Inleiding in de psychologie
Samenvatting
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 ...................................................................................................................................................... 3
Kernvraag 1.1 wat is psychologie en wat is het niet? ......................................................................................... 3
Kernvraag 1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie? ............................................... 5
Kernvraag 1.3 Hoe vergaren psychologen nieuwe kennis?................................................................................. 7
Hoofdstuk 2 .................................................................................................................................................... 10
Kernvraag 2.1 Wat is het verband tussen genen en gedrag? ........................................................................... 10
Kernvraag 2.2 Hoe is de interne communicatie van het lichaam geregeld? ..................................................... 12
Kernvraag 2.3 Hoe produceren de hersenen gedrag en psychische processen? ............................................... 20
Hoofdstuk 4 .................................................................................................................................................... 29
Kernvraag 4.1 Hoe verklaart klassieke conditionering leren?........................................................................... 29
Kernvraag 4.2 Hoe leren we nieuw gedrag door operante conditionering? ..................................................... 32
Kernvraag 4.3 Hoe verklaart cognitieve psychologie leren? ............................................................................. 40
Hoofdstuk 5 .................................................................................................................................................... 42
Kernvraag 5.1 Wat is het geheugen?................................................................................................................ 42
Kernvraag 5.2 Hoe vormen we herinneringen? ................................................................................................ 43
Kernvraag 5.3 hoe halen we herinneringen terug? .......................................................................................... 50
Kernvraag 5.4 De meeste problemen die we met ons geheugen hebben, ontstaan door een van de ‘zeven
zonden’ van het geheugen. .............................................................................................................................. 51
Hoofdstuk 6 .................................................................................................................................................... 54
Kernvraag 6.1 wat zijn de bouwstenen van denken? ....................................................................................... 54
Kernvraag 6.2 over welke vaardigheden beschikken goede denkers? .............................................................. 57
Kernvraag 6.3 hoe kunnen we intelligentie meten? ......................................................................................... 59
Kernvraag 6.4 Wat zijn de bouwstenen van intelligentie? ................................................................................ 62
Kernvraag 6.5 Hoe verklaren psychologen IQ-verschillen tussen groepen? ..................................................... 65
Hoofstuk 7 ...................................................................................................................................................... 67
Kernvraag 7.1 wat kan een pasgeboren baby? ................................................................................................ 67
Kernvraag 7.2 welke vaardigheden moet een kind zich eigen maken? ............................................................ 71
,Hoofdstuk 8 .................................................................................................................................................... 77
Kernvraag 8.1 Op welke wijze is het bewustzijn aan andere geestelijke processen gerelateerd? .................... 77
Kernvraag 8.2 Hoe ziet de cyclus van het normale bewustzijn eruit? ............................................................... 79
Kernvraag 8.3 Welke andere vormen kan het bewustzijn aannemen? ............................................................. 82
Hoofdstuk 9 .................................................................................................................................................... 84
Kernvraag 9.1 Wat motiveert ons? ................................................................................................................... 84
Kernvraag 9.2 hoe worden onze motivatieprioriteiten gesteld?....................................................................... 85
Kernvraag 9.3 Waar staan honger en seksuele motivatie in de motivatiehiërarchie? ..................................... 88
Kernvraag 9.4 hoe motiveren onze emoties ons? ............................................................................................. 90
Kernvraag 9.5 waar komen onze emoties vandaan? ........................................................................................ 92
Hoofdstuk 10 .................................................................................................................................................. 97
Kernvraag 10.1 Door welke krachten wordt de persoonlijkheid gevormd? ...................................................... 97
Kernvraag 10.2 Uit welke blijvende patronen of disposities bestaat onze persoonlijkheid? ............................ 99
Kernvraag 10.3 Op welke manier helpen mentale processen bij het vormen van onze persoonlijkheid? ...... 101
Kernvraag 10.4 Welke theorieën gebruiken mensen om zichzelf en andere te begrijpen? ............................ 109
Hoofdstuk 14 ................................................................................................................................................ 111
Kernvraag 14.2 wat zijn de lichamelijke effecten van stress? ......................................................................... 111
Kernvraag 14.3 wie is het meest kwetsbaar voor stress? ............................................................................... 114
Kernvraag 14.4 Hoe kunnen we de invloed van stress op onze gezondheid verminderen? ............................ 116
, Hoofdstuk 1
Geest, Gedrag en psychologische wetenschap
Kernvraag 1.1 wat is psychologie en wat is het niet?
• Psychologie: Wetenschap van gedrag en mentale processen
Het woord is afkomstig uit het Oudgrieks.
• Psyche: betekent geest
• Logie: gebied van studie
De letterlijke betekenis van psychologie is dus ‘de studie van de geest’.
Het terrein van de psychologie beslaat zowel interne geestelijke processen als externe
geestelijke processen.
Interne processen:
• Denken
• Voelen
• Begeren
Externe processen:
• Praten
• Glimlachen
• Lopen
De wetenschap van de psychologie is gebaseerd op objectieve, verifieerde gebeurtenissen.
Drie soorten psychologen:
1. Experimentele psychologen: psycholoog die onderzoek doet naar elementaire
psychologische processen – in tegenstelling tot een toegepaste psycholoog. Dit is ook
de kleinste groep van de drie.
2. Docent psycholoog: psycholoog met als primaire taak het geven van onderwijs op
bijvoorbeeld een hbo- of bacheloropleiding of aan een universiteit.
3. Toegepast psycholoog: psycholoog die de door experimenteel psychologen vergaarde
kennis gebruikt om problemen van mensen op te lossen.
Dit door middel van bijvoorbeeld trainingen, het ontwerpen van speciale gereedschap
of psychologische behandelingen.
Specialisaties in de toegepaste psychologie:
• Arbeids- en organisatiepsychologen
- Zij houden zich bezig met aanpassingen op de werkplek. Het doel is om de
productiviteit, motivatie en arbeidsmoraal van werknemers te verbeteren.
• Sportpsychologen
- Zij helpen sporters om hun prestaties en motivatie te verbeteren. Dit kan bij
topsporters, maar ook bij amateursporters.
• Schoolpsychologen
- Zij houden zich bezig met onderwerpen rondom leren, gezinssituaties en persoonlijke
omstandigheden die invloed kunnen hebben op schoolprestaties.
, • Klinisch psychologen en counselors
- Zij helpen mensen bij sociale en emotionele problemen. Ook ondersteunen zij mensen
bij moeilijke keuzes in relaties, carrière of opleiding. Dit is één van de bekendste
specialisaties.
• Forensisch psychologen
- Zij kijken naar gedrag en psychische problemen binnen de wereld van misdaad en
recht.
• Omgevingspsychologen
- Zij onderzoeken hoe mensen omgaan met hun omgeving en het milieu. Zij proberen
de interactie tussen mens en omgeving te verbeteren.
• Gerontopsychologen
- Zij helpen ouderen om hun gezondheid en welzijn te behouden. Ook ondersteunen zij
ouderen bij leeftijdsgebonden problemen. Dit is een relatief nieuwe richting binnen de
psychologie.
Psychologie is geen psychiatrie
• Psychiatrie is een medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van
mentale stoornissen.
• Pseudopsychologie: Niet-onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd.
Wat is kritisch denken?
Zes vaardigheden voor kritisch denken:
• Wat is de bron? → Is het feitelijke kennis?
• Is de bewering redelijk of extreem? → ‘Voor buitengewone beweringen is buitengewoon
bewijs nodig.’
• Wat is het bewijsmateriaal? → Er is wetenschappelijk bewijsmateriaal nodig.
• Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias?
• Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
• Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
• Anekdotisch bewijsmateriaal: Getuigenissen die de ervaringen van iemand of enkele personen
schetsen, maar ten onrechte voor wetenschappelijk bewijs worden aangezien.
• Bias: Een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie, meestal op basis van
persoonlijke ervaring en waarden
• Emotionele bias: de neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens, in
plaats van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal
• Confirmation bias (bevestigingbias): De neiging om informatie die niet bij je opvattingen
aansluit te negeren of te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie te zoeken waar je het
wel mee eens bent.
Samenvatting
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1 ...................................................................................................................................................... 3
Kernvraag 1.1 wat is psychologie en wat is het niet? ......................................................................................... 3
Kernvraag 1.2 Wat zijn de zes belangrijkste perspectieven van de psychologie? ............................................... 5
Kernvraag 1.3 Hoe vergaren psychologen nieuwe kennis?................................................................................. 7
Hoofdstuk 2 .................................................................................................................................................... 10
Kernvraag 2.1 Wat is het verband tussen genen en gedrag? ........................................................................... 10
Kernvraag 2.2 Hoe is de interne communicatie van het lichaam geregeld? ..................................................... 12
Kernvraag 2.3 Hoe produceren de hersenen gedrag en psychische processen? ............................................... 20
Hoofdstuk 4 .................................................................................................................................................... 29
Kernvraag 4.1 Hoe verklaart klassieke conditionering leren?........................................................................... 29
Kernvraag 4.2 Hoe leren we nieuw gedrag door operante conditionering? ..................................................... 32
Kernvraag 4.3 Hoe verklaart cognitieve psychologie leren? ............................................................................. 40
Hoofdstuk 5 .................................................................................................................................................... 42
Kernvraag 5.1 Wat is het geheugen?................................................................................................................ 42
Kernvraag 5.2 Hoe vormen we herinneringen? ................................................................................................ 43
Kernvraag 5.3 hoe halen we herinneringen terug? .......................................................................................... 50
Kernvraag 5.4 De meeste problemen die we met ons geheugen hebben, ontstaan door een van de ‘zeven
zonden’ van het geheugen. .............................................................................................................................. 51
Hoofdstuk 6 .................................................................................................................................................... 54
Kernvraag 6.1 wat zijn de bouwstenen van denken? ....................................................................................... 54
Kernvraag 6.2 over welke vaardigheden beschikken goede denkers? .............................................................. 57
Kernvraag 6.3 hoe kunnen we intelligentie meten? ......................................................................................... 59
Kernvraag 6.4 Wat zijn de bouwstenen van intelligentie? ................................................................................ 62
Kernvraag 6.5 Hoe verklaren psychologen IQ-verschillen tussen groepen? ..................................................... 65
Hoofstuk 7 ...................................................................................................................................................... 67
Kernvraag 7.1 wat kan een pasgeboren baby? ................................................................................................ 67
Kernvraag 7.2 welke vaardigheden moet een kind zich eigen maken? ............................................................ 71
,Hoofdstuk 8 .................................................................................................................................................... 77
Kernvraag 8.1 Op welke wijze is het bewustzijn aan andere geestelijke processen gerelateerd? .................... 77
Kernvraag 8.2 Hoe ziet de cyclus van het normale bewustzijn eruit? ............................................................... 79
Kernvraag 8.3 Welke andere vormen kan het bewustzijn aannemen? ............................................................. 82
Hoofdstuk 9 .................................................................................................................................................... 84
Kernvraag 9.1 Wat motiveert ons? ................................................................................................................... 84
Kernvraag 9.2 hoe worden onze motivatieprioriteiten gesteld?....................................................................... 85
Kernvraag 9.3 Waar staan honger en seksuele motivatie in de motivatiehiërarchie? ..................................... 88
Kernvraag 9.4 hoe motiveren onze emoties ons? ............................................................................................. 90
Kernvraag 9.5 waar komen onze emoties vandaan? ........................................................................................ 92
Hoofdstuk 10 .................................................................................................................................................. 97
Kernvraag 10.1 Door welke krachten wordt de persoonlijkheid gevormd? ...................................................... 97
Kernvraag 10.2 Uit welke blijvende patronen of disposities bestaat onze persoonlijkheid? ............................ 99
Kernvraag 10.3 Op welke manier helpen mentale processen bij het vormen van onze persoonlijkheid? ...... 101
Kernvraag 10.4 Welke theorieën gebruiken mensen om zichzelf en andere te begrijpen? ............................ 109
Hoofdstuk 14 ................................................................................................................................................ 111
Kernvraag 14.2 wat zijn de lichamelijke effecten van stress? ......................................................................... 111
Kernvraag 14.3 wie is het meest kwetsbaar voor stress? ............................................................................... 114
Kernvraag 14.4 Hoe kunnen we de invloed van stress op onze gezondheid verminderen? ............................ 116
, Hoofdstuk 1
Geest, Gedrag en psychologische wetenschap
Kernvraag 1.1 wat is psychologie en wat is het niet?
• Psychologie: Wetenschap van gedrag en mentale processen
Het woord is afkomstig uit het Oudgrieks.
• Psyche: betekent geest
• Logie: gebied van studie
De letterlijke betekenis van psychologie is dus ‘de studie van de geest’.
Het terrein van de psychologie beslaat zowel interne geestelijke processen als externe
geestelijke processen.
Interne processen:
• Denken
• Voelen
• Begeren
Externe processen:
• Praten
• Glimlachen
• Lopen
De wetenschap van de psychologie is gebaseerd op objectieve, verifieerde gebeurtenissen.
Drie soorten psychologen:
1. Experimentele psychologen: psycholoog die onderzoek doet naar elementaire
psychologische processen – in tegenstelling tot een toegepaste psycholoog. Dit is ook
de kleinste groep van de drie.
2. Docent psycholoog: psycholoog met als primaire taak het geven van onderwijs op
bijvoorbeeld een hbo- of bacheloropleiding of aan een universiteit.
3. Toegepast psycholoog: psycholoog die de door experimenteel psychologen vergaarde
kennis gebruikt om problemen van mensen op te lossen.
Dit door middel van bijvoorbeeld trainingen, het ontwerpen van speciale gereedschap
of psychologische behandelingen.
Specialisaties in de toegepaste psychologie:
• Arbeids- en organisatiepsychologen
- Zij houden zich bezig met aanpassingen op de werkplek. Het doel is om de
productiviteit, motivatie en arbeidsmoraal van werknemers te verbeteren.
• Sportpsychologen
- Zij helpen sporters om hun prestaties en motivatie te verbeteren. Dit kan bij
topsporters, maar ook bij amateursporters.
• Schoolpsychologen
- Zij houden zich bezig met onderwerpen rondom leren, gezinssituaties en persoonlijke
omstandigheden die invloed kunnen hebben op schoolprestaties.
, • Klinisch psychologen en counselors
- Zij helpen mensen bij sociale en emotionele problemen. Ook ondersteunen zij mensen
bij moeilijke keuzes in relaties, carrière of opleiding. Dit is één van de bekendste
specialisaties.
• Forensisch psychologen
- Zij kijken naar gedrag en psychische problemen binnen de wereld van misdaad en
recht.
• Omgevingspsychologen
- Zij onderzoeken hoe mensen omgaan met hun omgeving en het milieu. Zij proberen
de interactie tussen mens en omgeving te verbeteren.
• Gerontopsychologen
- Zij helpen ouderen om hun gezondheid en welzijn te behouden. Ook ondersteunen zij
ouderen bij leeftijdsgebonden problemen. Dit is een relatief nieuwe richting binnen de
psychologie.
Psychologie is geen psychiatrie
• Psychiatrie is een medisch specialisme dat zich richt op de diagnose en behandeling van
mentale stoornissen.
• Pseudopsychologie: Niet-onderbouwde psychologische aannamen die als wetenschappelijke
waarheden worden gepresenteerd.
Wat is kritisch denken?
Zes vaardigheden voor kritisch denken:
• Wat is de bron? → Is het feitelijke kennis?
• Is de bewering redelijk of extreem? → ‘Voor buitengewone beweringen is buitengewoon
bewijs nodig.’
• Wat is het bewijsmateriaal? → Er is wetenschappelijk bewijsmateriaal nodig.
• Kan de conclusie beïnvloed zijn door bias?
• Worden veelvoorkomende denkfouten vermeden?
• Zijn voor het oplossen van het probleem verschillende invalshoeken nodig?
• Anekdotisch bewijsmateriaal: Getuigenissen die de ervaringen van iemand of enkele personen
schetsen, maar ten onrechte voor wetenschappelijk bewijs worden aangezien.
• Bias: Een vooroordeel, vervorming of vertekening van een situatie, meestal op basis van
persoonlijke ervaring en waarden
• Emotionele bias: de neiging om oordelen te vellen gebaseerd op attitudes en gevoelens, in
plaats van op een rationele analyse van het bewijsmateriaal
• Confirmation bias (bevestigingbias): De neiging om informatie die niet bij je opvattingen
aansluit te negeren of te bekritiseren en om in plaats daarvan informatie te zoeken waar je het
wel mee eens bent.
