Inleiding
In dit onderzoeksverslag staat één concrete vraag centraal: ‘Wat zijn de oorzaken en gevolgen van
sociale ongelijkheid op het gebied van menstruatie?’ Sociale ongelijkheid bij menstruatie wordt ook
wel menstruatiearmoede genoemd. Menstruatiearmoede is een sociaal en maatschappelijk
probleem dat wereldwijd veel vrouwen en meisjes treft. Het verwijst naar het gebrek aan toegang tot
betaalbare menstruatieproducten en hygiënevoorlichtingen, dit zorgt ervoor dat vrouwen en meisjes
hun ongesteldheid niet op een gezonde manier kunnen beheersen. Menstruatiearmoede heeft
ernstige gevolgen voor de fysieke en mentale gezondheid, het onderwijs, het werk en het gehele
welzijn van vrouwen en meisjes.
In dit verslag wordt de grote en de impact van menstruatiearmoede onderzocht. Er wordt aandacht
besteed aan de oorzaken en gevolgen van menstruatiearmoede vanuit het moreel en sociologische
perspectief. Ook is er onderzoek gedaan naar welke mensenrechten hierbij worden geschonden.
Daarnaast wordt er aandacht besteed aan enkele acties die door bedrijven en instanties zijn
ondernomen om dit probleem aan te pakken en de rol van het sociaal werk hierin.
, 1. Moreel perspectief
Het morele perspectief is een manier om te beoordelen wat eerlijk is in situaties, zonder dat het
afhankelijk is van persoonlijke meningen of voordelen. Als je een morele blik hebt, wil je op een
manier handelen die altijd eerlijk is en niet alleen voordelig is voor jezelf. Hierbij wordt gekeken naar
algemene wetten en plichten die daarbij horen. Dit zijn bijvoorbeeld Universele verklaring van de
Rechten van de Mens. Met het morele perspectief wordt ervan uitgegaan dat mensen rationele
wezens zijn en beslissingen kunnen nemen op basis van logica en reden (De Brabander, 2019).
1.1 Menstruatieverlof: Een stap naar maatschappelijke gelijkheid?
Er is geen eenduidig antwoord op wat de maatschappij in het algemeen vindt van menstruatieverlof.
Er zijn verschillende meningen en opvattingen over deze kwestie. Sommige mensen zijn van mening
dat menstruatieverlof nodig is om vrouwen te helpen omgaan met de fysieke en mentale uitdagingen
die gepaard gaan met menstruatie. Ze geloven dat het recht op menstruatieverlof de gelijkheid
tussen mannen en vrouwen bevordert en vrouwen in staat stelt om zich beter te concentreren en te
presteren op het werk. Aan de andere kant zijn er mensen die van mening zijn dat menstruatieverlof
geen goed idee is, omdat het zou kunnen leiden tot discriminatie van vrouwen op de arbeidsmarkt.
Ze geloven dat vrouwen minder snel worden aangenomen of minder kansen krijgen als werkgevers
weten dat ze menstruatieverlof kunnen nemen. Ook zijn er zorgen over de kosten en de praktische
uitvoering van menstruatieverlof, vooral voor kleine bedrijven. Er zijn vrouwen die vrezen dat
menstruatieverlof tegen hen kan werken door de indruk te wekken dat vrouwen zwak zijn. Ze zijn
bezorgd dat het een tegenslag kan zijn voor de vooruitgang die vrouwen hebben geboekt in het
streven naar gelijke behandeling als mannen op de werkplek en dat het als een excuus kan worden
gebruikt om vrouwen niet aan te nemen of te bevorderen (Elsesser, 2022).
In een artikel van Sjouwerman (2022) geeft Anabel Rodrigo Rama, HR-specialist bij de Limburgse
regionale ontwikkelingsmaatschappij Liof en ingehuurd door verschillende bedrijven, aan dat ze deze
bovenstaande situatie erkent. Ze merkt op: "Veel vrouwen verbergen zware menstruatieklachten
door gewoon door te werken of zich ziek te melden zonder de echte reden op te geven. Het feit dat
medewerkers in stilte met hun klachten omgaan, zorgt ervoor dat ze zich vaak alleen voelen en dat
het probleem geen urgentie lijkt te hebben.’’ Dit gebrek aan urgentie kan ook de reden zijn waarom
menstruatieverlof een weinig besproken onderwerp is in de Nederlandse politiek en het
bedrijfsleven.
Echter geeft het bovenstaande artikel van Sjouwerman wel aan dat in Zuid-Europa menstruatieverlof
inmiddels een veelbesproken onderwerp is. In 2017 stemde het Italiaanse parlement over een wet
die vrouwen maximaal drie dagen menstruatieverlof per maand zou toestaan. Hoewel het voorstel
niet werd aangenomen, werd het uitgebreid besproken in tijdschriften en talkshows. Recentelijk heeft
de Spaanse stad Girona daadwerkelijk menstruatieverlof ingevoerd voor vrouwelijke ambtenaren,
wat neerkomt op acht uur per maand. Er is echter een addertje onder het gras: de niet-gewerkte uren
moeten later worden ingehaald. Toch is menstruatieverlof nog niet ideaal. Er zijn nog andere
problemen verbonden aan het verlof, zoals mogelijke negatieve effecten op de arbeidsparticipatie
van vrouwen en ongelijke verhoudingen tussen mannen en vrouwen op de werkvloer. Er is weinig
onderzoek gedaan naar deze effecten. In een literatuurstudie uit 2020 schreven twee vrouwelijke
wetenschappers van The College of New Jersey echter dat de afwezigheid van vrouwelijke collega's,
In dit onderzoeksverslag staat één concrete vraag centraal: ‘Wat zijn de oorzaken en gevolgen van
sociale ongelijkheid op het gebied van menstruatie?’ Sociale ongelijkheid bij menstruatie wordt ook
wel menstruatiearmoede genoemd. Menstruatiearmoede is een sociaal en maatschappelijk
probleem dat wereldwijd veel vrouwen en meisjes treft. Het verwijst naar het gebrek aan toegang tot
betaalbare menstruatieproducten en hygiënevoorlichtingen, dit zorgt ervoor dat vrouwen en meisjes
hun ongesteldheid niet op een gezonde manier kunnen beheersen. Menstruatiearmoede heeft
ernstige gevolgen voor de fysieke en mentale gezondheid, het onderwijs, het werk en het gehele
welzijn van vrouwen en meisjes.
In dit verslag wordt de grote en de impact van menstruatiearmoede onderzocht. Er wordt aandacht
besteed aan de oorzaken en gevolgen van menstruatiearmoede vanuit het moreel en sociologische
perspectief. Ook is er onderzoek gedaan naar welke mensenrechten hierbij worden geschonden.
Daarnaast wordt er aandacht besteed aan enkele acties die door bedrijven en instanties zijn
ondernomen om dit probleem aan te pakken en de rol van het sociaal werk hierin.
, 1. Moreel perspectief
Het morele perspectief is een manier om te beoordelen wat eerlijk is in situaties, zonder dat het
afhankelijk is van persoonlijke meningen of voordelen. Als je een morele blik hebt, wil je op een
manier handelen die altijd eerlijk is en niet alleen voordelig is voor jezelf. Hierbij wordt gekeken naar
algemene wetten en plichten die daarbij horen. Dit zijn bijvoorbeeld Universele verklaring van de
Rechten van de Mens. Met het morele perspectief wordt ervan uitgegaan dat mensen rationele
wezens zijn en beslissingen kunnen nemen op basis van logica en reden (De Brabander, 2019).
1.1 Menstruatieverlof: Een stap naar maatschappelijke gelijkheid?
Er is geen eenduidig antwoord op wat de maatschappij in het algemeen vindt van menstruatieverlof.
Er zijn verschillende meningen en opvattingen over deze kwestie. Sommige mensen zijn van mening
dat menstruatieverlof nodig is om vrouwen te helpen omgaan met de fysieke en mentale uitdagingen
die gepaard gaan met menstruatie. Ze geloven dat het recht op menstruatieverlof de gelijkheid
tussen mannen en vrouwen bevordert en vrouwen in staat stelt om zich beter te concentreren en te
presteren op het werk. Aan de andere kant zijn er mensen die van mening zijn dat menstruatieverlof
geen goed idee is, omdat het zou kunnen leiden tot discriminatie van vrouwen op de arbeidsmarkt.
Ze geloven dat vrouwen minder snel worden aangenomen of minder kansen krijgen als werkgevers
weten dat ze menstruatieverlof kunnen nemen. Ook zijn er zorgen over de kosten en de praktische
uitvoering van menstruatieverlof, vooral voor kleine bedrijven. Er zijn vrouwen die vrezen dat
menstruatieverlof tegen hen kan werken door de indruk te wekken dat vrouwen zwak zijn. Ze zijn
bezorgd dat het een tegenslag kan zijn voor de vooruitgang die vrouwen hebben geboekt in het
streven naar gelijke behandeling als mannen op de werkplek en dat het als een excuus kan worden
gebruikt om vrouwen niet aan te nemen of te bevorderen (Elsesser, 2022).
In een artikel van Sjouwerman (2022) geeft Anabel Rodrigo Rama, HR-specialist bij de Limburgse
regionale ontwikkelingsmaatschappij Liof en ingehuurd door verschillende bedrijven, aan dat ze deze
bovenstaande situatie erkent. Ze merkt op: "Veel vrouwen verbergen zware menstruatieklachten
door gewoon door te werken of zich ziek te melden zonder de echte reden op te geven. Het feit dat
medewerkers in stilte met hun klachten omgaan, zorgt ervoor dat ze zich vaak alleen voelen en dat
het probleem geen urgentie lijkt te hebben.’’ Dit gebrek aan urgentie kan ook de reden zijn waarom
menstruatieverlof een weinig besproken onderwerp is in de Nederlandse politiek en het
bedrijfsleven.
Echter geeft het bovenstaande artikel van Sjouwerman wel aan dat in Zuid-Europa menstruatieverlof
inmiddels een veelbesproken onderwerp is. In 2017 stemde het Italiaanse parlement over een wet
die vrouwen maximaal drie dagen menstruatieverlof per maand zou toestaan. Hoewel het voorstel
niet werd aangenomen, werd het uitgebreid besproken in tijdschriften en talkshows. Recentelijk heeft
de Spaanse stad Girona daadwerkelijk menstruatieverlof ingevoerd voor vrouwelijke ambtenaren,
wat neerkomt op acht uur per maand. Er is echter een addertje onder het gras: de niet-gewerkte uren
moeten later worden ingehaald. Toch is menstruatieverlof nog niet ideaal. Er zijn nog andere
problemen verbonden aan het verlof, zoals mogelijke negatieve effecten op de arbeidsparticipatie
van vrouwen en ongelijke verhoudingen tussen mannen en vrouwen op de werkvloer. Er is weinig
onderzoek gedaan naar deze effecten. In een literatuurstudie uit 2020 schreven twee vrouwelijke
wetenschappers van The College of New Jersey echter dat de afwezigheid van vrouwelijke collega's,
