Bijzonder strafrecht
Periode 2, master Strafrecht UU
2025-2026
,Week 1 (week 46)
Introductie; de wet op de economische delicten (wed) en de wet op het financieel toezicht
(wft)
Het bijzonder strafrecht omvat strafbare feiten en regels die buiten Sr en Sv zijn geregeld,
zoals in de WED. Door de groei van de sociale verzorgingsstaat ontstond veel sociaal-
economische regelgeving, wat leidde tot extra handhaving via zowel strafrecht als
bestuursrecht (zoals bestuurlijke boetes). Door het EVRM en EU-invloed lopen deze domeinen
steeds meer in elkaar over.
De WED bundelt strafbaarstellingen uit honderden wetten en wijst ze aan als economische
delicten. De daadwerkelijke norm vind je dus vaak in een andere wet, wat het minder
overzichtelijk maakt.
Als voorbeeld behandelt de cursus de Wft, die duidelijk maakt dat je vaak via gelede
normstelling meerdere regels moet combineren (wet, lagere regelgeving, AFM-regels) om te
bepalen wat strafbaar is. Ook het boetestelsel en toezicht uit de Wft komen aan bod.
Literatuur
- Uit het boek Bijzonder strafrecht: R.M.I. Lamp, J.M.W. Lindeman, M.J.J.P. Luchtman &
B. van der Vorm, Algemeen, enkel paragraaf 5.1 over ‘de bestuurlijke boete’.
- Uit het boek Bijzonder strafrecht: E. Gritter, De Wet op de economische delicten.
- Uit het boek Bijzonder strafrecht: R.M.I. Lamp, De Wet op het financieel toezicht,
paragrafen 1-5, 7-9.
- De voorgeschreven regelgeving en rechtspraak in de reader Bijzonder Strafrecht.
o Wft
o BGFO
o NRGFO
o BBBFS
o Boetetoemetingsbeleid AFM 2021
Jurisprudentie
HR 24 april 2007, NJ 2008, 357, m.nt. P.A.M. Mevis
Hoorcollege 1
Wat gaan we in dit vak doen?
In dit hoorcollege wordt een introductie gegeven op:
de Wet op de economische delicten (WED)
o redenen, kenmerken en systematiek van de WED
o de techniek van strafbaarstelling via de WED
o hoe je de strafmaxima op grond van de WED bepaalt
o in de werkgroep: oefenen met de systematiek van de WED
de Wet op het financieel toezicht (Wft)
o de opbouw en systematiek van de Wft
o in de werkgroep: de techniek van het vaststellen van een bestuurlijke boete op
grond van de Wft
Over de cursus Bijzonder strafrecht
Wat verstaan we onder bijzonder strafrecht?
Met bijzonder strafrecht wordt vooral bedoeld:
de handhaving van sociaal-economische regelgeving (bijvoorbeeld over ondernemingen,
markten, consumentenbescherming);
2
, de handhaving van milieuregelgeving.
Het gaat dus om straf- en bestuursrechtelijke handhaving van regels buiten het “gewone”
strafrecht in het Wetboek van Strafrecht. De cursus bestaat uit:
drie weken met materieel strafrechtelijke onderwerpen;
twee weken met procesrechtelijke onderwerpen;
één week over samenloop van feiten en sancties (ook materieelrechtelijk);
één week over toepassing in de praktijk aan de hand van de Wwft. (onderwijs deze
week gecanceld)
Vindplaatsen van het bijzonder strafrecht
Het bijzonder strafrecht staat niet in één wetboek, maar is verspreid over verschillende bronnen:
Wet op de economische delicten (WED)
o hier is bijvoorbeeld niet altijd een verdenking vereist om
opsporingsbevoegdheden in te zetten; wat wél nodig is, komt later in de cursus
terug.
Wetboek van Strafrecht (Sr) en Wetboek van Strafvordering (Sv)
o bevatten o.a. normen, regels over opsporing, vervolging, berechting en sancties.
Andere belangrijke wetten:
o Wet op de Bijzondere Opsporingsdiensten;
o Algemene wet bestuursrecht (Awb), vooral hoofdstuk 5 over toezicht en
bestuurlijke boetes;
Sectorale wetgeving, zoals:
o Wet op het financieel toezicht (Wft),
o Wwft,
o Omgevingswet,
o Warenwet,
o Verordening Marktmisbruik (let op: verordeningen werken rechtstreeks).
In deze wetten vind je normstellingen, toezichtregels en boetebevoegdheden.
Nadere regelingen, bijvoorbeeld:
o Bgfo, Nrgfo, BBBFS, Besluit activiteiten leefomgeving, enzovoort.
Beleidsregels, zoals:
o Boetetoemetingsbeleid AFM 2021.
Belangrijk is dat het niet alleen gaat om wetten in formele zin, maar ook om regels die daarop
gebaseerd zijn. De interactie tussen formele wet (zoals Wft) en nadere regelgeving (bijv. Bgfo) is
erg belangrijk.
Redenen voor het bestaan van de WED
De WED is ingevoerd omdat economische delicten bijzondere kenmerken hebben:
Het gaat om eigenaardige delicten: relatief jonge strafbare feiten, vaak technisch van
aard (bijvoorbeeld voorschriften over gehaltes of samenstellingen van producten).
Het zijn ordeningsdelicten of wetsdelicten: ze zijn nodig om de verzorgingsstaat en de
marktordening goed te laten functioneren.
o Voorbeeld: hygiënevoorschriften zorgen ervoor dat je van een broodje Mario geen
voedselvergiftiging krijgt.
Er is meestal een scheiding tussen de materiële norm (in de bijzondere wet) en de
strafbedreiging (in de WED).
De normen zijn vaak technisch en complex.
De belangen zijn gecompliceerd en gelaagd.
o Koper en verkoper hebben bijvoorbeeld verschillende en soms tegengestelde
belangen.
Er kunnen grote financiële voordelen voor de dader ontstaan, omdat het delict zich kan
opstapelen per product of transactie.
Overtredingen kunnen het gedrag van derden en de markt beïnvloeden: een te
goedkoop product kan de concurrentie verstoren en uiteindelijk de hele markt
beïnvloeden.
Er was behoefte aan één overzichtelijk stelsel in één wet.
3
, De WED maakt meer repressie bij economische delicten mogelijk:
o verdergaande opsporingsbevoegdheden;
o bijzondere regelingen, zoals voorlopige maatregelen;
o concentratie van deskundigheid bij opsporing, vervolging en berechting;
o bijzondere sancties die passen bij ondernemingen (bij een rechtspersoon werkt
gevangenisstraf niet; stillegging van de onderneming kan dan wél passend zijn).
Kenmerken van de WED
De belangrijkste kenmerken:
De WED is een codificatiewet die zich puur richt op straf- en strafprocesrecht.
De materiële norm komt steeds uit een bijzondere wet (bijvoorbeeld Wft, Warenwet,
Omgevingswet). De doelen van die normen zijn vaak:
o eerlijke concurrentie;
o veiligheid;
o vertrouwen in een eerlijke marktwerking;
o bescherming van een bepaald belang, zoals de leefomgeving of de consument
Gelede normstelling
De WED werkt met gelede normstelling: de strafbaarstelling is verdeeld over verschillende
niveaus:
een formele wet;
lagere regelgeving (AMvB’s, ministeriële regelingen);
soms beleidsregels.
Voordelen van gelede normstelling:
1. Normen kunnen relatief makkelijk worden aangepast bij nieuwe ontwikkelingen
(bijvoorbeeld nieuwe technologie of nieuwe producten).
2. De norm kan worden toegespitst op de normadressaat (bijvoorbeeld: iedere aanbieder
van bakkerijproducten).
3. De inhoudelijke uitwerking kan worden overgelaten aan normdeskundigen, bijvoorbeeld
een gespecialiseerde toezichthouder.
4. Er is meer flexibiliteit: de wet kan open normen bevatten, die in nadere regelgeving
concreet worden ingevuld.
5. Nieuwe normen kunnen eenvoudiger worden toegevoegd.
Nadelen van gelede normstelling:
1. Het is soms moeilijk te achterhalen wat nu precies de definitieve norm is. Dat levert
legaliteitsproblemen op, omdat je alles uit verschillende regelingen moet samenzoeken.
2. Het vergroot de complexiteit van de regelgeving.
3. Er zijn vaak open delegatiebepalingen: het is niet altijd duidelijk welke regels de
minister precies mag maken en binnen welke grenzen.
4. De grens van delegatiebevoegdheid kan worden overschreden.
5. De formele wetgever (met sterke democratische legitimatie) geeft veel ruimte aan lagere
regelgevers zoals AMvB’s en ministeriële regelingen, die minder direct democratisch
gelegitimeerd zijn.
Overige kenmerken (vervolg)
De grondslagen van de WED zijn relatief mager: er is geen helder criterium waarom iets
wel of niet een economisch delict wordt. Het is pragmatisch ingericht: het moet vooral
werken in de praktijk.
Het commune straf(proces)recht is van toepassing, tenzij de WED anders bepaalt.
Bijzonderheden:
o de WED bevat nauwelijks eigen delictsomschrijvingen;
o wél eigen straffen en maatregelen, vooral bijzondere bijkomende sancties;
o eigen procesrechtelijke voorschriften;
o mogelijkheden voor voorlopige maatregelen voordat er een veroordeling is;
o overige voorschriften zoals art. 5 WED.
(Verwijzing in de literatuur: Gritter, § 4 en § 6.)
4
Periode 2, master Strafrecht UU
2025-2026
,Week 1 (week 46)
Introductie; de wet op de economische delicten (wed) en de wet op het financieel toezicht
(wft)
Het bijzonder strafrecht omvat strafbare feiten en regels die buiten Sr en Sv zijn geregeld,
zoals in de WED. Door de groei van de sociale verzorgingsstaat ontstond veel sociaal-
economische regelgeving, wat leidde tot extra handhaving via zowel strafrecht als
bestuursrecht (zoals bestuurlijke boetes). Door het EVRM en EU-invloed lopen deze domeinen
steeds meer in elkaar over.
De WED bundelt strafbaarstellingen uit honderden wetten en wijst ze aan als economische
delicten. De daadwerkelijke norm vind je dus vaak in een andere wet, wat het minder
overzichtelijk maakt.
Als voorbeeld behandelt de cursus de Wft, die duidelijk maakt dat je vaak via gelede
normstelling meerdere regels moet combineren (wet, lagere regelgeving, AFM-regels) om te
bepalen wat strafbaar is. Ook het boetestelsel en toezicht uit de Wft komen aan bod.
Literatuur
- Uit het boek Bijzonder strafrecht: R.M.I. Lamp, J.M.W. Lindeman, M.J.J.P. Luchtman &
B. van der Vorm, Algemeen, enkel paragraaf 5.1 over ‘de bestuurlijke boete’.
- Uit het boek Bijzonder strafrecht: E. Gritter, De Wet op de economische delicten.
- Uit het boek Bijzonder strafrecht: R.M.I. Lamp, De Wet op het financieel toezicht,
paragrafen 1-5, 7-9.
- De voorgeschreven regelgeving en rechtspraak in de reader Bijzonder Strafrecht.
o Wft
o BGFO
o NRGFO
o BBBFS
o Boetetoemetingsbeleid AFM 2021
Jurisprudentie
HR 24 april 2007, NJ 2008, 357, m.nt. P.A.M. Mevis
Hoorcollege 1
Wat gaan we in dit vak doen?
In dit hoorcollege wordt een introductie gegeven op:
de Wet op de economische delicten (WED)
o redenen, kenmerken en systematiek van de WED
o de techniek van strafbaarstelling via de WED
o hoe je de strafmaxima op grond van de WED bepaalt
o in de werkgroep: oefenen met de systematiek van de WED
de Wet op het financieel toezicht (Wft)
o de opbouw en systematiek van de Wft
o in de werkgroep: de techniek van het vaststellen van een bestuurlijke boete op
grond van de Wft
Over de cursus Bijzonder strafrecht
Wat verstaan we onder bijzonder strafrecht?
Met bijzonder strafrecht wordt vooral bedoeld:
de handhaving van sociaal-economische regelgeving (bijvoorbeeld over ondernemingen,
markten, consumentenbescherming);
2
, de handhaving van milieuregelgeving.
Het gaat dus om straf- en bestuursrechtelijke handhaving van regels buiten het “gewone”
strafrecht in het Wetboek van Strafrecht. De cursus bestaat uit:
drie weken met materieel strafrechtelijke onderwerpen;
twee weken met procesrechtelijke onderwerpen;
één week over samenloop van feiten en sancties (ook materieelrechtelijk);
één week over toepassing in de praktijk aan de hand van de Wwft. (onderwijs deze
week gecanceld)
Vindplaatsen van het bijzonder strafrecht
Het bijzonder strafrecht staat niet in één wetboek, maar is verspreid over verschillende bronnen:
Wet op de economische delicten (WED)
o hier is bijvoorbeeld niet altijd een verdenking vereist om
opsporingsbevoegdheden in te zetten; wat wél nodig is, komt later in de cursus
terug.
Wetboek van Strafrecht (Sr) en Wetboek van Strafvordering (Sv)
o bevatten o.a. normen, regels over opsporing, vervolging, berechting en sancties.
Andere belangrijke wetten:
o Wet op de Bijzondere Opsporingsdiensten;
o Algemene wet bestuursrecht (Awb), vooral hoofdstuk 5 over toezicht en
bestuurlijke boetes;
Sectorale wetgeving, zoals:
o Wet op het financieel toezicht (Wft),
o Wwft,
o Omgevingswet,
o Warenwet,
o Verordening Marktmisbruik (let op: verordeningen werken rechtstreeks).
In deze wetten vind je normstellingen, toezichtregels en boetebevoegdheden.
Nadere regelingen, bijvoorbeeld:
o Bgfo, Nrgfo, BBBFS, Besluit activiteiten leefomgeving, enzovoort.
Beleidsregels, zoals:
o Boetetoemetingsbeleid AFM 2021.
Belangrijk is dat het niet alleen gaat om wetten in formele zin, maar ook om regels die daarop
gebaseerd zijn. De interactie tussen formele wet (zoals Wft) en nadere regelgeving (bijv. Bgfo) is
erg belangrijk.
Redenen voor het bestaan van de WED
De WED is ingevoerd omdat economische delicten bijzondere kenmerken hebben:
Het gaat om eigenaardige delicten: relatief jonge strafbare feiten, vaak technisch van
aard (bijvoorbeeld voorschriften over gehaltes of samenstellingen van producten).
Het zijn ordeningsdelicten of wetsdelicten: ze zijn nodig om de verzorgingsstaat en de
marktordening goed te laten functioneren.
o Voorbeeld: hygiënevoorschriften zorgen ervoor dat je van een broodje Mario geen
voedselvergiftiging krijgt.
Er is meestal een scheiding tussen de materiële norm (in de bijzondere wet) en de
strafbedreiging (in de WED).
De normen zijn vaak technisch en complex.
De belangen zijn gecompliceerd en gelaagd.
o Koper en verkoper hebben bijvoorbeeld verschillende en soms tegengestelde
belangen.
Er kunnen grote financiële voordelen voor de dader ontstaan, omdat het delict zich kan
opstapelen per product of transactie.
Overtredingen kunnen het gedrag van derden en de markt beïnvloeden: een te
goedkoop product kan de concurrentie verstoren en uiteindelijk de hele markt
beïnvloeden.
Er was behoefte aan één overzichtelijk stelsel in één wet.
3
, De WED maakt meer repressie bij economische delicten mogelijk:
o verdergaande opsporingsbevoegdheden;
o bijzondere regelingen, zoals voorlopige maatregelen;
o concentratie van deskundigheid bij opsporing, vervolging en berechting;
o bijzondere sancties die passen bij ondernemingen (bij een rechtspersoon werkt
gevangenisstraf niet; stillegging van de onderneming kan dan wél passend zijn).
Kenmerken van de WED
De belangrijkste kenmerken:
De WED is een codificatiewet die zich puur richt op straf- en strafprocesrecht.
De materiële norm komt steeds uit een bijzondere wet (bijvoorbeeld Wft, Warenwet,
Omgevingswet). De doelen van die normen zijn vaak:
o eerlijke concurrentie;
o veiligheid;
o vertrouwen in een eerlijke marktwerking;
o bescherming van een bepaald belang, zoals de leefomgeving of de consument
Gelede normstelling
De WED werkt met gelede normstelling: de strafbaarstelling is verdeeld over verschillende
niveaus:
een formele wet;
lagere regelgeving (AMvB’s, ministeriële regelingen);
soms beleidsregels.
Voordelen van gelede normstelling:
1. Normen kunnen relatief makkelijk worden aangepast bij nieuwe ontwikkelingen
(bijvoorbeeld nieuwe technologie of nieuwe producten).
2. De norm kan worden toegespitst op de normadressaat (bijvoorbeeld: iedere aanbieder
van bakkerijproducten).
3. De inhoudelijke uitwerking kan worden overgelaten aan normdeskundigen, bijvoorbeeld
een gespecialiseerde toezichthouder.
4. Er is meer flexibiliteit: de wet kan open normen bevatten, die in nadere regelgeving
concreet worden ingevuld.
5. Nieuwe normen kunnen eenvoudiger worden toegevoegd.
Nadelen van gelede normstelling:
1. Het is soms moeilijk te achterhalen wat nu precies de definitieve norm is. Dat levert
legaliteitsproblemen op, omdat je alles uit verschillende regelingen moet samenzoeken.
2. Het vergroot de complexiteit van de regelgeving.
3. Er zijn vaak open delegatiebepalingen: het is niet altijd duidelijk welke regels de
minister precies mag maken en binnen welke grenzen.
4. De grens van delegatiebevoegdheid kan worden overschreden.
5. De formele wetgever (met sterke democratische legitimatie) geeft veel ruimte aan lagere
regelgevers zoals AMvB’s en ministeriële regelingen, die minder direct democratisch
gelegitimeerd zijn.
Overige kenmerken (vervolg)
De grondslagen van de WED zijn relatief mager: er is geen helder criterium waarom iets
wel of niet een economisch delict wordt. Het is pragmatisch ingericht: het moet vooral
werken in de praktijk.
Het commune straf(proces)recht is van toepassing, tenzij de WED anders bepaalt.
Bijzonderheden:
o de WED bevat nauwelijks eigen delictsomschrijvingen;
o wél eigen straffen en maatregelen, vooral bijzondere bijkomende sancties;
o eigen procesrechtelijke voorschriften;
o mogelijkheden voor voorlopige maatregelen voordat er een veroordeling is;
o overige voorschriften zoals art. 5 WED.
(Verwijzing in de literatuur: Gritter, § 4 en § 6.)
4
