INHOUDSOPGAVE
HOORCOLLEGE 1 – INTRODUCTIE & PERSPECTIEVEN ..................................................................... 3
WAT IS PSYCHODIAGNOSTIEK?...................................................................................................................... 3
BELANG VAN PSYCHODIAGNOSTIEK................................................................................................................ 3
PERSPECTIEVEN EN PSYCHISCHE AANDOENINGEN: DOMINANTE CLASSIFICATIESYSTEMEN DSM EN ICD ...................... 4
CASUS: LINA............................................................................................................................................. 5
ALTERNATIEVE PERSPECTIEVEN ..................................................................................................................... 5
RDoC ..................................................................................................................................... 5
HiTOP .................................................................................................................................... 7
Netwerkbenadering ................................................................................................................. 9
Patroondiagnostiek ................................................................................................................10
En artikel: problem-sustaining patterns: redesigning the concept of mental disorder .....................10
HOORCOLLEGE 2 – DIAGNOSTISCHE INTSTRUMENTEN .................................................................13
SOORTEN DIAGNOSTISCHE INSTRUMENTEN ................................................................................................... 13
Keuze welke instrumenten ......................................................................................................14
WAT IS INTELLIGENTIE? ............................................................................................................................. 14
Intelligentie theorieën: ............................................................................................................15
PASS: intelligentie als neurocognitief proces .............................................................................16
Ontwikkeling: intelligentie verandert van betekenis ....................................................................16
INTELLIGENTIETESTS ................................................................................................................................. 16
De Wechsler-familie: brede klinische standaard: .......................................................................17
WISC ....................................................................................................................................18
WAIS.....................................................................................................................................20
RESING: HANDBOEK INTELLIGENTIETHEORIEEN TESTGEBRUIK H 1, 2, 11 EN 14 ..................................................... 20
Hoofdstuk 1 ...........................................................................................................................20
Hoofdstuk 2 ...........................................................................................................................24
Hoofdstuk 11 .........................................................................................................................26
Hoofdstuk 14 .........................................................................................................................28
HOORCOLLEGE 3 – PSYCHOLOGISCHE GESPREKSVOERING .........................................................32
3 ONDERDELEN IN GESPREKSVOERING.......................................................................................................... 32
BASISHOUDING VOOR GOEDE WERKRELATIE (CARL ROGERS) ............................................................................ 32
Onvoorwaardelijke positieve waardering ...................................................................................32
Echtheid................................................................................................................................33
Empathie...............................................................................................................................33
DE ROL VAN DE HULPVERLENER................................................................................................................... 33
GESPREKSVAARDIGHEDEN – VIER FAMILIES .................................................................................................... 35
Niet selectieve luistervaardigheden ..........................................................................................35
Selectieve luistervaardigheden ................................................................................................35
Regulerende vaardigheden ......................................................................................................36
Nuancerende vaardigheden ....................................................................................................37
TIMING MAAKT DE VAARDIGHEID .................................................................................................................. 38
HOORCOLLEGE 4: DIAGNOSTISCHE CYCLUS................................................................................39
AANMELDING .......................................................................................................................................... 40
KLACHTANALYSE ...................................................................................................................................... 41
STOF: LANG ET AL. (2026): HOOFDSTUK 3, 5, 6, & 7....................................................................................... 43
, Hoofdstuk 3 – Client gerichte benadering ..................................................................................43
Hoodstuk 5 – hulpverlener aan het werk ....................................................................................44
Hoofdstuk 6 – basis vaardigheden ............................................................................................45
Hoofdstuk 7 – nuancerende vaardigheden .................................................................................46
STOF: DE BRUYN ET AL (2003): HOOFDSTUK 1, 2, 3 & 4 .................................................................................. 47
Hoofdstuk 1 – inleiding ............................................................................................................47
Hoodstuk 2 – uitgangspunten ...................................................................................................47
Hoofdstuk 3 – diagnostische cyclus ..........................................................................................48
Hoofdstuk 4 - aanmelding .......................................................................................................50
HOORCOLLEGE 5 EN 6: SYMPOSIUM ............................................................................................51
DANIELLE – NAH ..................................................................................................................................... 51
JUDITH – DEPRESSIE EN SUÏCIDE ................................................................................................................. 51
JIMMY – VERSLAVING EN HERSTEL ................................................................................................................ 52
HOORCOLLEGE 7: PROBLEEMANALYSE & KLINSICH GASTCOLLEGE ..............................................53
GASTCOLLEGE- AKWA GGZ ALLIANTIE KWALITEIT GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG ............................................... 53
DIAGNOSTISCHE SCENARIO ........................................................................................................................ 55
Opmaak diagnostisch scenario ................................................................................................55
Casus: Ali ..............................................................................................................................55
Functie van diagnostisch scenario ...........................................................................................55
PROBLEEMANALYSE .................................................................................................................................. 56
Casus: Ali ..............................................................................................................................57
Taxatie van de ernst ................................................................................................................57
HOORCOLLEGE 8: VERKLARINGSANALYSE ...................................................................................58
VERKLARINGSANALYSE .............................................................................................................................. 58
Formuleren van diagnostische verklaringen ...............................................................................58
Toetsen diagnostische verklaringen ..........................................................................................61
Opmaak integratief beeld ........................................................................................................61
STOF: DE BRUYN ET AL. (2003): HOOFDSTUK 5, 6, 7 & 8 ................................................................................. 63
Hoofdstuk 5 – klachtanalyse ....................................................................................................63
Hoofdstuk 6 – uitwerken van diagnostisch scenario ....................................................................63
Hoofdstuk 7 – probleemanalyse ...............................................................................................63
Hoodstuk 8 – verklaringsanalyse ..............................................................................................63
HOORCOLLEGE 9: GASTCOLLEGE EN INDICATIEANALSE, ADVISERING & VERSLAGGEVING ...........64
GASTCOLLEGE WIENEKE PENNINGA ............................................................................................................ 64
INDICATIEANALYSE ................................................................................................................................... 65
Stap 1: Nagaan of een interventie ingezet kan worden .................................................................65
Stap 2: Formuleren en prioriteiten van doelen ............................................................................66
Stap 3: Selecteren van interventies ...........................................................................................66
Stap 4: Bepalen van nut en kans van slagen ...............................................................................66
ADVISERING ............................................................................................................................................ 67
STOF: DE BRUYN ET AL. (2003): HOOFDSTUK 9,10 & 11 .................................................................................. 68
Hoofdstuk 9 – indicatieanalyse ................................................................................................68
Hoofdstuk 10 – advisering........................................................................................................70
Hoofdstuk 11 – diagnostisch verslag .........................................................................................71
HOORCOLLEGE 10: KLINISCH GASTCOLLEGE & RESPONSIECOLLEGE ...........................................72
, GASTCOLLEGE ......................................................................................................................................... 72
Forensische zorg ....................................................................................................................72
Procesdiagnostiek en forensische zorg .....................................................................................72
VERSLAGGEVING...................................................................................................................................... 73
Beroepsethische richtingslijnen voor verslaggeving ....................................................................74
HOORCOLLEGE 1 – INTRODUCTIE & PERSPECTIEVEN
WAT IS PSYCHODIAGNOSTIEK?
= een systematische en wetenschappelijk onderbouwde manier om na te gaan wat de beste
oplossing zou kunnen zijn voor een specifieke situatie van de client.
Video (in slides): de persoon in de video gaat snel over op labelen. Dat is een valkuil: te vroeg
classificeren, context overslaan, symptomen tellen zonder betekenis en reduceren van personen tot
een label. Het is belangrijk in psychodiagnostiek dat het meer om een holistische benadering gaat.
Het gaat ook om het persoonlijke levensverhaal van de client.
Het is dus belangrijk om de hulpvraag te verduidelijken, hypothesen te toetsen, patronen en
contexten beter leert begrijpen en bevindingen zorgvuldig terugkoppelt.
Systematisch: niet op indruk varen, maar stappen expliciet maken
Onderbouwd: hypothesen toetsen met passende bronnen
Cliëntgericht: bevindingen verbinden aan doelen en betekenis
Twee competentiegebieden:
1. Praktijkwetenschapper
o Systematische oordeelsvorming
o Diagnostische cyclus
o Hypothesen en toetsing
o Interpretatie met onzekerheid
o Transparante besluitvorming
2. Communicatie en professionaliteit
o Veilige werkrelatie
o Gespreksvaardigheden
o Afstemmen op client
o Omgaan met kwetsbaarheid
Zonder goede relatie krijg je mogelijk minder betrouwbare informatie. Zonder methode wordt
luisteren vrijblijvend.
BELANG VAN PSYCHODIAGNOSTIEK
Diagnostische processen zijn een van de kerntaken van psychologen. Daarnaast is het voor cliënten
ook van belang. Psychodiagnostiek is namelijk vaak ook een toegang tot zorg (= zonder label en/of
doorverwijzing is zorg niet altijd mogelijk. Of zonder label wordt bepaalde zorg niet altijd vergoed
door de verzekeraar). Ook kan goede diagnostiek richting geven in een behandeling (= welke
,interventie, welk doel en welke volgorde is belangrijk?). Diagnostiek geeft ook veel betekenis aan
cliënten (= het kan verhelderend zijn voor cliënten. Cliënten willen begrijpen wat er gebeurt en wat
helpt). Ook kan het een kans bieden (=kan ook hoop geven dat bijvoorbeeld bepaalde interventies
zinvol zullen zijn. Een zorgvuldig proces kan erkenning, richting en hoop geven). Er zijn ook risico’s
aan verbonden (= een slecht gesprek kan schade doen of schaamte versterken).
PERSPECTIEVEN EN PSYCHISCHE AANDOENINGEN: DOMINANTE
CLASSIFICATIESYSTEMEN DSM EN ICD
De DSM wordt breed gebruikt in de zorg en in onderzoek. Het is heel nuttig, maar belangrijk is ook om
te weten dat dergelijke aanpak leidt tot een classificatie en geen diagnose! Naast symptomen,
wordt er ook gekeken naar lijdensdruk, duur en beperkingen.
Een diagnose gaat verder dan een classificatie. Een diagnose gaat meer over een verklaring waarom
het probleem bij deze persoon is ontstaan of blijft bestaan.
Voorbeeld tentamenvragen:
Zijn de voorbeelden een vorm van classificatie, diagnose of is er te weinig informatie?
o Lina voldoet aan de criteria van depressieve stoornis.
= classificatie
o Lina’s vermijding vermindert spanning op korte termijn, maar vergroot slaapuitstel,
schuldgevoel en sociaal isolement.
= onvoldoende informatie: je hebt meer informatie nodig om een diagnose te stellen
o Lina scoort hoog op internaliserende klachten
= onvoldoende informatie: je hebt meer informatie nodig om een diagnose te stellen
Waarom classificaties nuttig kunnen zijn:
Classificatie als sleutel: ze kan deuren openen, maar vertelt niet alles over de kamer erachter.
o Erkenning: dat wat je ervaart een naam heeft en serieus genomen wordt
o Toegang tot zorg: diagnose kan nodig zijn voor gespecialiseerde zorg, ondersteuning of
vergoedingen
o Communicatie: professionals gebruiken een gedeelde taal om informatie over te dragen
o Onderzoek en behandeling: classificaties helpen studies en richtlijnen organiseren
Waarom classificaties ook risico’s kunnen hebben:
Werkregel: gebruik classificaties als hulpmiddel, niet als eindpunt van diagnostiek
o Stigma: de persoon wordt gezien als “stoornis”.
o Overmedicalisering: normale variatie of begrijpelijke reacties worden te snel pathologisch
o Arbitraire grenzen: waarom bijvoorbeeld precies 5 criteria nodig hebben, waarom niet 4 of
6? Of bijvoorbeeld cultuur of tijdsafhankelijk: dat in de vorige DSM-versie homoseksualiteit
ook nog als stoornis was aangegeven.
o Context verlies: twee mensen met dezelfde diagnose kunnen totaal andere patronen,
hulpbronnen en doelen hebben.
Klinische kernvraag:
Wat betekent deze classificatie voor deze persoon, in deze context op dit moment?
,CASUS: LINA
Lina is 20 jaar, eerstejaarsstudent en heeft last van paniekerige spanning bij presentaties, piekeren
voor examens en slecht slapen en heeft last van vermijding van vrienden. Ook heeft ze minder plezier
en energie, een toenemend schuldgevoel en uitstelgedrag.
Je zou in deze casus kunnen onderzoeken op de volgende stoornissen:
o Sociale angststoornis
o Depressie
o Paniekstoornis
(Onwaarschijnlijk, omdat de paniek alleen gereduceerd is naar presentaties)
o Gegeneraliseerde Angststoornis
o Aanpassingsstoornis
o Comorbide angst- en depressieve problematiek
ALTERNATIEVE PERSPECTIEVEN
Er is niet 1 vervanging voor DSM/ICD, maar er zijn verschillende lenzen. Ze zijn relatief nieuw en
worden nog weinig geïmplanteerd in de praktijk. Maar deze lenzen kunnen wel bepaalde
componenten verrijken:
o RDoC: processen en biologische/psychologische dimensies
vraag: wat is het onderliggende mechanismen?
o HiTOP: dimensionele hiërarchie van symptomen en trekken
vraag: hoe ernstig en in welk spectrum?
o Netwerkbenadering: symptomen die elkaar activeren en onderhouden
vraag: welke klachten versterken elkaar?
o Patroondiagnostiek: bio-psycho-sociale patronen die probleemoplossing blokkeren
vraag: welk patroon blokkeert probleemoplossing?
RDOC
RDoC ontstond uit het probleem dat het gebruik van categorieën wel nuttig was, alleen niet
onderliggende mechanismen deed blootstellen.
Bij RDoC ga je voorbij de categorie en kijk je eerder naar welke processen het probleem in stand
houden. Het verschuift de vraag van ‘welk syndroom?’ naar ‘welke processen zijn verstoord?’ En:
hoe kunnen die mechanismen daarna worden aangewend, om betere interventies toe te passen?
3 problemen die RDoC probeert tegen te gaan:
1. Heterogeniteit: twee personen met dezelfde diagnose kunnen sterk verschillen in klachten,
functies en mechanismen. DUS: kijk voorbij de labelnaam!
2. Comorbiditeit: angst, depressie, slaap, aandacht en middelengebruik lopen vaak door
elkaar. DUS: zoek gedeelde processen!
3. Meetstrategie: objectieve markers? DUS: trianguleer informatie! RDoC stimuleert meten op
meerdere niveaus: gedrag, zelfrapportage, fysiologie, taken en context.
, RDoC vervangt classificatie niet, het voegt een transdiagnostische en mechanistische bril toe. Dus
de kernvraag is niet ‘welke stoornis past?’, maar: ‘welke dimensies en processen houden de
klachten in stand?’
Het gaat dus om functieanalyse:
o Welke processen zijn relevant?
o Hoe meten we die processen?
o Wat betekent dit voor de behandeling?
De RDoC Matrix:
Een matrix: domeinen/constructen x meetniveaus, ingebed in ontwikkeling en omgeving
De functionele domeinen
o Negatieve valentie: hoe iemand reageert op negatieve situaties (BV: bedreiging)
o Positieve valentie: hoe iemand reageert op positieve dingen
o Cognitieve systemen: hoe mensen dingen verwerken in het brein
o Sociale processen: BV mate van empathie
o Arousal: slaap-waak ritme, slaap, het circadiaans ritme
o Sensomotoriek: mysofonie
Deze domeinen meten kan je meten in genen, cellen, fysiologie, zelfrapportage, gedrag, circuits,
moleculen en paradigma’s
Constructen: preciezere functies binnen een domein
(BV: acute dreiging, beloningsleren, werkgeheugen, sociale communicatie)
De domeinen, constructen en meetniveaus zijn ingebed in de volgende twee:
o Ontwikkeling: functies veranderen over de levensloop
o Omgeving: cultuur, stress, steun, school/werk en sociale context beïnvloeden functioneren
Als je goed zicht wil krijgen op die functionele domeinen, moet je ook de ontwikkeling en omgeving
daarin meenemen. De RDoC is dynamisch: de matrix wordt aangepast naarmate onderzoek
evolueert.
Relevantie
Het heeft een meerwaarde voor psychodiagnostiek: RDoC kan een raamwerk zijn om naar de in
standhoudende factoren te kijken.
Het vervangt geen classificatie, maar het is wel van belang. Je kijk naar mechanisme en niet naar
symptomen. Het is initieel ontworpen uit het idee dat je aandoeningen en stoornissen meer vanuit
een biologische, neurologische visie moeten bekijken. Het raamwerk heeft veel potentie maar nog
niet volledig om in de praktijk te gebruiken. Het kan wel relevant zijn om extra te gebruiken als lens,
om zo meer zicht te krijgen op in standhoudende factoren bij een stoornis of aandoening.
Sterk voor
HOORCOLLEGE 1 – INTRODUCTIE & PERSPECTIEVEN ..................................................................... 3
WAT IS PSYCHODIAGNOSTIEK?...................................................................................................................... 3
BELANG VAN PSYCHODIAGNOSTIEK................................................................................................................ 3
PERSPECTIEVEN EN PSYCHISCHE AANDOENINGEN: DOMINANTE CLASSIFICATIESYSTEMEN DSM EN ICD ...................... 4
CASUS: LINA............................................................................................................................................. 5
ALTERNATIEVE PERSPECTIEVEN ..................................................................................................................... 5
RDoC ..................................................................................................................................... 5
HiTOP .................................................................................................................................... 7
Netwerkbenadering ................................................................................................................. 9
Patroondiagnostiek ................................................................................................................10
En artikel: problem-sustaining patterns: redesigning the concept of mental disorder .....................10
HOORCOLLEGE 2 – DIAGNOSTISCHE INTSTRUMENTEN .................................................................13
SOORTEN DIAGNOSTISCHE INSTRUMENTEN ................................................................................................... 13
Keuze welke instrumenten ......................................................................................................14
WAT IS INTELLIGENTIE? ............................................................................................................................. 14
Intelligentie theorieën: ............................................................................................................15
PASS: intelligentie als neurocognitief proces .............................................................................16
Ontwikkeling: intelligentie verandert van betekenis ....................................................................16
INTELLIGENTIETESTS ................................................................................................................................. 16
De Wechsler-familie: brede klinische standaard: .......................................................................17
WISC ....................................................................................................................................18
WAIS.....................................................................................................................................20
RESING: HANDBOEK INTELLIGENTIETHEORIEEN TESTGEBRUIK H 1, 2, 11 EN 14 ..................................................... 20
Hoofdstuk 1 ...........................................................................................................................20
Hoofdstuk 2 ...........................................................................................................................24
Hoofdstuk 11 .........................................................................................................................26
Hoofdstuk 14 .........................................................................................................................28
HOORCOLLEGE 3 – PSYCHOLOGISCHE GESPREKSVOERING .........................................................32
3 ONDERDELEN IN GESPREKSVOERING.......................................................................................................... 32
BASISHOUDING VOOR GOEDE WERKRELATIE (CARL ROGERS) ............................................................................ 32
Onvoorwaardelijke positieve waardering ...................................................................................32
Echtheid................................................................................................................................33
Empathie...............................................................................................................................33
DE ROL VAN DE HULPVERLENER................................................................................................................... 33
GESPREKSVAARDIGHEDEN – VIER FAMILIES .................................................................................................... 35
Niet selectieve luistervaardigheden ..........................................................................................35
Selectieve luistervaardigheden ................................................................................................35
Regulerende vaardigheden ......................................................................................................36
Nuancerende vaardigheden ....................................................................................................37
TIMING MAAKT DE VAARDIGHEID .................................................................................................................. 38
HOORCOLLEGE 4: DIAGNOSTISCHE CYCLUS................................................................................39
AANMELDING .......................................................................................................................................... 40
KLACHTANALYSE ...................................................................................................................................... 41
STOF: LANG ET AL. (2026): HOOFDSTUK 3, 5, 6, & 7....................................................................................... 43
, Hoofdstuk 3 – Client gerichte benadering ..................................................................................43
Hoodstuk 5 – hulpverlener aan het werk ....................................................................................44
Hoofdstuk 6 – basis vaardigheden ............................................................................................45
Hoofdstuk 7 – nuancerende vaardigheden .................................................................................46
STOF: DE BRUYN ET AL (2003): HOOFDSTUK 1, 2, 3 & 4 .................................................................................. 47
Hoofdstuk 1 – inleiding ............................................................................................................47
Hoodstuk 2 – uitgangspunten ...................................................................................................47
Hoofdstuk 3 – diagnostische cyclus ..........................................................................................48
Hoofdstuk 4 - aanmelding .......................................................................................................50
HOORCOLLEGE 5 EN 6: SYMPOSIUM ............................................................................................51
DANIELLE – NAH ..................................................................................................................................... 51
JUDITH – DEPRESSIE EN SUÏCIDE ................................................................................................................. 51
JIMMY – VERSLAVING EN HERSTEL ................................................................................................................ 52
HOORCOLLEGE 7: PROBLEEMANALYSE & KLINSICH GASTCOLLEGE ..............................................53
GASTCOLLEGE- AKWA GGZ ALLIANTIE KWALITEIT GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG ............................................... 53
DIAGNOSTISCHE SCENARIO ........................................................................................................................ 55
Opmaak diagnostisch scenario ................................................................................................55
Casus: Ali ..............................................................................................................................55
Functie van diagnostisch scenario ...........................................................................................55
PROBLEEMANALYSE .................................................................................................................................. 56
Casus: Ali ..............................................................................................................................57
Taxatie van de ernst ................................................................................................................57
HOORCOLLEGE 8: VERKLARINGSANALYSE ...................................................................................58
VERKLARINGSANALYSE .............................................................................................................................. 58
Formuleren van diagnostische verklaringen ...............................................................................58
Toetsen diagnostische verklaringen ..........................................................................................61
Opmaak integratief beeld ........................................................................................................61
STOF: DE BRUYN ET AL. (2003): HOOFDSTUK 5, 6, 7 & 8 ................................................................................. 63
Hoofdstuk 5 – klachtanalyse ....................................................................................................63
Hoofdstuk 6 – uitwerken van diagnostisch scenario ....................................................................63
Hoofdstuk 7 – probleemanalyse ...............................................................................................63
Hoodstuk 8 – verklaringsanalyse ..............................................................................................63
HOORCOLLEGE 9: GASTCOLLEGE EN INDICATIEANALSE, ADVISERING & VERSLAGGEVING ...........64
GASTCOLLEGE WIENEKE PENNINGA ............................................................................................................ 64
INDICATIEANALYSE ................................................................................................................................... 65
Stap 1: Nagaan of een interventie ingezet kan worden .................................................................65
Stap 2: Formuleren en prioriteiten van doelen ............................................................................66
Stap 3: Selecteren van interventies ...........................................................................................66
Stap 4: Bepalen van nut en kans van slagen ...............................................................................66
ADVISERING ............................................................................................................................................ 67
STOF: DE BRUYN ET AL. (2003): HOOFDSTUK 9,10 & 11 .................................................................................. 68
Hoofdstuk 9 – indicatieanalyse ................................................................................................68
Hoofdstuk 10 – advisering........................................................................................................70
Hoofdstuk 11 – diagnostisch verslag .........................................................................................71
HOORCOLLEGE 10: KLINISCH GASTCOLLEGE & RESPONSIECOLLEGE ...........................................72
, GASTCOLLEGE ......................................................................................................................................... 72
Forensische zorg ....................................................................................................................72
Procesdiagnostiek en forensische zorg .....................................................................................72
VERSLAGGEVING...................................................................................................................................... 73
Beroepsethische richtingslijnen voor verslaggeving ....................................................................74
HOORCOLLEGE 1 – INTRODUCTIE & PERSPECTIEVEN
WAT IS PSYCHODIAGNOSTIEK?
= een systematische en wetenschappelijk onderbouwde manier om na te gaan wat de beste
oplossing zou kunnen zijn voor een specifieke situatie van de client.
Video (in slides): de persoon in de video gaat snel over op labelen. Dat is een valkuil: te vroeg
classificeren, context overslaan, symptomen tellen zonder betekenis en reduceren van personen tot
een label. Het is belangrijk in psychodiagnostiek dat het meer om een holistische benadering gaat.
Het gaat ook om het persoonlijke levensverhaal van de client.
Het is dus belangrijk om de hulpvraag te verduidelijken, hypothesen te toetsen, patronen en
contexten beter leert begrijpen en bevindingen zorgvuldig terugkoppelt.
Systematisch: niet op indruk varen, maar stappen expliciet maken
Onderbouwd: hypothesen toetsen met passende bronnen
Cliëntgericht: bevindingen verbinden aan doelen en betekenis
Twee competentiegebieden:
1. Praktijkwetenschapper
o Systematische oordeelsvorming
o Diagnostische cyclus
o Hypothesen en toetsing
o Interpretatie met onzekerheid
o Transparante besluitvorming
2. Communicatie en professionaliteit
o Veilige werkrelatie
o Gespreksvaardigheden
o Afstemmen op client
o Omgaan met kwetsbaarheid
Zonder goede relatie krijg je mogelijk minder betrouwbare informatie. Zonder methode wordt
luisteren vrijblijvend.
BELANG VAN PSYCHODIAGNOSTIEK
Diagnostische processen zijn een van de kerntaken van psychologen. Daarnaast is het voor cliënten
ook van belang. Psychodiagnostiek is namelijk vaak ook een toegang tot zorg (= zonder label en/of
doorverwijzing is zorg niet altijd mogelijk. Of zonder label wordt bepaalde zorg niet altijd vergoed
door de verzekeraar). Ook kan goede diagnostiek richting geven in een behandeling (= welke
,interventie, welk doel en welke volgorde is belangrijk?). Diagnostiek geeft ook veel betekenis aan
cliënten (= het kan verhelderend zijn voor cliënten. Cliënten willen begrijpen wat er gebeurt en wat
helpt). Ook kan het een kans bieden (=kan ook hoop geven dat bijvoorbeeld bepaalde interventies
zinvol zullen zijn. Een zorgvuldig proces kan erkenning, richting en hoop geven). Er zijn ook risico’s
aan verbonden (= een slecht gesprek kan schade doen of schaamte versterken).
PERSPECTIEVEN EN PSYCHISCHE AANDOENINGEN: DOMINANTE
CLASSIFICATIESYSTEMEN DSM EN ICD
De DSM wordt breed gebruikt in de zorg en in onderzoek. Het is heel nuttig, maar belangrijk is ook om
te weten dat dergelijke aanpak leidt tot een classificatie en geen diagnose! Naast symptomen,
wordt er ook gekeken naar lijdensdruk, duur en beperkingen.
Een diagnose gaat verder dan een classificatie. Een diagnose gaat meer over een verklaring waarom
het probleem bij deze persoon is ontstaan of blijft bestaan.
Voorbeeld tentamenvragen:
Zijn de voorbeelden een vorm van classificatie, diagnose of is er te weinig informatie?
o Lina voldoet aan de criteria van depressieve stoornis.
= classificatie
o Lina’s vermijding vermindert spanning op korte termijn, maar vergroot slaapuitstel,
schuldgevoel en sociaal isolement.
= onvoldoende informatie: je hebt meer informatie nodig om een diagnose te stellen
o Lina scoort hoog op internaliserende klachten
= onvoldoende informatie: je hebt meer informatie nodig om een diagnose te stellen
Waarom classificaties nuttig kunnen zijn:
Classificatie als sleutel: ze kan deuren openen, maar vertelt niet alles over de kamer erachter.
o Erkenning: dat wat je ervaart een naam heeft en serieus genomen wordt
o Toegang tot zorg: diagnose kan nodig zijn voor gespecialiseerde zorg, ondersteuning of
vergoedingen
o Communicatie: professionals gebruiken een gedeelde taal om informatie over te dragen
o Onderzoek en behandeling: classificaties helpen studies en richtlijnen organiseren
Waarom classificaties ook risico’s kunnen hebben:
Werkregel: gebruik classificaties als hulpmiddel, niet als eindpunt van diagnostiek
o Stigma: de persoon wordt gezien als “stoornis”.
o Overmedicalisering: normale variatie of begrijpelijke reacties worden te snel pathologisch
o Arbitraire grenzen: waarom bijvoorbeeld precies 5 criteria nodig hebben, waarom niet 4 of
6? Of bijvoorbeeld cultuur of tijdsafhankelijk: dat in de vorige DSM-versie homoseksualiteit
ook nog als stoornis was aangegeven.
o Context verlies: twee mensen met dezelfde diagnose kunnen totaal andere patronen,
hulpbronnen en doelen hebben.
Klinische kernvraag:
Wat betekent deze classificatie voor deze persoon, in deze context op dit moment?
,CASUS: LINA
Lina is 20 jaar, eerstejaarsstudent en heeft last van paniekerige spanning bij presentaties, piekeren
voor examens en slecht slapen en heeft last van vermijding van vrienden. Ook heeft ze minder plezier
en energie, een toenemend schuldgevoel en uitstelgedrag.
Je zou in deze casus kunnen onderzoeken op de volgende stoornissen:
o Sociale angststoornis
o Depressie
o Paniekstoornis
(Onwaarschijnlijk, omdat de paniek alleen gereduceerd is naar presentaties)
o Gegeneraliseerde Angststoornis
o Aanpassingsstoornis
o Comorbide angst- en depressieve problematiek
ALTERNATIEVE PERSPECTIEVEN
Er is niet 1 vervanging voor DSM/ICD, maar er zijn verschillende lenzen. Ze zijn relatief nieuw en
worden nog weinig geïmplanteerd in de praktijk. Maar deze lenzen kunnen wel bepaalde
componenten verrijken:
o RDoC: processen en biologische/psychologische dimensies
vraag: wat is het onderliggende mechanismen?
o HiTOP: dimensionele hiërarchie van symptomen en trekken
vraag: hoe ernstig en in welk spectrum?
o Netwerkbenadering: symptomen die elkaar activeren en onderhouden
vraag: welke klachten versterken elkaar?
o Patroondiagnostiek: bio-psycho-sociale patronen die probleemoplossing blokkeren
vraag: welk patroon blokkeert probleemoplossing?
RDOC
RDoC ontstond uit het probleem dat het gebruik van categorieën wel nuttig was, alleen niet
onderliggende mechanismen deed blootstellen.
Bij RDoC ga je voorbij de categorie en kijk je eerder naar welke processen het probleem in stand
houden. Het verschuift de vraag van ‘welk syndroom?’ naar ‘welke processen zijn verstoord?’ En:
hoe kunnen die mechanismen daarna worden aangewend, om betere interventies toe te passen?
3 problemen die RDoC probeert tegen te gaan:
1. Heterogeniteit: twee personen met dezelfde diagnose kunnen sterk verschillen in klachten,
functies en mechanismen. DUS: kijk voorbij de labelnaam!
2. Comorbiditeit: angst, depressie, slaap, aandacht en middelengebruik lopen vaak door
elkaar. DUS: zoek gedeelde processen!
3. Meetstrategie: objectieve markers? DUS: trianguleer informatie! RDoC stimuleert meten op
meerdere niveaus: gedrag, zelfrapportage, fysiologie, taken en context.
, RDoC vervangt classificatie niet, het voegt een transdiagnostische en mechanistische bril toe. Dus
de kernvraag is niet ‘welke stoornis past?’, maar: ‘welke dimensies en processen houden de
klachten in stand?’
Het gaat dus om functieanalyse:
o Welke processen zijn relevant?
o Hoe meten we die processen?
o Wat betekent dit voor de behandeling?
De RDoC Matrix:
Een matrix: domeinen/constructen x meetniveaus, ingebed in ontwikkeling en omgeving
De functionele domeinen
o Negatieve valentie: hoe iemand reageert op negatieve situaties (BV: bedreiging)
o Positieve valentie: hoe iemand reageert op positieve dingen
o Cognitieve systemen: hoe mensen dingen verwerken in het brein
o Sociale processen: BV mate van empathie
o Arousal: slaap-waak ritme, slaap, het circadiaans ritme
o Sensomotoriek: mysofonie
Deze domeinen meten kan je meten in genen, cellen, fysiologie, zelfrapportage, gedrag, circuits,
moleculen en paradigma’s
Constructen: preciezere functies binnen een domein
(BV: acute dreiging, beloningsleren, werkgeheugen, sociale communicatie)
De domeinen, constructen en meetniveaus zijn ingebed in de volgende twee:
o Ontwikkeling: functies veranderen over de levensloop
o Omgeving: cultuur, stress, steun, school/werk en sociale context beïnvloeden functioneren
Als je goed zicht wil krijgen op die functionele domeinen, moet je ook de ontwikkeling en omgeving
daarin meenemen. De RDoC is dynamisch: de matrix wordt aangepast naarmate onderzoek
evolueert.
Relevantie
Het heeft een meerwaarde voor psychodiagnostiek: RDoC kan een raamwerk zijn om naar de in
standhoudende factoren te kijken.
Het vervangt geen classificatie, maar het is wel van belang. Je kijk naar mechanisme en niet naar
symptomen. Het is initieel ontworpen uit het idee dat je aandoeningen en stoornissen meer vanuit
een biologische, neurologische visie moeten bekijken. Het raamwerk heeft veel potentie maar nog
niet volledig om in de praktijk te gebruiken. Het kan wel relevant zijn om extra te gebruiken als lens,
om zo meer zicht te krijgen op in standhoudende factoren bij een stoornis of aandoening.
Sterk voor
