MATERIALEN & PRODUCTEN
TUL M&P 1 – Inleiding materialen en producten
Waarom moet een mondhygiënist deskundig zijn in tandheelkundige materialen?
Er zijn vier redenen waarom materialenkennis essentieel is voor een mondhygiënist:
1. Het gedrag en effect van materialen begrijpen
Een correcte keuze van het type materiaal hangt af van:
De functie van het materiaal (waarvoor dient het?)
De plaats van het materiaal (waar in de mond wordt het toegepast?)
De juiste manipulatie: verwerken en aanbrengen op de correcte manier
Een onjuist gebruik heeft een negatief effect op de fysische, chemische en
mechanische eigenschappen van het materiaal, wat directe gevolgen heeft voor de
kwaliteit van de zorg.
Bovendien is het belangrijk dat materialen correct onderhouden worden: denk aan de
juiste desinfectie en/of sterilisatie.
2. Op de juiste wijze werken met materialen
De manier waarop materialen worden verwerkt, is bepalend voor het slagen of falen
van een behandeling. Twee belangrijke begrippen:
Biomaterialen Tandheelkundige materialen
Kunstmatige materialen die worden gebruikt Biomaterialen die in of rond de mondholte
om weefsels te vervangen of die worden gebruikt
functioneren in nauw contact met levende
weefsels
3. Een balans opmaken en de patiënt behandelen
Een mondhygiënist moet alle materialen die zich in de mond bevinden herkennen –
zowel klinisch (met het oog) als radiologisch (op röntgenbeelden). Dit is noodzakelijk
voor:
Het stellen van een correcte differentiële diagnose
Het juiste onderhoud van de aanwezige materialen
Voorbeeld: bij een patiënt met een volledig keramische kroon mag geen APF-fluoride
(zuur) gebruikt worden, want dit tast het keramiek aan. Een neutrale fluoride-gel is wél
toegestaan.
4. Uitleg geven aan de patiënt
Patiënten stellen vragen over:
Vergelijking van materialen (bv. composiet vs. amalgaam)
Onderhoud van restauraties (bv. hoe poets ik een kroon?)
De stappen om tot een restauratie te komen (bv. hoe werkt een prothese?)
Een mondhygiënist moet hierop professioneel, volledig en correct kunnen antwoorden.
Waarom is de mondholte een ‘vijandige omgeving’?
,De mondholte stelt hoge eisen aan tandheelkundige materialen. De volgende
omstandigheden maken de mondholte tot een uitdagende omgeving:
Omstandigheid Toelichting
Kauwkrachten Hoge mechanische belasting kan tanden én
restauratieve materialen doen breken
Chemische degradatie Materialen kunnen corroderen;
tandmateriaal kan door cariës worden
aangetast
Temperatuurverschillen De mond varieert van koud (ijswater) tot
warm (koffie). Tand en restauratiemateriaal
krimpen en zetten uit in verschillende mate
→ dit veroorzaakt lekkage van de restauratie
en tandgevoeligheid
Vochtige omgeving Speeksel, bacteriën en zuren zijn
voortdurend aanwezig en beïnvloeden
materialen
Bacteriën Micro-organismen koloniseren oppervlakken
(bv. bacteriën op een prothese → slechte
geur)
Samengevat: de mondholte combineert mechanische krachten, chemische aantasting,
thermische wisselingen en biologische invloeden – allemaal tegelijk.
De vier eigenschappen die tandheelkundige materialen moeten hebben
Om te ‘overleven’ in de vijandige mondholte moeten tandheelkundige materialen voldoen aan
vier kernvereisten:
Mechanische Chemische Thermische Biocompatibiliteit
sterkte stabiliteit stabiliteit
(corrosiebestendig
heid)
Het materiaal moet Het materiaal mag Het materiaal moet Het materiaal mag
bestand zijn tegen de niet degraderen door goed omgaan met geen schade
kauwkrachten zonder speeksel, zuren of temperatuurverschill toebrengen aan het
te breken of te bacteriën. Corrosie of en. Ideaal heeft het omliggende weefsels
vervormen aantasting een vergelijkbare (tandvlees, pulpa,
vermindert de uitzettingscoëfficiënt slijmvlies). Het mag
levensduur en kan als het omliggende niet toxisch,
schadelijk zijn voor tandweefsel, zodat er irriterend of
de patiënt geen spanningen en allergeen zijn.
lekkage ontstaan Aanvullend speelt
ook esthetisch een
rol: patiënten
verwachten steeds
, vaker dat
restauraties
natuurlijk ogen, wat
invloed heeft op de
materiaalkeuze
Hoe evalueren ADA, FDA en ISO tandheelkundige materialen?
ADA – American Dental Association
De ADA (via de Council on Scientific Affairs) evalueert:
Tandheelkundige materialen
Medicijnen
Instrumentarium en uitrusting
Bij goedkeuring ontvangt een product een ADA Seal of Acceptance. Hiervoor gelden specifieke
eisen aan fysische en mechanische eigenschappen, gemeten in laboratoria. Niet elk product
wordt uitgebreid getest.
FDA – Food and Drug Administration (VS)
De FDA beschouwt tandheelkundige materialen als medische apparaten en deelt ze in drie
klassen in:
Klasse Regelgeving Eis Voorbeelden
Klasse I Minst gereguleerd Materiaal moet Polijstpasta, borstels
“goed gemaakt” zijn
Klasse II Matig gereguleerd Equivalentie Composieten,
aantonen t.o.v. amalgaam
bestaande producten
(via ADA Seal of
Acceptance of
andere standaarden).
Sommige producten
die vóór 1976 al op
de markt waren, zijn
automatisch
goedgekeurd
Klasse III Meest gereguleerd Klinische data Botgreffemateriaal
vereist; FDA
beoordeelt vóór
markttoegang.
Goedkeuring alleen
als veiligheid én
effectiviteit zijn
aangetoond
TUL M&P 1 – Inleiding materialen en producten
Waarom moet een mondhygiënist deskundig zijn in tandheelkundige materialen?
Er zijn vier redenen waarom materialenkennis essentieel is voor een mondhygiënist:
1. Het gedrag en effect van materialen begrijpen
Een correcte keuze van het type materiaal hangt af van:
De functie van het materiaal (waarvoor dient het?)
De plaats van het materiaal (waar in de mond wordt het toegepast?)
De juiste manipulatie: verwerken en aanbrengen op de correcte manier
Een onjuist gebruik heeft een negatief effect op de fysische, chemische en
mechanische eigenschappen van het materiaal, wat directe gevolgen heeft voor de
kwaliteit van de zorg.
Bovendien is het belangrijk dat materialen correct onderhouden worden: denk aan de
juiste desinfectie en/of sterilisatie.
2. Op de juiste wijze werken met materialen
De manier waarop materialen worden verwerkt, is bepalend voor het slagen of falen
van een behandeling. Twee belangrijke begrippen:
Biomaterialen Tandheelkundige materialen
Kunstmatige materialen die worden gebruikt Biomaterialen die in of rond de mondholte
om weefsels te vervangen of die worden gebruikt
functioneren in nauw contact met levende
weefsels
3. Een balans opmaken en de patiënt behandelen
Een mondhygiënist moet alle materialen die zich in de mond bevinden herkennen –
zowel klinisch (met het oog) als radiologisch (op röntgenbeelden). Dit is noodzakelijk
voor:
Het stellen van een correcte differentiële diagnose
Het juiste onderhoud van de aanwezige materialen
Voorbeeld: bij een patiënt met een volledig keramische kroon mag geen APF-fluoride
(zuur) gebruikt worden, want dit tast het keramiek aan. Een neutrale fluoride-gel is wél
toegestaan.
4. Uitleg geven aan de patiënt
Patiënten stellen vragen over:
Vergelijking van materialen (bv. composiet vs. amalgaam)
Onderhoud van restauraties (bv. hoe poets ik een kroon?)
De stappen om tot een restauratie te komen (bv. hoe werkt een prothese?)
Een mondhygiënist moet hierop professioneel, volledig en correct kunnen antwoorden.
Waarom is de mondholte een ‘vijandige omgeving’?
,De mondholte stelt hoge eisen aan tandheelkundige materialen. De volgende
omstandigheden maken de mondholte tot een uitdagende omgeving:
Omstandigheid Toelichting
Kauwkrachten Hoge mechanische belasting kan tanden én
restauratieve materialen doen breken
Chemische degradatie Materialen kunnen corroderen;
tandmateriaal kan door cariës worden
aangetast
Temperatuurverschillen De mond varieert van koud (ijswater) tot
warm (koffie). Tand en restauratiemateriaal
krimpen en zetten uit in verschillende mate
→ dit veroorzaakt lekkage van de restauratie
en tandgevoeligheid
Vochtige omgeving Speeksel, bacteriën en zuren zijn
voortdurend aanwezig en beïnvloeden
materialen
Bacteriën Micro-organismen koloniseren oppervlakken
(bv. bacteriën op een prothese → slechte
geur)
Samengevat: de mondholte combineert mechanische krachten, chemische aantasting,
thermische wisselingen en biologische invloeden – allemaal tegelijk.
De vier eigenschappen die tandheelkundige materialen moeten hebben
Om te ‘overleven’ in de vijandige mondholte moeten tandheelkundige materialen voldoen aan
vier kernvereisten:
Mechanische Chemische Thermische Biocompatibiliteit
sterkte stabiliteit stabiliteit
(corrosiebestendig
heid)
Het materiaal moet Het materiaal mag Het materiaal moet Het materiaal mag
bestand zijn tegen de niet degraderen door goed omgaan met geen schade
kauwkrachten zonder speeksel, zuren of temperatuurverschill toebrengen aan het
te breken of te bacteriën. Corrosie of en. Ideaal heeft het omliggende weefsels
vervormen aantasting een vergelijkbare (tandvlees, pulpa,
vermindert de uitzettingscoëfficiënt slijmvlies). Het mag
levensduur en kan als het omliggende niet toxisch,
schadelijk zijn voor tandweefsel, zodat er irriterend of
de patiënt geen spanningen en allergeen zijn.
lekkage ontstaan Aanvullend speelt
ook esthetisch een
rol: patiënten
verwachten steeds
, vaker dat
restauraties
natuurlijk ogen, wat
invloed heeft op de
materiaalkeuze
Hoe evalueren ADA, FDA en ISO tandheelkundige materialen?
ADA – American Dental Association
De ADA (via de Council on Scientific Affairs) evalueert:
Tandheelkundige materialen
Medicijnen
Instrumentarium en uitrusting
Bij goedkeuring ontvangt een product een ADA Seal of Acceptance. Hiervoor gelden specifieke
eisen aan fysische en mechanische eigenschappen, gemeten in laboratoria. Niet elk product
wordt uitgebreid getest.
FDA – Food and Drug Administration (VS)
De FDA beschouwt tandheelkundige materialen als medische apparaten en deelt ze in drie
klassen in:
Klasse Regelgeving Eis Voorbeelden
Klasse I Minst gereguleerd Materiaal moet Polijstpasta, borstels
“goed gemaakt” zijn
Klasse II Matig gereguleerd Equivalentie Composieten,
aantonen t.o.v. amalgaam
bestaande producten
(via ADA Seal of
Acceptance of
andere standaarden).
Sommige producten
die vóór 1976 al op
de markt waren, zijn
automatisch
goedgekeurd
Klasse III Meest gereguleerd Klinische data Botgreffemateriaal
vereist; FDA
beoordeelt vóór
markttoegang.
Goedkeuring alleen
als veiligheid én
effectiviteit zijn
aangetoond
