Filosofie, wetenschap en ziekte
Inleiding
Deel 1 filosofie
1. Wat is filosofie?
2. Moderne filosofie: René Descartes
Deel 2 ziekte
1. Pijn: Elaine Scarry
2. Ziekte: Susan Sontag
Deel 3 wetenschap
1. Classificatie: Michel Foucalt
2. Sociaal constructivisme: Ian Hacking
3. (Pseudo-)wetenschap: Karl Popper
Wat is filosofie? (In dit vak niet praten over god, religie en ethiek)
- Filosofie heeft te maken met elke stap in de cyclus van het geneesmiddel,
waarin mens en
patiënten centraal staan. De rol van het geneesmiddel, genezing en inname van
geneesmiddel in de maatschappij bespreken in dit vak
- Het gaat niet over de mens als biologisch/lichamelijk wezen, maar wel als
maatschappelijk
/cultureel wezen (Mens centraal plaatsen vanuit menswetenschappelijke (en niet
biologisch wetenschappelijke benadering)
- Reflectie op wetenschap van farmacie die buiten deze cirkel valt: niet alleen
van binnenuit
wetenschap kennen, maar ook erbuiten kunnen stappen en zo op kritische
manier te kunnen
reflecteren
-Het is een theorie, het doet aan wetenschap, niet omdat het een doel heeft,
maar uit nieuwsgierigheid -> het heeft niet altijd een hoger nut
Waarom filosofie relevant voor richting farmacie? => geen antwoord
2e vraag: Wat is filosofie?
1. Interdisciplinariteit: ontmoeting van twee disciplines/domeinen (dialoog) die
kunnen leren van elkaar
2. Ideeën uitwisselen en dit is pas relevant als wij dit relevant vinden
Wat is filosofie? => geen antwoord (vraag stellen is meer relevanter dan antwoord
zelf)
- Geen strikt afgelijnd domein
- Filosofie gaat over niets (nihilistische opvatting)
- Geen domein waar filosofie over gaat: filosofie wil proberen de wereld te
begrijpen, maar niet
enkel over bv hoe werkt de natuur (zoals in fysica), nadenken over menselijke
1
,geest ook niet
(psychologie), ook niet werken lichaam (biomedische wetenschappen), ook niet
over ultieme
realiteit/grotere vragen (theologie, religie)
=> Filosofie kan zich hierdoor aan elk domein linken, extern standpunt innemen
tov alle
disciplines
=> Fundamentele vragen die geïmpliceerd zijn in de wetenschap maar die in de
wetenschap niet
beantwoord kunnen worden, in filosofie kan er wel over nagedacht worden =
externe reflectie
Examen= 3 vragen
- 1 inzichtsvraag: tonen in eigen woorden dat je denkstructuren begrijpt, niet
louter samenvattend, vaak vergelijken (bv. 2 filosofen)
- 1 tekstvraag: stukje tekst of citaat in eigen woorden kan uitleggen, waar het over gaat
(welk argument, welk concept)
- 1 begripsvraag met 3 subvragen: begrippen situeren/uitleggen (welke filosofie, theorie,
welke periode) en definitie geven (begrip in eigen woorden uitleggen)
Begrippenlijst maken
INLEIDING
Centrale vraag: wat is de centrale rol van filosofie in farmacie?
Centrale begrippen, veronderstellingen uit farmacie benaderen vanuit externe positie
= metapositie.
Metapositie = positie buiten, boven eigen domein
FYSICA- META-FYSICA
Aristoteles bestudeert studie van beweging (fysica) MAAR om aan fysica te kunnen
doen stellen er zich vragen waarop binnen de fysica zelf geen antwoord voor is. Hij
bestudeerde ook de metafysica, maar werd toen nog niet zo genoemd.
Wat is een wetenschappelijke wetmatigheid? Wat is oorzaak-gevolg? Hoe komt het dat
er iets is? Wat is zijn? Waarom is er iets en niet niets? Hoe w discussie gevoerd?
Waarom w hij gevoerd? Wat zijn oorzaken? (pen loslaten; valt het)
= metafysische vragen = vragen die fysica zelf niet kan uitleggen
Fysica kan uitleggen waarom dingen gebeuren en maakt gebruik van wetmatigheden
maar kan niet uitleggen wat dat precies is.
Metafysica: studie van alles wat is, studie van het zijn (=zijnsleer) (reflecties op de
fysica)
Positie buiten de discussie (hoe w discussie gevoerd? Waarom w hij gevoerd?) wat zijn
oorzaken? (pen loslaten; valt het)
-> Nog fundamenteler dan de fysica zelf
Ontologische vraag; wat is iets (studie v.h. zijn = ontologie) -> meest
fundamentele/abstracte vragen
2
,Metafysische vragen: Hoe komt het dat de wereld er iets? Hoe komt er dat er
überhaupt iets bestaat? Wat betekent het zijn?
META-FARMACIE
Meta-farmaceutische/meta-medische vragen;
Wat is ziekte? Wat is genezing? Hoe verschilt ziekte van gezondheid? Wanneer noemen
we iets ziek/gezond? Wat is pijn?? Verschil tussen iemand genezen en iemand beter
maken? Wat is het verschil tussen drugs en genezing? Welke rol speelt genezing in de
maatschappij? Is farmacie even wetenschappelijk als exacte wetenschappen?
Die vragen stellen zal niemand genezen, farmaceutische wetenschappen hebben
er dus niks aan, is het dan wel relevant?
Filosofie is overbodig
Om pijn te genezen moet je niet weten wat pijn is
Verhouding tussen farmacie en filosofie. Zijn er vragen die de farmacie zelf niet kan
beantwoorden? (die daarbuiten staan)
Gaat nog steeds over metafysische blik op farmacie
1. Wat is ziekte?
2. Wat is een wetenschap? Past farmacie binnen de wetenschap?
3. Onderverdelingen/classificatie: wat betekent het dat we de werkelijkheid
opdelen?
Filosofie en dus deze vragen = overbodig (afleiden van essentie): bv ontwikkelen van
pijnstiller beter dan denken over pijn (antwoord op vragen niet nodig als apotheker)
MAAR niet minder belangrijk! => kritisch denken, filosofische/menswetenschappelijke
benadering
WAAROM FILOSOFIE?
- Kan geneesmiddel en ook gif zijn: te veel maakt ons ziek MAAR kleine dosis
filosofie kan miss onze geest gezond maken: Een beetje is gezond, te veel is
giftig (betekenis als farma)
- Het in staat om te reflecteren op een ander domein dan zichzelf
- Het kan nadenken over ziekte, maar geneest niet (Het staat de wetenschap in de
weg)
- Aspect aan ziekte, pijn dat niet door exacte wetenschap beantwoord kan worden
Dubbel Lijden of secundair lijden (lijden vd tweede orde)
: ziekte, pijn en genezing zijn meer dan enkel het biologisch aspect
=> Wanneer we ziek zijn, zijn we niet enkel ziek maar lijden we ook door het lijden
(aan de ziekte)
pijnlijden is niet het ergste, maar het lijden van lijden (bovenop het fysieke
lijden), retoriek van schuld (een tweede orde pijn)
Voorbeelden:
- Ziekte vereenzaamt ons bv covid (de structuur vd samenleving verandert ook
(het lijden van de eenzaamheid) ; mensen sterven, maar ook nog alleen)
3
, - Ziekte weerhoudt me van sociaal leven leiden (impliciete verwachting van
mensen om na
ziekte zo snel mogelijk de draad weer op te pikken)
- Ziekte waarbij de schuld op patiënt wordt gestoken bv aids (dus niet alleen het
fysieke ongemak, maar ook je eigen schuld)
- Schaamte over ziekte (bv. SOA’s)
- Stigmatisering (eigen schuld dat je ziek bent)
- Angst (zal ik genezen? Kan ik nog normaal leven leiden?)
- Wielrenner heeft pijn na winnen, maar de pijn is normaal, dat hoort erbij, wil je
niet genezen
Citaat Susan Sontag
Twelve years ago, when I became a cancer patient, what particularly
enraged me – and distracted me from my own terror and despair at
my doctor’s gloomy prognosis – was seeing how much the very
reputation of this illness added to the suffering of those who have it. (Boek over stigmatisering
AIDS)
- Begrijpen welke rol het speelt in de samenleving
- Je kan eraan sterven, maar het is ook je eigen schuld, (het leeft vooral in de
holebi-gemeenschap)
- Hoe lijden patiënten eronder in de maatschappij
Boek over kanker
- Mensen lijden (boven op het lijden aan de ziekte zelf) aan de reputatie van de
ziekte: kanker
heeft connotatie (woord roept schrik op, geassocieerd met dood)
- Susan wil deel van het lijden wegnemen door reputatie en stigmatisering aan te
pakken en af te
bouwen
Menswetenschappelijk inzicht: hoe praat men over ziekte?
Citaat Friedrich Nietzsche
Nadenken over ziekte! – Om de verbeelding van de zieke te kalmeren zodat hij tenminste niet
meer moet lijden, zoals hij dat tot nog toe deed, aan het denken over de ziekte dan aan de
ziekte zelf.
Het piekeren/nadenken over de ziekte is nog erger dan ziekte zelf
Hij wil verbeelding van de zieken kalmeren: patiënt niet meer lijden aan het denken
over de ziekte
=> Niet alleen lijden genezen, maar ook het lijden aan lijden genezen (dat we niet
meer moeten lijden aan de verbeelding, en niet meer denken over de ziekte)
Het lijden heeft geen betekenis: bij de meeste ziektes heeft dat geen zin (in
tegenstelling tot wielrenner die heeft geleden maar toch gewonnen)
Er is een connectie tussen ziek zijn en filosofisch nadenken (je kan bv dagdagelijkse
dingen niet meer). Het denken over ziekte geneest nooit
Ziekte in literatuur: voorbeelden
Audre Lorde: realiteit van ziekte bespreken los van het biologisch aspect van de ziekte
Foucault: de geschiedenis van het ziekenhuis, wat is een ziekenhuis
4
Inleiding
Deel 1 filosofie
1. Wat is filosofie?
2. Moderne filosofie: René Descartes
Deel 2 ziekte
1. Pijn: Elaine Scarry
2. Ziekte: Susan Sontag
Deel 3 wetenschap
1. Classificatie: Michel Foucalt
2. Sociaal constructivisme: Ian Hacking
3. (Pseudo-)wetenschap: Karl Popper
Wat is filosofie? (In dit vak niet praten over god, religie en ethiek)
- Filosofie heeft te maken met elke stap in de cyclus van het geneesmiddel,
waarin mens en
patiënten centraal staan. De rol van het geneesmiddel, genezing en inname van
geneesmiddel in de maatschappij bespreken in dit vak
- Het gaat niet over de mens als biologisch/lichamelijk wezen, maar wel als
maatschappelijk
/cultureel wezen (Mens centraal plaatsen vanuit menswetenschappelijke (en niet
biologisch wetenschappelijke benadering)
- Reflectie op wetenschap van farmacie die buiten deze cirkel valt: niet alleen
van binnenuit
wetenschap kennen, maar ook erbuiten kunnen stappen en zo op kritische
manier te kunnen
reflecteren
-Het is een theorie, het doet aan wetenschap, niet omdat het een doel heeft,
maar uit nieuwsgierigheid -> het heeft niet altijd een hoger nut
Waarom filosofie relevant voor richting farmacie? => geen antwoord
2e vraag: Wat is filosofie?
1. Interdisciplinariteit: ontmoeting van twee disciplines/domeinen (dialoog) die
kunnen leren van elkaar
2. Ideeën uitwisselen en dit is pas relevant als wij dit relevant vinden
Wat is filosofie? => geen antwoord (vraag stellen is meer relevanter dan antwoord
zelf)
- Geen strikt afgelijnd domein
- Filosofie gaat over niets (nihilistische opvatting)
- Geen domein waar filosofie over gaat: filosofie wil proberen de wereld te
begrijpen, maar niet
enkel over bv hoe werkt de natuur (zoals in fysica), nadenken over menselijke
1
,geest ook niet
(psychologie), ook niet werken lichaam (biomedische wetenschappen), ook niet
over ultieme
realiteit/grotere vragen (theologie, religie)
=> Filosofie kan zich hierdoor aan elk domein linken, extern standpunt innemen
tov alle
disciplines
=> Fundamentele vragen die geïmpliceerd zijn in de wetenschap maar die in de
wetenschap niet
beantwoord kunnen worden, in filosofie kan er wel over nagedacht worden =
externe reflectie
Examen= 3 vragen
- 1 inzichtsvraag: tonen in eigen woorden dat je denkstructuren begrijpt, niet
louter samenvattend, vaak vergelijken (bv. 2 filosofen)
- 1 tekstvraag: stukje tekst of citaat in eigen woorden kan uitleggen, waar het over gaat
(welk argument, welk concept)
- 1 begripsvraag met 3 subvragen: begrippen situeren/uitleggen (welke filosofie, theorie,
welke periode) en definitie geven (begrip in eigen woorden uitleggen)
Begrippenlijst maken
INLEIDING
Centrale vraag: wat is de centrale rol van filosofie in farmacie?
Centrale begrippen, veronderstellingen uit farmacie benaderen vanuit externe positie
= metapositie.
Metapositie = positie buiten, boven eigen domein
FYSICA- META-FYSICA
Aristoteles bestudeert studie van beweging (fysica) MAAR om aan fysica te kunnen
doen stellen er zich vragen waarop binnen de fysica zelf geen antwoord voor is. Hij
bestudeerde ook de metafysica, maar werd toen nog niet zo genoemd.
Wat is een wetenschappelijke wetmatigheid? Wat is oorzaak-gevolg? Hoe komt het dat
er iets is? Wat is zijn? Waarom is er iets en niet niets? Hoe w discussie gevoerd?
Waarom w hij gevoerd? Wat zijn oorzaken? (pen loslaten; valt het)
= metafysische vragen = vragen die fysica zelf niet kan uitleggen
Fysica kan uitleggen waarom dingen gebeuren en maakt gebruik van wetmatigheden
maar kan niet uitleggen wat dat precies is.
Metafysica: studie van alles wat is, studie van het zijn (=zijnsleer) (reflecties op de
fysica)
Positie buiten de discussie (hoe w discussie gevoerd? Waarom w hij gevoerd?) wat zijn
oorzaken? (pen loslaten; valt het)
-> Nog fundamenteler dan de fysica zelf
Ontologische vraag; wat is iets (studie v.h. zijn = ontologie) -> meest
fundamentele/abstracte vragen
2
,Metafysische vragen: Hoe komt het dat de wereld er iets? Hoe komt er dat er
überhaupt iets bestaat? Wat betekent het zijn?
META-FARMACIE
Meta-farmaceutische/meta-medische vragen;
Wat is ziekte? Wat is genezing? Hoe verschilt ziekte van gezondheid? Wanneer noemen
we iets ziek/gezond? Wat is pijn?? Verschil tussen iemand genezen en iemand beter
maken? Wat is het verschil tussen drugs en genezing? Welke rol speelt genezing in de
maatschappij? Is farmacie even wetenschappelijk als exacte wetenschappen?
Die vragen stellen zal niemand genezen, farmaceutische wetenschappen hebben
er dus niks aan, is het dan wel relevant?
Filosofie is overbodig
Om pijn te genezen moet je niet weten wat pijn is
Verhouding tussen farmacie en filosofie. Zijn er vragen die de farmacie zelf niet kan
beantwoorden? (die daarbuiten staan)
Gaat nog steeds over metafysische blik op farmacie
1. Wat is ziekte?
2. Wat is een wetenschap? Past farmacie binnen de wetenschap?
3. Onderverdelingen/classificatie: wat betekent het dat we de werkelijkheid
opdelen?
Filosofie en dus deze vragen = overbodig (afleiden van essentie): bv ontwikkelen van
pijnstiller beter dan denken over pijn (antwoord op vragen niet nodig als apotheker)
MAAR niet minder belangrijk! => kritisch denken, filosofische/menswetenschappelijke
benadering
WAAROM FILOSOFIE?
- Kan geneesmiddel en ook gif zijn: te veel maakt ons ziek MAAR kleine dosis
filosofie kan miss onze geest gezond maken: Een beetje is gezond, te veel is
giftig (betekenis als farma)
- Het in staat om te reflecteren op een ander domein dan zichzelf
- Het kan nadenken over ziekte, maar geneest niet (Het staat de wetenschap in de
weg)
- Aspect aan ziekte, pijn dat niet door exacte wetenschap beantwoord kan worden
Dubbel Lijden of secundair lijden (lijden vd tweede orde)
: ziekte, pijn en genezing zijn meer dan enkel het biologisch aspect
=> Wanneer we ziek zijn, zijn we niet enkel ziek maar lijden we ook door het lijden
(aan de ziekte)
pijnlijden is niet het ergste, maar het lijden van lijden (bovenop het fysieke
lijden), retoriek van schuld (een tweede orde pijn)
Voorbeelden:
- Ziekte vereenzaamt ons bv covid (de structuur vd samenleving verandert ook
(het lijden van de eenzaamheid) ; mensen sterven, maar ook nog alleen)
3
, - Ziekte weerhoudt me van sociaal leven leiden (impliciete verwachting van
mensen om na
ziekte zo snel mogelijk de draad weer op te pikken)
- Ziekte waarbij de schuld op patiënt wordt gestoken bv aids (dus niet alleen het
fysieke ongemak, maar ook je eigen schuld)
- Schaamte over ziekte (bv. SOA’s)
- Stigmatisering (eigen schuld dat je ziek bent)
- Angst (zal ik genezen? Kan ik nog normaal leven leiden?)
- Wielrenner heeft pijn na winnen, maar de pijn is normaal, dat hoort erbij, wil je
niet genezen
Citaat Susan Sontag
Twelve years ago, when I became a cancer patient, what particularly
enraged me – and distracted me from my own terror and despair at
my doctor’s gloomy prognosis – was seeing how much the very
reputation of this illness added to the suffering of those who have it. (Boek over stigmatisering
AIDS)
- Begrijpen welke rol het speelt in de samenleving
- Je kan eraan sterven, maar het is ook je eigen schuld, (het leeft vooral in de
holebi-gemeenschap)
- Hoe lijden patiënten eronder in de maatschappij
Boek over kanker
- Mensen lijden (boven op het lijden aan de ziekte zelf) aan de reputatie van de
ziekte: kanker
heeft connotatie (woord roept schrik op, geassocieerd met dood)
- Susan wil deel van het lijden wegnemen door reputatie en stigmatisering aan te
pakken en af te
bouwen
Menswetenschappelijk inzicht: hoe praat men over ziekte?
Citaat Friedrich Nietzsche
Nadenken over ziekte! – Om de verbeelding van de zieke te kalmeren zodat hij tenminste niet
meer moet lijden, zoals hij dat tot nog toe deed, aan het denken over de ziekte dan aan de
ziekte zelf.
Het piekeren/nadenken over de ziekte is nog erger dan ziekte zelf
Hij wil verbeelding van de zieken kalmeren: patiënt niet meer lijden aan het denken
over de ziekte
=> Niet alleen lijden genezen, maar ook het lijden aan lijden genezen (dat we niet
meer moeten lijden aan de verbeelding, en niet meer denken over de ziekte)
Het lijden heeft geen betekenis: bij de meeste ziektes heeft dat geen zin (in
tegenstelling tot wielrenner die heeft geleden maar toch gewonnen)
Er is een connectie tussen ziek zijn en filosofisch nadenken (je kan bv dagdagelijkse
dingen niet meer). Het denken over ziekte geneest nooit
Ziekte in literatuur: voorbeelden
Audre Lorde: realiteit van ziekte bespreken los van het biologisch aspect van de ziekte
Foucault: de geschiedenis van het ziekenhuis, wat is een ziekenhuis
4
