Hoorcolleges Media en Maatschappij
Cultuur
Matthew Arnold zei dat cultuur is al het mooie en goede (het beste), denk
dan aan de “hoge kunsten”. Dit is niet de benadering die we in het vak
hanteren.
Wij gaan meer op een democratische manier kijken naar cultuur: Raymond
Williams. Denk dus aan dagelijkse leven en de manier waarop we
betekenis geven aan de wereld om ons heen. Dus niet de elite die in
bepaalde dingen cultuur zien, maar “the ordinary” die in alles cultuur ziet
(ons dagelijkse leven). Cultuur stelt ons voortdurend in staat om betekenis
in ons dagelijkse leven te plaatsen. Cultuur wordt bijna onzichtbaar omdat
het zo vanzelfsprekend is geworden, dus we zien het bijna niet meer als
iets wat ons leven bepaald.
“I don’t know who discovered water, but I’m pretty sure it wasn’t a
fish”.
Een kritisch culturele analyse is dus: moeilijk maken wat makkelijk lijkt.
Probeer culturele normen te herkennen als constructie, zelfs (of: vooral)
als iets “vanzelfsprekend” of “natuurlijk” lijkt.
> Denk terug aan hoe het geloof vroeger een stempel drukte op hoe
het leven nou eenmaal in elkaar zat, dat mensen niet meer
eromheen probeerde te denken.
Ideologie
Ideologie is een kader van ideeën op basis waarvan mensen
beslissingen nemen en handelen. Kritische studies van media en
communicatie hebben ideologie vaak onderzocht om te laten zien
hoe machtige groepen betekeniskaders construeren die
overeenkomen met hun ideeën.
Je zou het ook kunnen zien als een ideeën strijd. Het idee van een
dominante ideologie en de rol van hegemonie:
Hegemonie is een culturele situatie waarin een bepaalde manier van
leven en de bijbehorende ideeën, identiteiten en betekenissen door
een bevolking als vanzelfsprekend worden gezien. Groepen zijn
hegemonisch wanneer hun ideeën natuurlijk, onvermijdelijk en
logisch lijken (‘het is gewoon zo/dit is nou eenmaal hoe het leven
werkt/natuurlijke orde der dingen’).
“There is no alternative”
Zij zei niet “deze manier van denken (kapitalisme) is goed”, zij zei “dit is
nou eenmaal de enige optie en zo gaat het”.
Een kritische studie van cultuur moet zorgen dat we ons over alles
verwonderen, maar daar stopt het niet: we moeten het vervolgens willen
verklaren.
Hoe verhoudt cultuur zich tot sociale relaties?
,“Hoe machtige groepen betekeniskaders construeren die aansluiten bij
hun ideeën”.
Macht
Niet als iets wat je hebt (of niet hebt), maar als iets dat onderdeel is van
sociale relaties. We zitten voortdurend in een machtsrelatie, deze is
beïnvloedbaar. De mogelijkheid om culturele normen en bepaalde ideeën
als vanzelfsprekend te presenteren. Op deze manier komt macht heel
dicht bij ideologie te staan. Macht, groepen en identiteit, hoe verhouden
deze zich tegenover elkaar?
Denk terug aan de herdefinitie van cultuur: niet alleen het grootse,
maar ook de dagelijkse praktijk.
Wat nou als tekst en sociale
relaties zich parallel aan elkaar ontwikkelen?
• Teksten zijn zowel uitdrukkingen van sociale relaties als dat ze
sociale relaties kunnen veranderen.
• Culturele dynamiek is zo complex dat het vrijwel onmogelijk is om
de invloed van een specifieke tekst te “meten”
• Het feit dat teksten een plek hebben in de manier waarop we de
wereld begrijpen is echter duidelijk.
Dus veronderstellen we het belang en de “invloed” van teksten en nemen
we de volgende stap: we proberen ze kritisch te “lezen” om de culturele
constructie te begrijpen. Maar wat is dan kritisch lezen?
• Kritisch is niet hetzelfde als negatief
• Het gaat erom dat culturele constructies en vanzelfsprekendheden
leert herkennen en “deconstrueren”
• Wees scherp op details die betekenis vormgeven en probeer die te
verklaren op basis van sociale relaties. Vermijd vaag taalgebruik
• Een kritische analyse als discoursanalyse: draait om het snijpunt
tussen taal en macht
STUART HALL
Two systems of representation
De eerste zit in je hoofd, je herkent gelijk de objecten/gebruiken/etc. als je
ergens binnenkomt. Wat doen we eigenlijk met losse prikkels?
We onderscheiden, categoriseren, verbinden…
, (en dat doen we ook nog eens niet waardenvrij!)
Mensen zijn betekenis gevende dieren – we kunnen het niet niet doen.
Betekenisgeving is dus universeel, maar de manier waarop we dat doen is
dat niet. Kortom: het geven van betekenis = het begrijpen van observaties
binnen een interpretatiekader.
De tweede gaat over taal (spraak, lichaamstaal, taal van
dans/mode/objecten). Hoe weet ik eigenlijk, dat ik op ruwweg dezelfde
manier betekenis geef aan de wereld als Gabriel?
> We externaliseren ons proces van betekenisgeving in taal!
• Taal als gedeeld interpretatiekader… maar:
• Gedeeld door wie?
• Gedeeld tot op welke hoogte?
Taal maakt specifieke vormen van betekenisgeving makkelijker of
moeilijker – taal is dus niet neutraal. Onze sociale verhoudingen zitten
vastgebakken in onze taal. Wat bedoelen we eigenlijk met “taal” en
“tekst”?
Taal is niet neutraal
Een voorbeeld: de symboliek van Nederland
Symbolische orde
“Wanneer we geboren worden, bevinden we ons meteen in taal en
betekenis, en worden we daar geleidelijk in gesocialiseerd. De taal die we
leren spreken, de cultuur die onze kijk op de wereld vormt en de ideeën
die ons worden aangeleerd, bestaan al voordat wij geboren worden.
Terwijl we opgroeien, nemen we geschiedenis in ons op: verzamelingen
van ideeën, betekenissen en praktijken die zich in de loop van de tijd
hebben gevormd.”
Ook wel de symbolische orde van Jaques Lacan: we worden onderdeel
gemaakt van de sociale wereld en de specifieke “orde” die daarbij hoort.
Stuart Hall: “Eenvoudig gezegd gaat cultuur over ‘gedeelde betekenissen’.
Taal is daarbij het belangrijkste middel waarmee we dingen begrijpen en
waarmee betekenis wordt gemaakt en uitgewisseld. Betekenissen kunnen
alleen gedeeld worden doordat we allemaal toegang hebben tot taal.
Daarom staat taal centraal in betekenis en cultuur en wordt taal gezien als
de belangrijkste drager van culturele waarden en betekenissen.”
Betekenis en representatie + relations of production
“Mensen zijn onderscheidend omdat we machines bouwen die de inhoud
van onze communicatie buiten ons lichaam externaliseren, vastleggen,
opslaan en verwerken: grafstenen, posters, kranten, bibliotheken, musea,
boeken, films, notitieblokken, telefoons, databases, sociale
mediaplatforms.”
“Hoewel we allemaal betekenis kunnen vormgeven in de manier waarop
we met elkaar communiceren, hebben sommige mensen meer vermogen
Cultuur
Matthew Arnold zei dat cultuur is al het mooie en goede (het beste), denk
dan aan de “hoge kunsten”. Dit is niet de benadering die we in het vak
hanteren.
Wij gaan meer op een democratische manier kijken naar cultuur: Raymond
Williams. Denk dus aan dagelijkse leven en de manier waarop we
betekenis geven aan de wereld om ons heen. Dus niet de elite die in
bepaalde dingen cultuur zien, maar “the ordinary” die in alles cultuur ziet
(ons dagelijkse leven). Cultuur stelt ons voortdurend in staat om betekenis
in ons dagelijkse leven te plaatsen. Cultuur wordt bijna onzichtbaar omdat
het zo vanzelfsprekend is geworden, dus we zien het bijna niet meer als
iets wat ons leven bepaald.
“I don’t know who discovered water, but I’m pretty sure it wasn’t a
fish”.
Een kritisch culturele analyse is dus: moeilijk maken wat makkelijk lijkt.
Probeer culturele normen te herkennen als constructie, zelfs (of: vooral)
als iets “vanzelfsprekend” of “natuurlijk” lijkt.
> Denk terug aan hoe het geloof vroeger een stempel drukte op hoe
het leven nou eenmaal in elkaar zat, dat mensen niet meer
eromheen probeerde te denken.
Ideologie
Ideologie is een kader van ideeën op basis waarvan mensen
beslissingen nemen en handelen. Kritische studies van media en
communicatie hebben ideologie vaak onderzocht om te laten zien
hoe machtige groepen betekeniskaders construeren die
overeenkomen met hun ideeën.
Je zou het ook kunnen zien als een ideeën strijd. Het idee van een
dominante ideologie en de rol van hegemonie:
Hegemonie is een culturele situatie waarin een bepaalde manier van
leven en de bijbehorende ideeën, identiteiten en betekenissen door
een bevolking als vanzelfsprekend worden gezien. Groepen zijn
hegemonisch wanneer hun ideeën natuurlijk, onvermijdelijk en
logisch lijken (‘het is gewoon zo/dit is nou eenmaal hoe het leven
werkt/natuurlijke orde der dingen’).
“There is no alternative”
Zij zei niet “deze manier van denken (kapitalisme) is goed”, zij zei “dit is
nou eenmaal de enige optie en zo gaat het”.
Een kritische studie van cultuur moet zorgen dat we ons over alles
verwonderen, maar daar stopt het niet: we moeten het vervolgens willen
verklaren.
Hoe verhoudt cultuur zich tot sociale relaties?
,“Hoe machtige groepen betekeniskaders construeren die aansluiten bij
hun ideeën”.
Macht
Niet als iets wat je hebt (of niet hebt), maar als iets dat onderdeel is van
sociale relaties. We zitten voortdurend in een machtsrelatie, deze is
beïnvloedbaar. De mogelijkheid om culturele normen en bepaalde ideeën
als vanzelfsprekend te presenteren. Op deze manier komt macht heel
dicht bij ideologie te staan. Macht, groepen en identiteit, hoe verhouden
deze zich tegenover elkaar?
Denk terug aan de herdefinitie van cultuur: niet alleen het grootse,
maar ook de dagelijkse praktijk.
Wat nou als tekst en sociale
relaties zich parallel aan elkaar ontwikkelen?
• Teksten zijn zowel uitdrukkingen van sociale relaties als dat ze
sociale relaties kunnen veranderen.
• Culturele dynamiek is zo complex dat het vrijwel onmogelijk is om
de invloed van een specifieke tekst te “meten”
• Het feit dat teksten een plek hebben in de manier waarop we de
wereld begrijpen is echter duidelijk.
Dus veronderstellen we het belang en de “invloed” van teksten en nemen
we de volgende stap: we proberen ze kritisch te “lezen” om de culturele
constructie te begrijpen. Maar wat is dan kritisch lezen?
• Kritisch is niet hetzelfde als negatief
• Het gaat erom dat culturele constructies en vanzelfsprekendheden
leert herkennen en “deconstrueren”
• Wees scherp op details die betekenis vormgeven en probeer die te
verklaren op basis van sociale relaties. Vermijd vaag taalgebruik
• Een kritische analyse als discoursanalyse: draait om het snijpunt
tussen taal en macht
STUART HALL
Two systems of representation
De eerste zit in je hoofd, je herkent gelijk de objecten/gebruiken/etc. als je
ergens binnenkomt. Wat doen we eigenlijk met losse prikkels?
We onderscheiden, categoriseren, verbinden…
, (en dat doen we ook nog eens niet waardenvrij!)
Mensen zijn betekenis gevende dieren – we kunnen het niet niet doen.
Betekenisgeving is dus universeel, maar de manier waarop we dat doen is
dat niet. Kortom: het geven van betekenis = het begrijpen van observaties
binnen een interpretatiekader.
De tweede gaat over taal (spraak, lichaamstaal, taal van
dans/mode/objecten). Hoe weet ik eigenlijk, dat ik op ruwweg dezelfde
manier betekenis geef aan de wereld als Gabriel?
> We externaliseren ons proces van betekenisgeving in taal!
• Taal als gedeeld interpretatiekader… maar:
• Gedeeld door wie?
• Gedeeld tot op welke hoogte?
Taal maakt specifieke vormen van betekenisgeving makkelijker of
moeilijker – taal is dus niet neutraal. Onze sociale verhoudingen zitten
vastgebakken in onze taal. Wat bedoelen we eigenlijk met “taal” en
“tekst”?
Taal is niet neutraal
Een voorbeeld: de symboliek van Nederland
Symbolische orde
“Wanneer we geboren worden, bevinden we ons meteen in taal en
betekenis, en worden we daar geleidelijk in gesocialiseerd. De taal die we
leren spreken, de cultuur die onze kijk op de wereld vormt en de ideeën
die ons worden aangeleerd, bestaan al voordat wij geboren worden.
Terwijl we opgroeien, nemen we geschiedenis in ons op: verzamelingen
van ideeën, betekenissen en praktijken die zich in de loop van de tijd
hebben gevormd.”
Ook wel de symbolische orde van Jaques Lacan: we worden onderdeel
gemaakt van de sociale wereld en de specifieke “orde” die daarbij hoort.
Stuart Hall: “Eenvoudig gezegd gaat cultuur over ‘gedeelde betekenissen’.
Taal is daarbij het belangrijkste middel waarmee we dingen begrijpen en
waarmee betekenis wordt gemaakt en uitgewisseld. Betekenissen kunnen
alleen gedeeld worden doordat we allemaal toegang hebben tot taal.
Daarom staat taal centraal in betekenis en cultuur en wordt taal gezien als
de belangrijkste drager van culturele waarden en betekenissen.”
Betekenis en representatie + relations of production
“Mensen zijn onderscheidend omdat we machines bouwen die de inhoud
van onze communicatie buiten ons lichaam externaliseren, vastleggen,
opslaan en verwerken: grafstenen, posters, kranten, bibliotheken, musea,
boeken, films, notitieblokken, telefoons, databases, sociale
mediaplatforms.”
“Hoewel we allemaal betekenis kunnen vormgeven in de manier waarop
we met elkaar communiceren, hebben sommige mensen meer vermogen
