Sociologie
Hoofdstuk 1: Sociologie, een eerste kennismaking......................................5
1.1 Inleiding: niet iedereen leeft even lang...............................5
1.2 De sociologische verbeelding.............................................5
1.3 Van gedrag tot samenleving...............................................6
1.3.1 Gedrag........................................................................6
1.3.2 Sociaal handelen..........................................................7
1.3.3 Interactie....................................................................8
1.3.4 Vormen van interactie..................................................9
1.3.5 De stolling van interactie in cultuur en structuur.........10
1.3.6 De context.................................................................11
1.4 De sociologie en haar aanverwante disciplines..................12
1.5 Basisregels bij uitvoering van sociologisch onderzoek.......14
1.5.1 Objectiviteit...............................................................14
1.5.3 Generalisatie.............................................................14
1.5.4 Empirisch materiaal....................................................15
1.5.5 Cumulativiteit............................................................15
Onderzoek kijkt naar wanneer interetnisch contact, vooral in
niet-competitieve settings, effectief vooroordelen vermindert.
......................................................................................... 15
1.5.6 Verifieerbare rapportering..........................................15
1.6 Kwantitatief of kwalitatief?..............................................16
1.6.1 De kwantitatieve benadering: het positivisme.............16
1.6.2 De kwalitatieve benadering: nadruk op betekenis
(interpretatieve methode)...................................................17
1.7 Sociologie voor wie en voor wat?......................................19
1.7.1 De sociologische arbeidsverdeling.................................19
1.7.2 Competenties in toegepaste sociologie........................22
Hoofdstuk 2: Cultuur..................................................................................23
2.1.1 Inleiding....................................................................23
2.1.2 Is cultuur een specifiek menselijke eigenschap?...........25
1
, 2.1.3 Symbolen, tekens en taal............................................26
2.1.5 Kenmerken die culturen van elkaar onderscheiden.......28
2.1.6 ontstaan van cultuur..................................................29
2.1.7 Cultuur als lens..........................................................30
2.1.8 Cultuur en etniciteit...................................................30
2.2 Slotbeschouwing.............................................................32
Hoofdstuk 3: Sociale structuur...................................................................32
3.1 Groepen..........................................................................32
3.1.2 Soorten groepen........................................................33
3.1.3 Het probleem van samenwerken in sociale groepen.....34
3.2 Sociale relaties................................................................36
3.2.2 Sociale status en rol...................................................37
3.2.3 Rolproblemen............................................................39
3.2.4 Statusproblemen........................................................40
3.3 Formele organisaties.......................................................41
3.3.1 De bureaucratie.........................................................41
3.3.2 de organisatie in de praktijk.......................................43
3.4 structuur effecten............................................................45
Hoofdstuk 4: Institutionalisatie en socialisatie...........................................46
4.1 institutionalisatie............................................................46
4.1.1 omschrijving..............................................................46
4.1.2 Ontstaan van instituties.............................................47
4.2 Socialisatie.....................................................................52
4.2.1 Omschrijving..............................................................52
4.2.2 Belangrijkste socialisatietheorieën..............................52
4.2.3 Identiteit en zelfbeeld................................................60
4.2.4 Emoties.....................................................................62
4.2.5 Kinderculturen: ‘peergroups’ en socialisatie................63
4.2.6 Rolsocialisatie............................................................65
4.2.7 Socialisatie en structuren...........................................66
Hoofdstuk 5: sociale controle en deviantie................................................71
5.1 sociale controle...............................................................71
2
, 5.1.1 De morele orde: het ontstaan en de internalisatie van
normen en waarden............................................................71
5.1.2 De politieke orde........................................................74
5.2 Sociologische verklaringen voor deviantie.........................75
5.2.1 Het relatieve en normale karakter van deviantie..........75
5.2.2 Ontregeling of anomie................................................76
5.2.3 Vervreemding............................................................79
5.2.4 Differentiële associatie...............................................80
5.2.5 De delinquente subcultuur..........................................81
5.2.6 De vraag op haar kop: waarom is iemand niet deviant?
[Sociale controletheorie].....................................................83
5.2.7 Het etiketteerperspectief...........................................84
Hoofdstuk 6: Sociale stratificatie...............................................................85
6.1 Het ontstaan van sociale stratificatie................................85
6.2 Stratificatie in landbouwsamenlevingen............................87
6.2.2 kasten.......................................................................87
6.2.3 Standen.....................................................................87
6.3 stratificatie in industriële samenlevingen: klasse..............88
6.3.1 Marx.......................................................................... 88
6.3.2 Weber.......................................................................90
6.3.3 Marx en Weber vergeleken.........................................91
6.3.4 De uitbreiding van de marxistische en weberiaanse visie:
Dahrendorf........................................................................91
6.3.5 Bourdieu....................................................................92
6.4 Sociale mobiliteit.............................................................93
6.5 Hoe worden economische klassen sociale klassen?............94
6.6 Is sociale stratificatie noodzakelijk?.................................95
6.7 Sociale ongelijkheid op basis van geslacht........................96
6.8 slotbeschouwing..............................................................98
Hoofdstuk 7: Religie...................................................................................99
7.1. Inleiding........................................................................99
7.2. Omschrijving..................................................................99
7.2.1. Vroege pogingen tot afbakening..............................100
3
, 7.2.2. Hedendaagse, functionalistische en substantiële
definities van religie.........................................................103
7.3. Het secularisatiedebat..................................................106
7.3.1 De klassieke secularisatiethese.................................106
7.3.2. Economische theorieën van religieuze betrokkenheid 107
7.3.3 Economische ontwikkeling en secularisatie................110
7.4. Religieus fundamentalisme...........................................110
Hoofdstuk 8: Sociale verandering............................................................112
8.1. De classificatie van het samenleven: inleiding................112
8.2. Niveaus van maatschappelijke organisatie.....................112
8.2.1. Horde.....................................................................113
8.2.2. Stam.......................................................................114
8.2.3. Stam met opperste gezag........................................115
8.2.4. Staat......................................................................116
8.2.5. Wereldrijken...........................................................117
8.2.6. Besluit....................................................................117
8.3. Sociale verandering......................................................118
8.3.1. Inleiding.................................................................118
8.3.2. Theorieën van sociale verandering...........................118
8.3.4. De wereldsyteemtheorie van I. Wallerstein...............126
8.3.5. Theorie van de sociale hervormingsbeweging...........128
Hoofdstuk 9: Sociologische benaderingswijze..........................................133
9.1. Inhoudelijke richtingen.................................................133
9.1.1. Structuralisme........................................................133
9.1.2 Sociologie van het sociaal handelen..........................136
9.1.3. Symbolisch interactionisme.....................................138
9.1.4. Interactionele richting.............................................141
9.2. Methodologische richtingen..........................................144
9.2.1. Functionalisme........................................................144
GEEN DATUMS KENNEN!!!
4
,Hoofdstuk 1: Sociologie, een eerste kennismaking
1.1 Inleiding: niet iedereen leeft even lang
Illustratie: levensverwachting van mannen en vrouwen naar opleidingsniveau
Vrouwen leven langer dan mannen
Hoe hoger opleidingsniveau, hoe hoger levensverwachting
DUS: opleidingsverschillen leiden tot verschillende levenskansen
Verklaring: Hogere opleiding leidt tot materiële voordelen en bepaalt ook de
persoonlijke vorming. (beide zorgen ervoor dat men het leven beter in de hand
heeft). Het stimuleert het vermogen om ingewikkelde problemen in te schatten
(bv. inzake eigen medische problemen). Men heeft ook de mogelijkheden en
vaardigheden om gezonder te leven en met bedreigingen om te gaan. Dit leidt
tot een hogere levensverwachting
Ondanks de aanwezigheid van een eigen lichaam en een eigen vrije wil,
heeft de sociale omgeving waarin mensen verkeren, een grote invloed op
wat die mensen in hun leven meemaken
essentie van sociale wetenschappen:
Bestuderen:
- wat er in ons hoofd gebeurd (vrije wil, psychologie)
- wat in ons lijf zit (hersenen, hormonen – niet bewust van)
- invloed van de sociale omgeving (sociale klasse, land waarin we leven,
positie die we innemen, cultuur) op het persoonlijke leven
=> hoe deze aspecten invloed hebben op ons sociale leven
1.2 De sociologische verbeelding
De sociologische verklaring begint met de sociologische verbeelding. Dit is de
specifieke wijze van kijken naar wat mensen in hun leven meemaken en ervaren.
sociale verbeelding: hoe heeft omgeving impact op ons sociale leven?
= gebeurtenissen die het leven van mensen typeren, worden gezien vanuit het
ruimere geheel waarbinnen mensen met elkaar samenleven
stap 1: kijken naar biografie van mensen levensloop) en proberen verklaren
waarom ze dat doen
Naar de jeugdbeweging -> waarom gaan ze naar jeugdbeweging -> Bv.
Door ouders
stap 2: kijken hoe levensloop/biografie aan onze sociale omgeving gelinkt is
ouders willen van kinderen af: even rust -> onze sociale omgeving
(ouders) hebben ons gebracht naar de jeugdbeweging
stap 3: sociale omgeving is het resultaat van historische ontwikkeling
Vroeger: industrialisatie
5
, iedereen moest constant werken
nu: beschaafder geworden (er kwamen weekends, kinderarbeid afgeschaft,
vrije tijd,…)
Conclusie: Het is niet alleen jou individuele keuze om naar jeugdbeweging te
gaan, vooral van de ouders uit gestuurd
Hoe de samenleving er nu uitziet is grotendeels te verklaren a.d.h.v. de
gebeurtenissen zoals de industrialisatie en urbanisatie.
Sociale relaties bepalen de biografieën van mensen, daarop zijn sociale
relaties het resultaat van een historisch proces
• vb. Zonder de IR zou de kennisbehoefte zich nooit gemanifesteerd
hebben (productie en kennis staat nu centraal in laatkapitalistische
samenleving).
• vb. de werkloosheid onder 50-plussers wordt begrijpelijker met
sociologische verbeelding. Toen ze afstudeerden, waren de kansen
op de arbeidsmarkt redelijk goed met een diploma hoger secundair
onderwijs. Nu zijn de scholingseisen veel hoger door technologische
evolutie, waardoor het moeilijk is voor deze generatie om opnieuw
werk te vinden.
1.3 Van gedrag tot samenleving
1.3.1 Gedrag
= Elke actie of reactie van een individu zoals een lichamelijke beweging, verbale
uiting of subjectieve gewaarwording
Het bevat zowel een objectieve als subjectieve component:
Objectief waarneembare of externe component: tussen min. twee
individuen (ego en alter) waargenomen
Subjectieve of interne component: door één waarnemer (ego)
waargenomen
• Motivationele component: De ultieme drijfveren van het handelen
die aanzetten, motiveren, tot gedrag bv. winstmaximalisatie
• Emotionele component: Innerlijke gevoelens (angst, onrust,
schaamte, lust)
• Cognitieve component: Beelden die we ons vormen van de
werkelijkheid
• Reflexieve component: Het beeld dat je van jezelf vormt
Voorbeeld van de verwevenheid van de interne en externe dimensies van gedrag:
het feit dat de meeste emoties samengaan met specifieke gelaatsuitdrukkingen
6
,1.3.2 Sociaal handelen
Handelen: gedrag met een nadrukkelijke doelgerichtheid.
Bv. Als we kijken naar de uitgang van een lokaal zijn we het verlaten van dat
lokaal aan het voorbereiden -> dat kijken is dus een handeling met een bepaald
doel (te weten komen hoe we het lokaal kunnen verlaten)
Door deze doelgerichtheid krijgt het handelen een betekenis: de mentale
voorbereiding of projectie van de voltooide handeling. Wanneer een
handeling zonder problemen verloopt zijn we ons niet helemaal bewust
van de mentale voorbereiding.
Volgens Weber is handelen sociaal (sociaal handelen) wanneer de actor
bij het plannen van zijn of haar handelen rekening houdt met wat anderen
deden, doen of kunnen doen. => Hij maakte een onderscheid tussen 5
types van sociaal handelen. (zie onder)
1. Instrumenteel rationeel handelen: Hoe, gegeven de condities en
middelen, het doel zo efficiënt mogelijk bereiken?
Actoren willen een bepaald doel bereiken binnen een specifieke
handelingssituatie. (deze bestaan uit mensen en/of objecten)
Sommige objecten/mensen zullen
• De voorwaarden bepalen waaronder tot doelrealisatie kan overgegaan
worden:
=> De condities van het handelen => niet te wijzigen elementen
• faciliterend werken
=> De middelen, wel te wijzigen elementen
Kenmerkend: de actoren wegen af welke middelen het best geschikt
zijn om een bepaald doel te bereiken
2. Waarde-rationeel handelen: Bewust geloof in de inherente
waardevolheid van een handeling.
Waarden van ethische goedheid, esthetische schoonheid & religieuze
verbondenheid.
De handeling op zichzelf is waardevol en niet het realiseren van een
doel.
• Draait om het volgen van eisen die de actor als bindend inschat.
Mensen volgen een religieuze roeping
Opm.: Het onderscheid ligt hem in het aanwezig zijn van het aspect efficiëntie of
de waardevolheid van de handeling zelf.
3. Affectief handelen: Gedreven door het navolgen van gevoelens.
Kan bestaan uit een ongecontroleerde reactie op een bepaalde
stimulus.
Handelen gedreven door gevoelens kan van een betekenis voorzien
worden (sociaal handelen).
7
Hoofdstuk 1: Sociologie, een eerste kennismaking......................................5
1.1 Inleiding: niet iedereen leeft even lang...............................5
1.2 De sociologische verbeelding.............................................5
1.3 Van gedrag tot samenleving...............................................6
1.3.1 Gedrag........................................................................6
1.3.2 Sociaal handelen..........................................................7
1.3.3 Interactie....................................................................8
1.3.4 Vormen van interactie..................................................9
1.3.5 De stolling van interactie in cultuur en structuur.........10
1.3.6 De context.................................................................11
1.4 De sociologie en haar aanverwante disciplines..................12
1.5 Basisregels bij uitvoering van sociologisch onderzoek.......14
1.5.1 Objectiviteit...............................................................14
1.5.3 Generalisatie.............................................................14
1.5.4 Empirisch materiaal....................................................15
1.5.5 Cumulativiteit............................................................15
Onderzoek kijkt naar wanneer interetnisch contact, vooral in
niet-competitieve settings, effectief vooroordelen vermindert.
......................................................................................... 15
1.5.6 Verifieerbare rapportering..........................................15
1.6 Kwantitatief of kwalitatief?..............................................16
1.6.1 De kwantitatieve benadering: het positivisme.............16
1.6.2 De kwalitatieve benadering: nadruk op betekenis
(interpretatieve methode)...................................................17
1.7 Sociologie voor wie en voor wat?......................................19
1.7.1 De sociologische arbeidsverdeling.................................19
1.7.2 Competenties in toegepaste sociologie........................22
Hoofdstuk 2: Cultuur..................................................................................23
2.1.1 Inleiding....................................................................23
2.1.2 Is cultuur een specifiek menselijke eigenschap?...........25
1
, 2.1.3 Symbolen, tekens en taal............................................26
2.1.5 Kenmerken die culturen van elkaar onderscheiden.......28
2.1.6 ontstaan van cultuur..................................................29
2.1.7 Cultuur als lens..........................................................30
2.1.8 Cultuur en etniciteit...................................................30
2.2 Slotbeschouwing.............................................................32
Hoofdstuk 3: Sociale structuur...................................................................32
3.1 Groepen..........................................................................32
3.1.2 Soorten groepen........................................................33
3.1.3 Het probleem van samenwerken in sociale groepen.....34
3.2 Sociale relaties................................................................36
3.2.2 Sociale status en rol...................................................37
3.2.3 Rolproblemen............................................................39
3.2.4 Statusproblemen........................................................40
3.3 Formele organisaties.......................................................41
3.3.1 De bureaucratie.........................................................41
3.3.2 de organisatie in de praktijk.......................................43
3.4 structuur effecten............................................................45
Hoofdstuk 4: Institutionalisatie en socialisatie...........................................46
4.1 institutionalisatie............................................................46
4.1.1 omschrijving..............................................................46
4.1.2 Ontstaan van instituties.............................................47
4.2 Socialisatie.....................................................................52
4.2.1 Omschrijving..............................................................52
4.2.2 Belangrijkste socialisatietheorieën..............................52
4.2.3 Identiteit en zelfbeeld................................................60
4.2.4 Emoties.....................................................................62
4.2.5 Kinderculturen: ‘peergroups’ en socialisatie................63
4.2.6 Rolsocialisatie............................................................65
4.2.7 Socialisatie en structuren...........................................66
Hoofdstuk 5: sociale controle en deviantie................................................71
5.1 sociale controle...............................................................71
2
, 5.1.1 De morele orde: het ontstaan en de internalisatie van
normen en waarden............................................................71
5.1.2 De politieke orde........................................................74
5.2 Sociologische verklaringen voor deviantie.........................75
5.2.1 Het relatieve en normale karakter van deviantie..........75
5.2.2 Ontregeling of anomie................................................76
5.2.3 Vervreemding............................................................79
5.2.4 Differentiële associatie...............................................80
5.2.5 De delinquente subcultuur..........................................81
5.2.6 De vraag op haar kop: waarom is iemand niet deviant?
[Sociale controletheorie].....................................................83
5.2.7 Het etiketteerperspectief...........................................84
Hoofdstuk 6: Sociale stratificatie...............................................................85
6.1 Het ontstaan van sociale stratificatie................................85
6.2 Stratificatie in landbouwsamenlevingen............................87
6.2.2 kasten.......................................................................87
6.2.3 Standen.....................................................................87
6.3 stratificatie in industriële samenlevingen: klasse..............88
6.3.1 Marx.......................................................................... 88
6.3.2 Weber.......................................................................90
6.3.3 Marx en Weber vergeleken.........................................91
6.3.4 De uitbreiding van de marxistische en weberiaanse visie:
Dahrendorf........................................................................91
6.3.5 Bourdieu....................................................................92
6.4 Sociale mobiliteit.............................................................93
6.5 Hoe worden economische klassen sociale klassen?............94
6.6 Is sociale stratificatie noodzakelijk?.................................95
6.7 Sociale ongelijkheid op basis van geslacht........................96
6.8 slotbeschouwing..............................................................98
Hoofdstuk 7: Religie...................................................................................99
7.1. Inleiding........................................................................99
7.2. Omschrijving..................................................................99
7.2.1. Vroege pogingen tot afbakening..............................100
3
, 7.2.2. Hedendaagse, functionalistische en substantiële
definities van religie.........................................................103
7.3. Het secularisatiedebat..................................................106
7.3.1 De klassieke secularisatiethese.................................106
7.3.2. Economische theorieën van religieuze betrokkenheid 107
7.3.3 Economische ontwikkeling en secularisatie................110
7.4. Religieus fundamentalisme...........................................110
Hoofdstuk 8: Sociale verandering............................................................112
8.1. De classificatie van het samenleven: inleiding................112
8.2. Niveaus van maatschappelijke organisatie.....................112
8.2.1. Horde.....................................................................113
8.2.2. Stam.......................................................................114
8.2.3. Stam met opperste gezag........................................115
8.2.4. Staat......................................................................116
8.2.5. Wereldrijken...........................................................117
8.2.6. Besluit....................................................................117
8.3. Sociale verandering......................................................118
8.3.1. Inleiding.................................................................118
8.3.2. Theorieën van sociale verandering...........................118
8.3.4. De wereldsyteemtheorie van I. Wallerstein...............126
8.3.5. Theorie van de sociale hervormingsbeweging...........128
Hoofdstuk 9: Sociologische benaderingswijze..........................................133
9.1. Inhoudelijke richtingen.................................................133
9.1.1. Structuralisme........................................................133
9.1.2 Sociologie van het sociaal handelen..........................136
9.1.3. Symbolisch interactionisme.....................................138
9.1.4. Interactionele richting.............................................141
9.2. Methodologische richtingen..........................................144
9.2.1. Functionalisme........................................................144
GEEN DATUMS KENNEN!!!
4
,Hoofdstuk 1: Sociologie, een eerste kennismaking
1.1 Inleiding: niet iedereen leeft even lang
Illustratie: levensverwachting van mannen en vrouwen naar opleidingsniveau
Vrouwen leven langer dan mannen
Hoe hoger opleidingsniveau, hoe hoger levensverwachting
DUS: opleidingsverschillen leiden tot verschillende levenskansen
Verklaring: Hogere opleiding leidt tot materiële voordelen en bepaalt ook de
persoonlijke vorming. (beide zorgen ervoor dat men het leven beter in de hand
heeft). Het stimuleert het vermogen om ingewikkelde problemen in te schatten
(bv. inzake eigen medische problemen). Men heeft ook de mogelijkheden en
vaardigheden om gezonder te leven en met bedreigingen om te gaan. Dit leidt
tot een hogere levensverwachting
Ondanks de aanwezigheid van een eigen lichaam en een eigen vrije wil,
heeft de sociale omgeving waarin mensen verkeren, een grote invloed op
wat die mensen in hun leven meemaken
essentie van sociale wetenschappen:
Bestuderen:
- wat er in ons hoofd gebeurd (vrije wil, psychologie)
- wat in ons lijf zit (hersenen, hormonen – niet bewust van)
- invloed van de sociale omgeving (sociale klasse, land waarin we leven,
positie die we innemen, cultuur) op het persoonlijke leven
=> hoe deze aspecten invloed hebben op ons sociale leven
1.2 De sociologische verbeelding
De sociologische verklaring begint met de sociologische verbeelding. Dit is de
specifieke wijze van kijken naar wat mensen in hun leven meemaken en ervaren.
sociale verbeelding: hoe heeft omgeving impact op ons sociale leven?
= gebeurtenissen die het leven van mensen typeren, worden gezien vanuit het
ruimere geheel waarbinnen mensen met elkaar samenleven
stap 1: kijken naar biografie van mensen levensloop) en proberen verklaren
waarom ze dat doen
Naar de jeugdbeweging -> waarom gaan ze naar jeugdbeweging -> Bv.
Door ouders
stap 2: kijken hoe levensloop/biografie aan onze sociale omgeving gelinkt is
ouders willen van kinderen af: even rust -> onze sociale omgeving
(ouders) hebben ons gebracht naar de jeugdbeweging
stap 3: sociale omgeving is het resultaat van historische ontwikkeling
Vroeger: industrialisatie
5
, iedereen moest constant werken
nu: beschaafder geworden (er kwamen weekends, kinderarbeid afgeschaft,
vrije tijd,…)
Conclusie: Het is niet alleen jou individuele keuze om naar jeugdbeweging te
gaan, vooral van de ouders uit gestuurd
Hoe de samenleving er nu uitziet is grotendeels te verklaren a.d.h.v. de
gebeurtenissen zoals de industrialisatie en urbanisatie.
Sociale relaties bepalen de biografieën van mensen, daarop zijn sociale
relaties het resultaat van een historisch proces
• vb. Zonder de IR zou de kennisbehoefte zich nooit gemanifesteerd
hebben (productie en kennis staat nu centraal in laatkapitalistische
samenleving).
• vb. de werkloosheid onder 50-plussers wordt begrijpelijker met
sociologische verbeelding. Toen ze afstudeerden, waren de kansen
op de arbeidsmarkt redelijk goed met een diploma hoger secundair
onderwijs. Nu zijn de scholingseisen veel hoger door technologische
evolutie, waardoor het moeilijk is voor deze generatie om opnieuw
werk te vinden.
1.3 Van gedrag tot samenleving
1.3.1 Gedrag
= Elke actie of reactie van een individu zoals een lichamelijke beweging, verbale
uiting of subjectieve gewaarwording
Het bevat zowel een objectieve als subjectieve component:
Objectief waarneembare of externe component: tussen min. twee
individuen (ego en alter) waargenomen
Subjectieve of interne component: door één waarnemer (ego)
waargenomen
• Motivationele component: De ultieme drijfveren van het handelen
die aanzetten, motiveren, tot gedrag bv. winstmaximalisatie
• Emotionele component: Innerlijke gevoelens (angst, onrust,
schaamte, lust)
• Cognitieve component: Beelden die we ons vormen van de
werkelijkheid
• Reflexieve component: Het beeld dat je van jezelf vormt
Voorbeeld van de verwevenheid van de interne en externe dimensies van gedrag:
het feit dat de meeste emoties samengaan met specifieke gelaatsuitdrukkingen
6
,1.3.2 Sociaal handelen
Handelen: gedrag met een nadrukkelijke doelgerichtheid.
Bv. Als we kijken naar de uitgang van een lokaal zijn we het verlaten van dat
lokaal aan het voorbereiden -> dat kijken is dus een handeling met een bepaald
doel (te weten komen hoe we het lokaal kunnen verlaten)
Door deze doelgerichtheid krijgt het handelen een betekenis: de mentale
voorbereiding of projectie van de voltooide handeling. Wanneer een
handeling zonder problemen verloopt zijn we ons niet helemaal bewust
van de mentale voorbereiding.
Volgens Weber is handelen sociaal (sociaal handelen) wanneer de actor
bij het plannen van zijn of haar handelen rekening houdt met wat anderen
deden, doen of kunnen doen. => Hij maakte een onderscheid tussen 5
types van sociaal handelen. (zie onder)
1. Instrumenteel rationeel handelen: Hoe, gegeven de condities en
middelen, het doel zo efficiënt mogelijk bereiken?
Actoren willen een bepaald doel bereiken binnen een specifieke
handelingssituatie. (deze bestaan uit mensen en/of objecten)
Sommige objecten/mensen zullen
• De voorwaarden bepalen waaronder tot doelrealisatie kan overgegaan
worden:
=> De condities van het handelen => niet te wijzigen elementen
• faciliterend werken
=> De middelen, wel te wijzigen elementen
Kenmerkend: de actoren wegen af welke middelen het best geschikt
zijn om een bepaald doel te bereiken
2. Waarde-rationeel handelen: Bewust geloof in de inherente
waardevolheid van een handeling.
Waarden van ethische goedheid, esthetische schoonheid & religieuze
verbondenheid.
De handeling op zichzelf is waardevol en niet het realiseren van een
doel.
• Draait om het volgen van eisen die de actor als bindend inschat.
Mensen volgen een religieuze roeping
Opm.: Het onderscheid ligt hem in het aanwezig zijn van het aspect efficiëntie of
de waardevolheid van de handeling zelf.
3. Affectief handelen: Gedreven door het navolgen van gevoelens.
Kan bestaan uit een ongecontroleerde reactie op een bepaalde
stimulus.
Handelen gedreven door gevoelens kan van een betekenis voorzien
worden (sociaal handelen).
7
