraire grenzen en contextverlies
Diagnose = symptomen linken en zoeken naar verklaring, zegt iets over
verlies/werkdruk/vermijding/steun
Klinische kernvraag: wat betekent deze classificatie, voor deze persoon, in deze context,
op dit moment?
Alternatieve systemen:
RDoC: focus op processen en biologische/psychologische dimensies
 Gebruikt heterogeniteit (“iedereen met x is verschillend), comorbiditeit &
meerdere metingen
 Welke dimensies/processen houden de klachten in stand?
6 domeinen: negatieve valentie (reacties op bedreigingen), positieve valentie
(motivatie/beloningsleren), cognitieve systemen (informatieverwerking), sociale
processen (omgang met anderen), arousal/regulatie (slaap/ritme/stress respons) &
sensorimotoriek (neurobiologische mechanismes, o.a. traagheid/remming/agitatie)
Analyse eenheden: genen, cellen, moleculen, fysiologie, zelfrapportage, circuits,
gedrag, paradigma’s
HiTOP: puur empirie gedreven, beschrijft psychopathologie als continue dimensie op
hiërarchische orde van specifieke symptomen tot brede spectra
 Tegen arbitraire grenzen (cut off diagnoses), focus op heterogeniteit,
comorbiditeit, instabiliteit (diagnoses kunnen verschuiven terwijl onderliggende
kwetsbaarheden blijven bestaan)
 Focust op comorbiditeit zonder losse labels

,  Hoe ernstig zijn bepaalde symptoomdimensies?




Spectra:
 Internaliserend: distress, angst, somatische/eet gerelateerde klachten
 Denkstoornis: psychotische ervaringen, manie, desorganisatie
 Detachment: sociale terugtrekking, lage positieve emotionaliteit
 Disinhibited externalizing: impulsiviteit, middelen, risicogedrag
 Antagonistic externalizing: vijandigheid, manipulatie, agressie
 Somatoform: lichamelijke klachten en gezondheidsangst
HiTOP beschrijft patronen van samen voorkomen; voor mechanismes heb je aanvullende
theorie nodig
Netwerk: kijken naar psychopathologie als symptomen die elkaar wederzijds
versterken; dynamisch systeem wat zorgt voor in stand houding van
psychopathologie
 Gebruikt comorbiditeit, heterogeniteit, instandhouding en interventiedoelen
(behandeling kan richten op
knooppunten/bruggen/feedbacklussen)
 Knoop: een symptoom, klacht, gedrag of
contextfactor
 Dikte: sterkere samenhang of sterkere geschatte
verbinding
 Pad: verband tussen twee onderdelen, positief of
negatief
 Richting: alleen bij longitudinale of theoretische
causaliteit
 Centrale klacht: klacht met veel of sterke
verbindingen met andere klachten (maar is niet altijd causaal)
 Brugsymptoom: klacht die verschillende probleemclusters met elkaar
verbindt, kan relevant zijn bij comorbiditeit
 Feedback lus: klachten die elkaar wederkerig versterken en in stand houden
> doel is deze vicieuze cirkel doorbreken
 Sterktes: casusformulering, transdiagnostisch denken, zicht op vicieuze cirkels,
idiografische hypothesen, behandeling monitoren over tijd

,  Zwaktes: centrale klacht ≠ oorzaak, groepsnetwerk ≠ clientnetwerk, correlatie ≠
causaliteit, meetfouten & itemkeuze sturen netwerk, netwerk vervangt niet
classificatie
Patroondiagnostiek: welke interacties houden het probleem in stand?
behandelen als conceptueel artefact: bruikbaar maar met ontwerpfouten
 Waardevolle functies behouden: erkenning lijden/inspanning, begrijpelijke
verklaring, evidence-informed behandeladvies, gespecialiseerde zorg, meten en
evalueren
 Ontwerpfouten verminderen: stigma/pathologiseren, complexe problemen
individualiseren, reïficatie (stoornis als “ding”), zwakke externe validiteit van
syndromen
Factoren (biopsychosociaal)  interactie (feedback/context/tijd)  patroon 
vastlopen = probleem
waar kunnen we het patroon het beste doorbreken?


COLLEGE 2
DIAGNOSTISCHE INSTRUMENTEN
Prestatietaken: maximum performance > vertekening door
testangst/motivatie/vermoeidheid
Zelfrapportage: gestandaardiseerde vragenlijsten > vertekening door sociale
wenselijkheid/ concentratie/ (zelf)inzicht/taal
Observatie: gedrag in context
 Ongestructureerd: interpreteren gedrag
(mimiek/lichaamshouding/stemvolume/ademhaling)
 Gestructureerd: vastleggen welk gedrag en aspecten
(intensiteit/frequentie/duur)
 Direct vs. indirect
 Zelfmonitoring
Interviews: auto- en heteroanamnese, ongestructureerd of gestructureerd
biografische gegevens, details problematiek, opvoeding/ontwikkeling,
omstandigheden

INTELLIGENTIE
= vermogen tot inzicht & begrip van dagelijks leven, adaptatie aan veranderende
omgeving
nadruk op complex redeneren/plannen/probleemoplossing/abstract
denken/snelheid leren
 Heeft niets te maken met creativiteit/karakter/persoonlijkheid
Theorieën:
Spearman’s twee-factoren theorie: paste factoranalyse toe op cognitieve taken
Testprestatie = algemene factor G + specifieke factor S
 Positive manifold: cognitieve taken correleren doorgaans positief (empirische
basis voor G)
 Indifference of indicator: verschillende sets van taken kunnen dezelfde
algemene factor behandelen, zolang taken cognitief divers zijn.