SAMENVATTING ODG DEEL 2
Deeltentamen 2: 26 okt
Bestaande uit:
HOORCOLLEGE 5 – 5 okt............................................................1
HOORCOLLEGE 6 – 12 okt...........................................................8
HOORCOLLEGE 7 – 19 OKT........................................................17
LITERATUUR WEEK 5................................................................27
LITERATUUR WEEK 6................................................................39
LITERATUUR WEEK 7................................................................45
BEGRIPPENLIJST......................................................................53
LINK BEGRIPPEN.....................................................................63
HOORCOLLEGE 5 – 5 okt
WETENSCHAP ALS BEDRIJF
1
,Wetenschap is een kennisgenererende praktijk. Mensen proberen al lange
tijd kennis te verkrijgen door bepaalde handelingen uit te voeren, zoals
het opensnijden van lichamen om het menselijk lichaam te bestuderen.
Wetenschap gaat daarom niet alleen over wat we weten, maar ook over
hoe we tot kennis komen. Daarbij speelt de vraag of de werkelijkheid
rechtstreeks tot ons komt of dat onze manier van kijken bepaalt hoe de
werkelijkheid aan ons verschijnt.
Tijdens de Verlichting maakte de wetenschap zich los van kerkelijke
dogma’s. Vrijheid van onderzoek werd belangrijk. Hierdoor ontstond het
ideaal van zuivere wetenschap, waarbij wetenschappers
onbevooroordeelde, objectieve en ware kennis zouden produceren. De
vraag is echter of wetenschap werkelijk volledig objectief kan zijn.
OUDE CONTROVERSE: WEBER TEGENOVER MARX
- Volgens Weber moet wetenschap worden beoefend om kennis te
verkrijgen. Wetenschap staat dan vooral in dienst van de
wetenschap zelf.
- Marx vond daarentegen dat het niet voldoende is om de wereld
alleen te interpreteren. Het gaat er ook om de wereld te veranderen.
Deze discussie kwam in de jaren zestig opnieuw naar voren bij Becker en
Gouldner. Becker stelde de vraag: On whose side are we? Gouldner legde
meer nadruk op de zelfstandige positie van de socioloog en op het
tegengaan van vertekeningen. Ook Bourdieu hield zich bezig met de
verhouding tussen wetenschap en maatschappelijke betrokkenheid. Het
interessante is dat deze posities kunnen verschuiven. Een wetenschapper
kan proberen onpartijdig onderzoek te doen en tegelijkertijd partij kiezen
tegen vertekening of onrecht. Waardenvrijheid en maatschappelijke
betrokkenheid sluiten elkaar dus niet altijd volledig uit.
TOEGEPASTE EN FUNDAMENTELE WETENSCHAP
Fundamentele wetenschap is vooral gericht op kennis omwille van
de kennis zelf.
Toegepaste of publieke wetenschap probeert met onderzoek iets
aan een maatschappelijk probleem bij te dragen. Het verschil zit
vooral in de nadruk op afstand of betrokkenheid.
Hammersley en Atkinson stellen dat goede etnografie vaak voortkomt uit
het nastreven van kennis omwille van de kennis zelf. Green en Thorogood
spreken over de reflexief toegepaste onderzoeker. Deze onderzoeker kiest
niet automatisch een kant, maar vraagt wat het onderzoek aan een
situatie kan toevoegen.
Zowel bij fundamenteel als toegepast onderzoek is reflexiviteit belangrijk.
De wetenschapper denkt daarbij kritisch na over de eigen positie, keuzes
en invloed op het onderzoek.
WAT IS KENNIS?
Er bestaan verschillende opvattingen over kennis.
1. Weber benadrukt waardenvrije wetenschap.
2
, 2. Volgens het positivisme en de Wiener Kreis wordt kennis afgeleid uit
objectieve feiten.
3. Popper stelt dat wetenschappelijke kennis ontstaat door theorieën te
falsificeren.
4. Kuhn verbindt kennis aan wat op dat moment als een geldige
wetenschappelijke methode wordt beschouwd.
5. Foucault stelt dat kennis altijd met macht verbonden is.
6. Haraway benadrukt dat kennis gesitueerd is en voortkomt uit lokale
manieren om kennis te produceren.
POSITIVISME
Volgens het positivisme groeit ware kennis doordat wetenschappers
steeds meer en steeds betere kennis over de wereld verzamelen. Er
bestaat een absoluut onderscheid tussen waarheid en
onwaarheid. Kennis moet onpersoonlijk, neutraal en
gebaseerd op objectief waarneembare feiten zijn.
Zwaartekracht kan bijvoorbeeld als een objectief gegeven
worden beschouwd dat onafhankelijk van de waarnemer
bestaat. Het positivisme is nog steeds een dominante
manier van denken binnen de wetenschap.
Critici stellen dat er geen theorieloze feiten bestaan. Iedere
waarneming is verbonden met ideeën over hoe de wereld in
elkaar zit. Het verzamelen van steeds meer feiten leidt
daarom niet automatisch tot een waar beeld van de werkelijkheid.
Ook zwaartekracht is niet alleen een feit, maar wordt door verschillende
theorieën anders verklaard. Aristoteles, Newton en Einstein gaven ieder
een andere verklaring. Een theorie is daardoor niet definitief waar, maar
hoogstens nog niet onwaar gebleken.
THE BLACK URBAN UNDERCLASS
De black urban underclass kan vanuit verschillende
perspectieven worden bekeken. Vanuit een positivistische
en Durkheimiaans functionalistische benadering vormt
deze groep een bestaand sociaal feit.
Critici stellen dat het idee van een underclass mede door
wetenschappelijk onderzoek is geconstrueerd.
Onderzoekers gebruiken theoretische begrippen waarmee
zij bepaalde mensen als één groep beschrijven. Een
realistische benadering vraagt of deze constructie de
achtergestelde positie van de buurt als onvermijdelijk
voorstelt. Een etnomethodologische benadering kijkt naar
de lokale kennis van de betrokken mensen.
De casus gaat ook over de tegenstelling tussen cultuur en
structuur. Achterstelling kan worden verklaard vanuit de
cultuur van een groep, maar ook vanuit maatschappelijke
structuren. De belangrijkste conclusie is dat
wetenschappers niet te naïef moeten denken over feiten.
3
, GESITUEERDE KENNIS
Gesitueerde kennis is kennis die wordt beïnvloed door de historische,
culturele, talige en waardengebonden omgeving van de persoon die
kennis produceert. Deze kennis is lokaal, veranderlijk, belichaamd en
politiek.
- Kritiek is dat het begrip soms vaag blijft. Gesitueerde kennis kan
gekleurd zijn en het kan moeilijk worden om te bepalen welke
kennis het beste is onderbouwd.
- De ervaringen van Swinzle Chauhan met vitiligo vormen een
voorbeeld van gesitueerde kennis. Haar persoonlijke ervaringen
leveren andere kennis op dan objectief wetenschappelijk onderzoek.
Daarbij kan worden gevraagd of haar uitspraken empirisch
toetsbaar zijn, wetenschappelijk worden ondersteund,
maatschappelijke waarde hebben en normatieve elementen
bevatten.
WAT IS WAARHEID?
Waarheid en wetenschap zijn nauw met elkaar verbonden, maar
waarheid werd niet altijd wetenschappelijk vastgesteld. Waarheid
kon ook worden voorgesteld als eeuwig of afkomstig van God, een
ideologie of een politieke leider (Trump).
Volgens de correspondentietheorie is een uitspraak waar wanneer
deze overeenkomt met de werkelijkheid. Volgens de
coherentietheorie is een uitspraak waar wanneer deze past binnen
een samenhangend geheel van ideeën, zoals een paradigma.
Waarheid is niet hetzelfde als waarachtigheid. Waarachtigheid gaat
ook over eerlijkheid en oprechtheid. Wat als waarheid wordt
beschouwd, kan bovendien door maatschappelijke
machtsverhoudingen worden gevormd.
Parrhesia betekent dat iemand de waarheid uitspreekt tegenover de
macht, ook wanneer dit risico’s met zich meebrengt. Waarheid kan
daardoor ook een morele betekenis hebben en met vrijheid worden
verbonden.
Volgens Baggini is het begrip waarheid zelf niet het belangrijkste
probleem. De belangrijkste vraag is hoe en door wie wordt bepaald
wat als waarheid geldt.
Kennis kan de werkelijkheid benaderen, maar haar ook mede
construeren. Kennis weerspiegelt daarnaast de positie van de
onderzoeker. Feiten kunnen als neutraal worden gezien, maar
kunnen ook onderdeel zijn van een paradigma of politiek geladen
zijn. Het vaststellen van waarheid vraagt daarom
altijd om interpretatie.
ON THE RUN
On the Run is een rijk maar controversieel etnografisch
onderzoek naar geweld en het dagelijks leven binnen een
gemarginaliseerde gemeenschap. Het onderzoek richt zich
op lokale kennis en ervaringen.
4
Deeltentamen 2: 26 okt
Bestaande uit:
HOORCOLLEGE 5 – 5 okt............................................................1
HOORCOLLEGE 6 – 12 okt...........................................................8
HOORCOLLEGE 7 – 19 OKT........................................................17
LITERATUUR WEEK 5................................................................27
LITERATUUR WEEK 6................................................................39
LITERATUUR WEEK 7................................................................45
BEGRIPPENLIJST......................................................................53
LINK BEGRIPPEN.....................................................................63
HOORCOLLEGE 5 – 5 okt
WETENSCHAP ALS BEDRIJF
1
,Wetenschap is een kennisgenererende praktijk. Mensen proberen al lange
tijd kennis te verkrijgen door bepaalde handelingen uit te voeren, zoals
het opensnijden van lichamen om het menselijk lichaam te bestuderen.
Wetenschap gaat daarom niet alleen over wat we weten, maar ook over
hoe we tot kennis komen. Daarbij speelt de vraag of de werkelijkheid
rechtstreeks tot ons komt of dat onze manier van kijken bepaalt hoe de
werkelijkheid aan ons verschijnt.
Tijdens de Verlichting maakte de wetenschap zich los van kerkelijke
dogma’s. Vrijheid van onderzoek werd belangrijk. Hierdoor ontstond het
ideaal van zuivere wetenschap, waarbij wetenschappers
onbevooroordeelde, objectieve en ware kennis zouden produceren. De
vraag is echter of wetenschap werkelijk volledig objectief kan zijn.
OUDE CONTROVERSE: WEBER TEGENOVER MARX
- Volgens Weber moet wetenschap worden beoefend om kennis te
verkrijgen. Wetenschap staat dan vooral in dienst van de
wetenschap zelf.
- Marx vond daarentegen dat het niet voldoende is om de wereld
alleen te interpreteren. Het gaat er ook om de wereld te veranderen.
Deze discussie kwam in de jaren zestig opnieuw naar voren bij Becker en
Gouldner. Becker stelde de vraag: On whose side are we? Gouldner legde
meer nadruk op de zelfstandige positie van de socioloog en op het
tegengaan van vertekeningen. Ook Bourdieu hield zich bezig met de
verhouding tussen wetenschap en maatschappelijke betrokkenheid. Het
interessante is dat deze posities kunnen verschuiven. Een wetenschapper
kan proberen onpartijdig onderzoek te doen en tegelijkertijd partij kiezen
tegen vertekening of onrecht. Waardenvrijheid en maatschappelijke
betrokkenheid sluiten elkaar dus niet altijd volledig uit.
TOEGEPASTE EN FUNDAMENTELE WETENSCHAP
Fundamentele wetenschap is vooral gericht op kennis omwille van
de kennis zelf.
Toegepaste of publieke wetenschap probeert met onderzoek iets
aan een maatschappelijk probleem bij te dragen. Het verschil zit
vooral in de nadruk op afstand of betrokkenheid.
Hammersley en Atkinson stellen dat goede etnografie vaak voortkomt uit
het nastreven van kennis omwille van de kennis zelf. Green en Thorogood
spreken over de reflexief toegepaste onderzoeker. Deze onderzoeker kiest
niet automatisch een kant, maar vraagt wat het onderzoek aan een
situatie kan toevoegen.
Zowel bij fundamenteel als toegepast onderzoek is reflexiviteit belangrijk.
De wetenschapper denkt daarbij kritisch na over de eigen positie, keuzes
en invloed op het onderzoek.
WAT IS KENNIS?
Er bestaan verschillende opvattingen over kennis.
1. Weber benadrukt waardenvrije wetenschap.
2
, 2. Volgens het positivisme en de Wiener Kreis wordt kennis afgeleid uit
objectieve feiten.
3. Popper stelt dat wetenschappelijke kennis ontstaat door theorieën te
falsificeren.
4. Kuhn verbindt kennis aan wat op dat moment als een geldige
wetenschappelijke methode wordt beschouwd.
5. Foucault stelt dat kennis altijd met macht verbonden is.
6. Haraway benadrukt dat kennis gesitueerd is en voortkomt uit lokale
manieren om kennis te produceren.
POSITIVISME
Volgens het positivisme groeit ware kennis doordat wetenschappers
steeds meer en steeds betere kennis over de wereld verzamelen. Er
bestaat een absoluut onderscheid tussen waarheid en
onwaarheid. Kennis moet onpersoonlijk, neutraal en
gebaseerd op objectief waarneembare feiten zijn.
Zwaartekracht kan bijvoorbeeld als een objectief gegeven
worden beschouwd dat onafhankelijk van de waarnemer
bestaat. Het positivisme is nog steeds een dominante
manier van denken binnen de wetenschap.
Critici stellen dat er geen theorieloze feiten bestaan. Iedere
waarneming is verbonden met ideeën over hoe de wereld in
elkaar zit. Het verzamelen van steeds meer feiten leidt
daarom niet automatisch tot een waar beeld van de werkelijkheid.
Ook zwaartekracht is niet alleen een feit, maar wordt door verschillende
theorieën anders verklaard. Aristoteles, Newton en Einstein gaven ieder
een andere verklaring. Een theorie is daardoor niet definitief waar, maar
hoogstens nog niet onwaar gebleken.
THE BLACK URBAN UNDERCLASS
De black urban underclass kan vanuit verschillende
perspectieven worden bekeken. Vanuit een positivistische
en Durkheimiaans functionalistische benadering vormt
deze groep een bestaand sociaal feit.
Critici stellen dat het idee van een underclass mede door
wetenschappelijk onderzoek is geconstrueerd.
Onderzoekers gebruiken theoretische begrippen waarmee
zij bepaalde mensen als één groep beschrijven. Een
realistische benadering vraagt of deze constructie de
achtergestelde positie van de buurt als onvermijdelijk
voorstelt. Een etnomethodologische benadering kijkt naar
de lokale kennis van de betrokken mensen.
De casus gaat ook over de tegenstelling tussen cultuur en
structuur. Achterstelling kan worden verklaard vanuit de
cultuur van een groep, maar ook vanuit maatschappelijke
structuren. De belangrijkste conclusie is dat
wetenschappers niet te naïef moeten denken over feiten.
3
, GESITUEERDE KENNIS
Gesitueerde kennis is kennis die wordt beïnvloed door de historische,
culturele, talige en waardengebonden omgeving van de persoon die
kennis produceert. Deze kennis is lokaal, veranderlijk, belichaamd en
politiek.
- Kritiek is dat het begrip soms vaag blijft. Gesitueerde kennis kan
gekleurd zijn en het kan moeilijk worden om te bepalen welke
kennis het beste is onderbouwd.
- De ervaringen van Swinzle Chauhan met vitiligo vormen een
voorbeeld van gesitueerde kennis. Haar persoonlijke ervaringen
leveren andere kennis op dan objectief wetenschappelijk onderzoek.
Daarbij kan worden gevraagd of haar uitspraken empirisch
toetsbaar zijn, wetenschappelijk worden ondersteund,
maatschappelijke waarde hebben en normatieve elementen
bevatten.
WAT IS WAARHEID?
Waarheid en wetenschap zijn nauw met elkaar verbonden, maar
waarheid werd niet altijd wetenschappelijk vastgesteld. Waarheid
kon ook worden voorgesteld als eeuwig of afkomstig van God, een
ideologie of een politieke leider (Trump).
Volgens de correspondentietheorie is een uitspraak waar wanneer
deze overeenkomt met de werkelijkheid. Volgens de
coherentietheorie is een uitspraak waar wanneer deze past binnen
een samenhangend geheel van ideeën, zoals een paradigma.
Waarheid is niet hetzelfde als waarachtigheid. Waarachtigheid gaat
ook over eerlijkheid en oprechtheid. Wat als waarheid wordt
beschouwd, kan bovendien door maatschappelijke
machtsverhoudingen worden gevormd.
Parrhesia betekent dat iemand de waarheid uitspreekt tegenover de
macht, ook wanneer dit risico’s met zich meebrengt. Waarheid kan
daardoor ook een morele betekenis hebben en met vrijheid worden
verbonden.
Volgens Baggini is het begrip waarheid zelf niet het belangrijkste
probleem. De belangrijkste vraag is hoe en door wie wordt bepaald
wat als waarheid geldt.
Kennis kan de werkelijkheid benaderen, maar haar ook mede
construeren. Kennis weerspiegelt daarnaast de positie van de
onderzoeker. Feiten kunnen als neutraal worden gezien, maar
kunnen ook onderdeel zijn van een paradigma of politiek geladen
zijn. Het vaststellen van waarheid vraagt daarom
altijd om interpretatie.
ON THE RUN
On the Run is een rijk maar controversieel etnografisch
onderzoek naar geweld en het dagelijks leven binnen een
gemarginaliseerde gemeenschap. Het onderzoek richt zich
op lokale kennis en ervaringen.
4
