Hoorcollege aantekeningen - Cognitie en gedrag
Hoorcollege 1 - Introductie (10/11)
Hoofdstuk 1 Goldstein
Descartes - de geest bestaat
- Ik kan aan alles twijfelen → ik denk dus ik ben (cogito ergo sum) → denken is een eigenschap
van de geest.
Kenmerken van de geest (verzameling van cognitieve eigenschappen):
➔ Probleem oplossen
➔ Beslissen
➔ Geheugen
➔ Kennis
➔ Perceptie
➔ Bewustzijn
➔ Aandacht
➔ Taal
➔ Leren
Geschiedenis
Helmholtz: begon het zenuwstelsel te bestuderen. Stimuleerde de zenuw van een kikker. Hoelang daarna
gaat de poot bewegen?
Hoelang duurt een mentaal proces?
Donders (19e eeuw, 1868): wat heb je nodig qua cognitieve processen om een beslissing te nemen?
- Stimulus detectie: er is visuele input (er is iets)
- Stimulus discriminantie: appel en een peer (dit is wat het/er is)
- Kiezen (beslissen): ik wil de appel
- Uitvoeren/actie: ik pak de appel
Dit meten door middel van reactietijd (duur
van mentale processen bepalen)
● Simpele RT taak: druk zo snel
mogelijk als de lamp aangaat
- Stimulus detectie + motor
respons (actie)
● Keuze RT taak: druk links als de linker
lamp aangaat, druk rechts als de rechter lamp aangaat
, - Stimulus detectie + stimulus discriminantie + kiezen (beslissen) + motor respons
- De reactietijd is vaak langer bij deze taak, want meer processen.
● Go/no go RT taak: druk zo snel mogelijk als de rechter lamp aan gaat, druk niet als de linker lamp
aangaat.
- Stimulus detectie + discriminantie + motor respons
Weber (19e eeuw): een waarneembaar verschil, bijvoorbeeld tussen 2 groottes, is niet absoluut maar
relatief.
- Zintuigen registreren relatieve verschillen
- Wet van Weber, waarneembare verschil is constant: ΔI/I = k
- Relateerde waarneembare verschillen aan verschil in fysieke kenmerken (Weber fractie)
William James (VS) en Wilhelm Wundt (Duitsland)
- Introspectie: de inhoud van ons bewustzijn is een parade van sensaties, gevoelens, gedachten,
beelden etc.
John Watson zei nee tegen introspectie en tegen de mind door de opkomst van het:
Behaviorisme: de inhoud van de mind is irrelevant (niet bestudeerbaar), we moeten het gedrag
bestuderen + introspectie is niet wetenschappelijk.
- Gedrag bestaat uit aangeleerde stimulus-respons relaties
3 redenen waarom de geest later toch weer bestudeerd werd:
● Skinner (ontwikkeling van taal, rond 1960):
- Als een kind (voor het eerst) mama zegt, dan is mama blij → dit is positieve
bekrachtiging → gedrag wordt beloond en gestimuleerd
● WW II
● Opkomst van de computer
- Informatieverwerking van de computer: input → verwerking → output. De hersenen
ook op deze manier bekijken (cognitieve modellen maken)
- De computer is de hardware, het programma is de software. De hersenen zijn de
hardware en een aspect van cognitie (bijv. geheugen) is de software
- Neisser (1967): het brein als informatieverwerking
Moderne cognitieve psychologie, 1970-nu
Structurele modellen: beschrijven de fysieke (biologische) structuren
Procesmodellen: beschrijven cognitieve processen (geen hersenstructuren)
,Hoorcollege 2 - Signaal detectie theorie (13/11)
Tekst signaal detectie
Omgaan met beslissingen in onzekere situaties. Voorbeelden:
Probleem van de docent: student maakt een tentamen en beantwoordt een aantal vragen goed.
● Hit: student slaagt en kent zijn stof
● Correct rejection: student slaagt niet en kent zijn stof niet
● False alarm: student slaagt en kent zijn stof niet
● Miss: student slaagt niet en kent zijn stof
Probleem van de psycholoog: een potentiële patiënt doet mee met een test en haalt een bepaald aantal
punten.
Diagnose X Niets
Wel aandoening Hit Miss
Geen aandoening False alarm Correct rejection
Probleem van de brandmelder: meet een bepaalde hoeveelheid rook.
Alarm gaat af Geen alarm
Er is brand Hit Miss
Er is geen brand False alarm Correct rejection
Als een brandmelder snel afgaat terwijl er geen brand is, dan zegt de brandmelder te snel ‘ja er is brand’
→ laag criterium.
Hoe kun je erachter komen hoe goed een detector onderscheid kan maken en welk
criterium die detector aanlegt (detector kan een apparaat, maar ook een mens zijn)?
Voorbeeld: eeneiige tweeling, Peter en Ronald.
- Peter krijgt een goede opvoeding, maar wordt aangeleerd dat hij geen enkel risico mag nemen
→ bij twijfel zegt hij nee, dus een voorkeur voor nee zeggen.
- Ronald krijgt een andere opvoeding, hij zegt bij twijfel ja, dus een voorkeur voor ja zeggen.
- Als ze 18 jaar zijn gaan ze een experiment doen. Ze zijn beide even snel/slim, want fysiek
identiek. Ook hebben ze hetzelfde onderscheidendvermogen.
● De taak: bevat het display een target (een L) of niet.
● Target absent trial: een ruis trial → het target is niet aanwezig
● Target present trial: ruis + signaal, hierin is de L te zien
● Het onderscheidend vermogen is hetzelfde, maar ze hebben een verschillende voorkeur,
dus in geval van twijfel zegt Peter nee en Ronald ja (verschil in criterium).
Hit rate/fractie hits/proportie hits (betekent hetzelfde en is een getal tussen 0 en 1): het aantal keer dat
je ja zegt in het aantal trials dat een target bevatte.
, Onderscheidend vermogen en criterium
Maat voor onderscheidendvermogen: d’
Maat voor criterium: C of β.
- Voorkeur voor ja zeggen: laag criterium, criterium ligt meer naar links in de normaalverdeling
● Veel false alarms en hits, weinig misses en correct rejections.
● Liberaal en een bias voor ja
- Voorkeur voor nee zeggen: hoog criterium, het criterium ligt meer naar rechts in de
normaalverdeling.
● Weinig hits en false alarms, veel misses en correct rejections.
● Conservatief en een bias voor nee.
ROC-curve
Op de Y-as: proportie hits en op de X-as: proportie false alarms. Met zo’n curve kan je kijken naar de
kwaliteit van testen.
Hoe groter d’, hoe meer linksboven in de curve. Criterium verhogen: naar linksonder, criterium verlagen:
naar rechtsboven.
Waar kan SDT voor gebruikt worden
- Bijvoorbeeld in advertentie onderzoek: testen hoeveel advertenties de proefpersonen hebben
gezien tijdens het lezen van een tijdschrift d.m.v. een herkenningstest.
Hoe kan een onderzoeker SDT inzetten?
- Descriptief (beschrijvend): je gebruikt SDT om de test/detector/proefpersoon te beschrijven met
bijvoorbeeld C en d’.
● Hoe goed is deze test?
● Hoe goed zien proefpersonen een lichtflits?
- Prescriptief (voorschrijvend = wat je moet doen): als je de kansverdelingen in de echte wereld
kent, kun je bijvoorbeeld een optimaal criterium bedenken om een detectieprobleem op te
lossen.
● Is dat een vijandelijk vliegtuig op de radar?
● Wat is de beste cut-off score voor deze ADHD-test?
Hoorcollege 1 - Introductie (10/11)
Hoofdstuk 1 Goldstein
Descartes - de geest bestaat
- Ik kan aan alles twijfelen → ik denk dus ik ben (cogito ergo sum) → denken is een eigenschap
van de geest.
Kenmerken van de geest (verzameling van cognitieve eigenschappen):
➔ Probleem oplossen
➔ Beslissen
➔ Geheugen
➔ Kennis
➔ Perceptie
➔ Bewustzijn
➔ Aandacht
➔ Taal
➔ Leren
Geschiedenis
Helmholtz: begon het zenuwstelsel te bestuderen. Stimuleerde de zenuw van een kikker. Hoelang daarna
gaat de poot bewegen?
Hoelang duurt een mentaal proces?
Donders (19e eeuw, 1868): wat heb je nodig qua cognitieve processen om een beslissing te nemen?
- Stimulus detectie: er is visuele input (er is iets)
- Stimulus discriminantie: appel en een peer (dit is wat het/er is)
- Kiezen (beslissen): ik wil de appel
- Uitvoeren/actie: ik pak de appel
Dit meten door middel van reactietijd (duur
van mentale processen bepalen)
● Simpele RT taak: druk zo snel
mogelijk als de lamp aangaat
- Stimulus detectie + motor
respons (actie)
● Keuze RT taak: druk links als de linker
lamp aangaat, druk rechts als de rechter lamp aangaat
, - Stimulus detectie + stimulus discriminantie + kiezen (beslissen) + motor respons
- De reactietijd is vaak langer bij deze taak, want meer processen.
● Go/no go RT taak: druk zo snel mogelijk als de rechter lamp aan gaat, druk niet als de linker lamp
aangaat.
- Stimulus detectie + discriminantie + motor respons
Weber (19e eeuw): een waarneembaar verschil, bijvoorbeeld tussen 2 groottes, is niet absoluut maar
relatief.
- Zintuigen registreren relatieve verschillen
- Wet van Weber, waarneembare verschil is constant: ΔI/I = k
- Relateerde waarneembare verschillen aan verschil in fysieke kenmerken (Weber fractie)
William James (VS) en Wilhelm Wundt (Duitsland)
- Introspectie: de inhoud van ons bewustzijn is een parade van sensaties, gevoelens, gedachten,
beelden etc.
John Watson zei nee tegen introspectie en tegen de mind door de opkomst van het:
Behaviorisme: de inhoud van de mind is irrelevant (niet bestudeerbaar), we moeten het gedrag
bestuderen + introspectie is niet wetenschappelijk.
- Gedrag bestaat uit aangeleerde stimulus-respons relaties
3 redenen waarom de geest later toch weer bestudeerd werd:
● Skinner (ontwikkeling van taal, rond 1960):
- Als een kind (voor het eerst) mama zegt, dan is mama blij → dit is positieve
bekrachtiging → gedrag wordt beloond en gestimuleerd
● WW II
● Opkomst van de computer
- Informatieverwerking van de computer: input → verwerking → output. De hersenen
ook op deze manier bekijken (cognitieve modellen maken)
- De computer is de hardware, het programma is de software. De hersenen zijn de
hardware en een aspect van cognitie (bijv. geheugen) is de software
- Neisser (1967): het brein als informatieverwerking
Moderne cognitieve psychologie, 1970-nu
Structurele modellen: beschrijven de fysieke (biologische) structuren
Procesmodellen: beschrijven cognitieve processen (geen hersenstructuren)
,Hoorcollege 2 - Signaal detectie theorie (13/11)
Tekst signaal detectie
Omgaan met beslissingen in onzekere situaties. Voorbeelden:
Probleem van de docent: student maakt een tentamen en beantwoordt een aantal vragen goed.
● Hit: student slaagt en kent zijn stof
● Correct rejection: student slaagt niet en kent zijn stof niet
● False alarm: student slaagt en kent zijn stof niet
● Miss: student slaagt niet en kent zijn stof
Probleem van de psycholoog: een potentiële patiënt doet mee met een test en haalt een bepaald aantal
punten.
Diagnose X Niets
Wel aandoening Hit Miss
Geen aandoening False alarm Correct rejection
Probleem van de brandmelder: meet een bepaalde hoeveelheid rook.
Alarm gaat af Geen alarm
Er is brand Hit Miss
Er is geen brand False alarm Correct rejection
Als een brandmelder snel afgaat terwijl er geen brand is, dan zegt de brandmelder te snel ‘ja er is brand’
→ laag criterium.
Hoe kun je erachter komen hoe goed een detector onderscheid kan maken en welk
criterium die detector aanlegt (detector kan een apparaat, maar ook een mens zijn)?
Voorbeeld: eeneiige tweeling, Peter en Ronald.
- Peter krijgt een goede opvoeding, maar wordt aangeleerd dat hij geen enkel risico mag nemen
→ bij twijfel zegt hij nee, dus een voorkeur voor nee zeggen.
- Ronald krijgt een andere opvoeding, hij zegt bij twijfel ja, dus een voorkeur voor ja zeggen.
- Als ze 18 jaar zijn gaan ze een experiment doen. Ze zijn beide even snel/slim, want fysiek
identiek. Ook hebben ze hetzelfde onderscheidendvermogen.
● De taak: bevat het display een target (een L) of niet.
● Target absent trial: een ruis trial → het target is niet aanwezig
● Target present trial: ruis + signaal, hierin is de L te zien
● Het onderscheidend vermogen is hetzelfde, maar ze hebben een verschillende voorkeur,
dus in geval van twijfel zegt Peter nee en Ronald ja (verschil in criterium).
Hit rate/fractie hits/proportie hits (betekent hetzelfde en is een getal tussen 0 en 1): het aantal keer dat
je ja zegt in het aantal trials dat een target bevatte.
, Onderscheidend vermogen en criterium
Maat voor onderscheidendvermogen: d’
Maat voor criterium: C of β.
- Voorkeur voor ja zeggen: laag criterium, criterium ligt meer naar links in de normaalverdeling
● Veel false alarms en hits, weinig misses en correct rejections.
● Liberaal en een bias voor ja
- Voorkeur voor nee zeggen: hoog criterium, het criterium ligt meer naar rechts in de
normaalverdeling.
● Weinig hits en false alarms, veel misses en correct rejections.
● Conservatief en een bias voor nee.
ROC-curve
Op de Y-as: proportie hits en op de X-as: proportie false alarms. Met zo’n curve kan je kijken naar de
kwaliteit van testen.
Hoe groter d’, hoe meer linksboven in de curve. Criterium verhogen: naar linksonder, criterium verlagen:
naar rechtsboven.
Waar kan SDT voor gebruikt worden
- Bijvoorbeeld in advertentie onderzoek: testen hoeveel advertenties de proefpersonen hebben
gezien tijdens het lezen van een tijdschrift d.m.v. een herkenningstest.
Hoe kan een onderzoeker SDT inzetten?
- Descriptief (beschrijvend): je gebruikt SDT om de test/detector/proefpersoon te beschrijven met
bijvoorbeeld C en d’.
● Hoe goed is deze test?
● Hoe goed zien proefpersonen een lichtflits?
- Prescriptief (voorschrijvend = wat je moet doen): als je de kansverdelingen in de echte wereld
kent, kun je bijvoorbeeld een optimaal criterium bedenken om een detectieprobleem op te
lossen.
● Is dat een vijandelijk vliegtuig op de radar?
● Wat is de beste cut-off score voor deze ADHD-test?
