Samenvatting Klinische Chemie: Theorie | KU Leuven | 2026/2027

KLINISCHE CHEMIE
INHOUDSOPGAVE

Inhoudsopgave .................................................................................................................................................... 1

1. De laboratoria in ziekenhuizen (1.1) ............................................................................................................... 9
1.1. Inleiding ........................................................................................................................................................9

1.2. Ziekenhuizen .................................................................................................................................................9
1.3. Ziekenhuisafdelingen.....................................................................................................................................9
1.4. De ziekenhuislaboratoria ...............................................................................................................................9
1.5. De medische analist .................................................................................................................................... 10

1.6. Van laboratoriumaanvraag tot rapportage van uitslagen ................................................................................ 11
1.6.1. De aanvraag van laboratoriumonderzoek .............................................................................................. 11
1.6.2. Bloedname en verwerking .................................................................................................................... 11
1.6.3. Analyse ............................................................................................................................................... 11
1.6.4. Rapportage en interpretatie ................................................................................................................. 12

1.7. Cito-onderzoek ........................................................................................................................................... 12

2. Fotometrie (1.4) .......................................................................................................................................... 13
2.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 13
2.2. Licht ........................................................................................................................................................... 13

2.3. Emissie en absorptie ................................................................................................................................... 13
2.4. De wet van Lambert-Beer............................................................................................................................. 15
2.4.1. Transmissie en extinctie ...................................................................................................................... 15
2.4.2. De invloed van de concentratie op de extinctie ..................................................................................... 15
2.5. Bepalen van de concentratie van een stof mbv. De molaire extinctiecoëfficiënt .............................................. 16
2.6. Bepalen van de concentratie van een stof m.b.v. Een ijklijn ............................................................................ 16
2.7. Het absorptiespectrum ................................................................................................................................ 17
2.8. Problemen bij fotometrische bepalingen ...................................................................................................... 17
2.8.1. Invloed van de kleur van het monster op de extinctie ............................................................................. 17
2.8.2. Bichromatische metingen .................................................................................................................... 18
2.8.3. Overige storingen bij fotometrische bepalingen .................................................................................... 18

3. Enzymen (1.5) ............................................................................................................................................. 19
3.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 19
3.2. Het verloop van enzymreacties .................................................................................................................... 19
3.2.1. Invloed van de temperatuur op de reactiesnelheid ................................................................................ 19
3.2.2. Invloed van de ph op de reactiesnelheid ............................................................................................... 20
3.2.3. Invloed van de hoeveelheid substraat op de reactiesnelheid ................................................................. 20
3.2.4. Invloed van de enzymconcentratie op de reactiesnelheid ...................................................................... 20
3.2.5. Enzym-cofactoren ............................................................................................................................... 21
3.3. Het bepalen van de enzymactiviteit in een monster ....................................................................................... 21
3.3.1. Bepaling van de enzymactiviteit met behulp van een tweepuntsmeting .................................................. 22
3.3.2. Bepaling van de enzymactiviteit met behulp van een kinetische meting.................................................. 23
1

, 3.4. Gekoppelde reacties ................................................................................................................................... 24
3.4.1. Gekoppelde reactie met behulp van co-enzymen .................................................................................. 24
3.4.2. Indicatorreacties en hulpreacties ......................................................................................................... 25
3.5. Stabiliteit van enzymen ................................................................................................................................ 26
3.6. Meten van stoffen m.b.v. Enzymen ............................................................................................................... 26
3.6.1. Eindpuntbepalingen ............................................................................................................................ 26

4. Vloeistofchromatografie en elektroforese (1.7) ............................................................................................ 28
4.1. Vloeistofchromatografie .............................................................................................................................. 28
4.1.1. Inleiding chromatografie ...................................................................................................................... 28
4.1.2. Scheiden op basis van oplosbaarheid................................................................................................... 30
4.1.3. Scheiden op basis van lading: ionenwisseling ....................................................................................... 32
4.1.4. Massaspectrometrie............................................................................................................................ 33
4.1.5. Kwantitatieve analyse: berekening van de concentratie van een component .......................................... 35
4.2. Elektroforese............................................................................................................................................... 35
4.2.1. Inleiding .............................................................................................................................................. 35
4.2.2. De drager ............................................................................................................................................ 36
4.2.3. Fixatie van gescheiden eiwitten ............................................................................................................ 37
4.2.4. Eiwitkleuring ....................................................................................................................................... 37
4.2.5. Enzymkleuring ..................................................................................................................................... 38
4.2.6. Het eiwitspectrum ............................................................................................................................... 38

5. Nieren (1.10) ............................................................................................................................................... 42
5.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 42
5.2. Fysiologie en pathologie van de nier ............................................................................................................. 42
5.2.1. Bouw en functie van de nier ................................................................................................................. 42
5.2.2. Verandering in bloed bij nierziekten ...................................................................................................... 43
5.2.3. Filtratie van bloed en vorming van urine ................................................................................................ 44
5.2.4. Filtratie en reabsorptie van eiwitten ...................................................................................................... 44
5.2.5. Eiwituitscheiding via de urine ............................................................................................................... 45
5.2.6. Filtratie en terugresorptie van glucose en elektrolyten ........................................................................... 45
5.2.7. De nieren als endocrien orgaan ............................................................................................................ 46

5.3. Bloed- en urineonderzoek bij nierfalen .......................................................................................................... 46
5.3.1. Plasma-kreatinineconcentratie ............................................................................................................ 46
5.3.2. De glomerulaire filtratiesnelheid (GFR) en kreatinineklaring ................................................................... 46
5.3.3. De bepaling van kreatinine ................................................................................................................... 48
5.3.4. Plasma-ureumconcentratie ................................................................................................................. 48
5.3.5. De bepaling van ureum ........................................................................................................................ 49

5.4. Urineonderzoek ........................................................................................................................................... 49
5.4.1. Macroscopisch urineonderzoek ........................................................................................................... 49
5.4.2. Semi-kwantitatief urineonderzoek ........................................................................................................ 49
5.4.3. Sedimentsonderzoek (microscopie) ..................................................................................................... 52
5.4.4. Concentrerend vermogen van de nier ................................................................................................... 54
5.4.5. Totaal eiwit, micro-albumine en albumine-kreatinineratio in urine ......................................................... 54

5.5. Foutenbronnen bij urinediagnostiek ............................................................................................................. 54

6. Maag-darmkanaal, pancreas en lever (1.11) ................................................................................................. 55

6.1. Maag en Darmen ......................................................................................................................................... 55
6.1.1. Pathofysiologie maag en darmen.......................................................................................................... 56


2

, 6.2. De alvleesklier of pancreas .......................................................................................................................... 58
6.2.1. Pathofysiologie van de pancreas .......................................................................................................... 59
6.3. BLOEDONDERZOEK BIJ PANCREATITIS ........................................................................................................ 60
6.3.1. AMYLASE ............................................................................................................................................ 60
6.3.2. Bepaling van amylase .......................................................................................................................... 60
6.3.3. Lipase ................................................................................................................................................. 61
6.4. De lever ...................................................................................................................................................... 62
6.4.1. Fysiologie van de lever ......................................................................................................................... 62
6.4.2. Bilirubine metabolisme ........................................................................................................................ 63
6.4.3. Leverinsufficiëntie ............................................................................................................................... 64
6.5. Leverziekten ................................................................................................................................................ 64
6.5.1. Galstuwing of cholestase ..................................................................................................................... 65
6.5.2. Hepatitis ............................................................................................................................................. 66
6.5.3. Levercirrose ........................................................................................................................................ 67
6.6. Hyperbilirubinemie ...................................................................................................................................... 67
6.7. Bloedonderzoek bij leveraandoeningen ........................................................................................................ 68
6.7.1. Lactaatdehydrogenase (LD) ................................................................................................................. 68
6.7.2. Transaminasen: alanine-aminotransferase (ALAT) en aspartaat-AT (asat) .............................................. 69
6.7.3. Alkalische fosfatase (af) ....................................................................................................................... 70
6.7.4. Gammaglutamyltransferase (gamma-gt of ggt) ..................................................................................... 71
6.7.5. Bilirubine ............................................................................................................................................ 72
6.7.6. Ammoniak .......................................................................................................................................... 73
6.7.7. Albumine ............................................................................................................................................ 74
6.7.8. Totaal eiwit serum ............................................................................................................................... 75
6.8. Samenvatting enzymen................................................................................................................................ 76

7. Glucose en diabetes mellitus ...................................................................................................................... 77

7.1. Fysiologie.................................................................................................................................................... 77
7.2. Pathologie................................................................................................................................................... 78
7.2.1. Hyperglykemie = verhoogde glucoseconcentratie in het bloed ............................................................... 78
7.2.2. Hypoglykemie = verlaagde glucoseconcentratie in het bloed (hypo) ....................................................... 79

7.3. Bloedafname .............................................................................................................................................. 80
7.4. Bepalingsmethode ...................................................................................................................................... 81
7.4.1. Glucose .............................................................................................................................................. 81
7.5. Interpretatie van glucose-uitslagen .............................................................................................................. 84

8. De schildklier (1.14) .................................................................................................................................... 85
8.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 85
8.1.1. Anatomie van schildklier ...................................................................................................................... 85
8.1.2. Biologische werking van schildklierhormoon......................................................................................... 86
8.2. Productie van schildklierhormoon onder controle van TSH ............................................................................ 86
8.3. Functionele afwijkingen van schildklier ......................................................................................................... 87
8.3.1. Hyperthyroïdie..................................................................................................................................... 87
8.3.2. Hypothyroïdie...................................................................................................................................... 88
8.3.3. Schildklierafwijkingen bij zwangere vrouwen ......................................................................................... 89
8.3.4. Schildklierafwijkingen bij ernstige ziekten ............................................................................................. 90

8.4. Laboratoriumbepalingen ............................................................................................................................. 90

3

, 8.4.1. TSH ..................................................................................................................................................... 90
8.4.2. FT3 en FT4 ........................................................................................................................................... 90
8.5. Routineonderzoek schildklier samengevat .................................................................................................... 91

9. Referentiewaarden en interpretatie van uitslagen (1.17) ............................................................................... 92
9.1. Inleiding ...................................................................................................................................................... 92
9.2. Biologische variatie ..................................................................................................................................... 92
9.3. Wat zijn eigenlijk referentiewaarden en hoe gaan we er mee om? ................................................................... 93
9.4. Een afwijkende laboratoriumtestuitslag en toch gezond? .............................................................................. 93
9.5. Hoe stel je referentiewaarden in praktijk vast? .............................................................................................. 93
9.5.1. Referentiewaarden bij een normale verdeling........................................................................................ 94
9.5.2. Referentiewaarden bij assymetrische verdeling .................................................................................... 94
9.6. De interpretatie van seriële meting bij de individuele patiënt .......................................................................... 95
9.7. Werken met afkapwaarden .......................................................................................................................... 95
9.8. Hoe kun je afkapwaarden instellen? ............................................................................................................. 96

10. Kwaliteitsbewaking (1.18) ........................................................................................................................ 97
10.1. Inleiding .................................................................................................................................................. 97

10.2. Precisie, standaardafwijking en variatiecoëfficiënt van een bepaling .......................................................... 97
10.3. Beoordelen uitslagen controlemonsters & goedkeuren patiëntresultaten ................................................... 98
10.3.1. Een levey-jenningskaart maken van controlemonster ............................................................................ 99
10.3.2. Gebruik van LEVEY-jenningskaart in praktijk ......................................................................................... 99
10.3.3. De westgardregels ..............................................................................................................................100
10.3.4. Het gebruik van westgardregels in praktijk ...........................................................................................102

10.4. Acties na afkeuren van een testrun ......................................................................................................... 102
10.4.1. Kalibreren ..........................................................................................................................................103

10.5. APS, tea en six sigma ............................................................................................................................. 105

11. Elektrochemie en de bloedgasmeter (2.6) ...............................................................................................106
11.1. De bloedgasmeter: inleiding ................................................................................................................... 106
11.2. Inleiding tot de elektrochemie ................................................................................................................ 107

11.3. Potentiometrie ...................................................................................................................................... 108
11.3.1. Referentie-elektroden .........................................................................................................................108
11.3.2. Ion-selectieve elektroden ...................................................................................................................109
11.3.3. Glasmembranen, selectief voor H+: de ph-elektrode ............................................................................109
11.3.4. Glasmembraan, selectief voor Na+: de natrium-elektrode ....................................................................110
11.3.5. Vast-kristalmembraan, selectief voor Cl-: de chloride-elektrode ...........................................................111
11.3.6. Vloeibaar membraan, selectief voor K+: de kalium-elektrode ................................................................111
11.3.7. De calcium-elektrode .........................................................................................................................112
11.3.8. Gasgevoelige elektroden: CO2-elektrode .............................................................................................112
11.4. Inleiding tot de ampèrometrie ................................................................................................................ 112
11.4.1. De po2-elektrode ................................................................................................................................113
11.4.2. Metaboliet-elektroden: glucose- en lactaat-elektroden ........................................................................114

12. Bloedgassen (2.7) ...................................................................................................................................116
12.1. Inleiding ................................................................................................................................................ 116

4

, 12.1.1. Waarom bloedgasonderzoek? .............................................................................................................116
12.2. Fysiologie .............................................................................................................................................. 117
12.2.1. Zuur-base-evenwicht ..........................................................................................................................117
12.2.2. De longen...........................................................................................................................................119
12.2.3. Regulatie van de ph door de longen .....................................................................................................119
12.2.4. De nieren ...........................................................................................................................................120
12.3. Oorzaken van stoornissen in zuur-base-evenwicht .................................................................................. 120
12.4. Bloedafname voor bloedgasonderzoek ................................................................................................... 123
12.5. Bloedgasapparatuur .............................................................................................................................. 125
12.5.1. Bloedgasmeter-parameters ................................................................................................................125

12.6. Het beoordelen van een uitslag van een bloedgasonderzoek ................................................................... 127
12.6.1. Interpretatie van de uitslag in drie stappen...........................................................................................127
12.6.2. Welke uitslagen van bloedgasonderzoek zijn fysiologisch mogelijk?......................................................129
12.7. Conclusie ............................................................................................................................................. 131

13. Water en zouten (2.8)..............................................................................................................................132
13.1. Inleiding ................................................................................................................................................ 132
13.2. Verdeling van lichaamswater, natrium en kalium ..................................................................................... 132
13.2.1. Verdeling van water binnen het lichaam...............................................................................................133
13.2.2. Verdeling van zouten in het lichaam ....................................................................................................134
13.3. Stoornissen in de handhaving van de concentratie natrium in bloed ......................................................... 136
13.3.1. Hyponatriëmie: de oorzaken ...............................................................................................................136
13.3.2. Hyponatriëmie: de gevolgen ................................................................................................................137
13.3.3. Hypernatriëmie: de oorzaken ..............................................................................................................138
13.3.4. Hypernatriëmie: de gevolgen ...............................................................................................................140
13.3.5. De nieren en hypernatriëmie ...............................................................................................................140
13.4. Stoornissen in de handhaving van de concentratie kalium in bloed........................................................... 140
13.4.1. De kaliumhuishouding ........................................................................................................................140
13.4.2. Hyperkaliëmie: de oorzaken ................................................................................................................141
13.4.3. Hypokaliëmie: de oorzaken .................................................................................................................143
13.5. Andere zouten: calcium, fosfaat en magnesium ...................................................................................... 145

13.6. Laboratoriummethoden ......................................................................................................................... 145
13.6.1. Bepaling van natrium ..........................................................................................................................145
13.6.2. Bepaling van de osmolaliteit ...............................................................................................................146

14. Lipiden en hart- en vaatziekten (2.9) ........................................................................................................147

14.1. Fysiologie van lipiden ............................................................................................................................. 147
14.1.1. Triglyceriden en cholesterol ................................................................................................................147
14.1.2. Lipoproteïnen .....................................................................................................................................147
14.1.3. De darm: het exogene systeem ...........................................................................................................148
14.1.4. De lever: het endogene systeem ..........................................................................................................149
14.2. Pathologie van het lipidenmetabolisme .................................................................................................. 150
14.2.1. Primaire hyperlipidemie ......................................................................................................................150
14.2.2. Secundiare hyperlipidemie .................................................................................................................151
14.2.3. Behandeling van afwijkend vetmetabolisme ........................................................................................151
14.3. Atherosclerose ...................................................................................................................................... 152
14.3.1. Plaquevorming ...................................................................................................................................152

5

, 14.4. Myocardinfarct ...................................................................................................................................... 153
14.4.1. Troponine...........................................................................................................................................154
14.4.2. Creatine-kinase (MB) ..........................................................................................................................154
14.5. Hartfalen ............................................................................................................................................... 154
14.5.1. BNP of NT-probnp...............................................................................................................................155
14.6. Interpretatie van laboratoriumbepalingen voor hart- en vaatziekten.......................................................... 155
14.6.1. Lipiden ...............................................................................................................................................155
14.6.2. Lipoproteïnen .....................................................................................................................................155
14.6.3. Troponine en creatinine-kinase (MB) ...................................................................................................156
14.6.4. Brain natriuretisch peptide..................................................................................................................156
14.7. Bloedafname......................................................................................................................................... 157
14.8. Bepalingsmethoden .............................................................................................................................. 157
14.8.1. Totaal cholesterol...............................................................................................................................157
14.8.2. Triglyceriden ......................................................................................................................................158
14.8.3. HDL-cholesterol .................................................................................................................................158
14.8.4. LDL-cholesterol..................................................................................................................................159
14.8.5. Troponine...........................................................................................................................................160
14.8.6. Brain natriuretisch peptide..................................................................................................................161

15. Calcium- en fosfaathuishouding (2.10) ....................................................................................................162
15.1. Inleiding ................................................................................................................................................ 162

15.2. Calcium ................................................................................................................................................ 162
15.2.1. Vorming van calcium in bloed .............................................................................................................162
15.3. Fosfaat ................................................................................................................................................. 163
15.4. Opname en uitscheiding van calcium en fosfaat...................................................................................... 163
15.5. Ziektebeelden ....................................................................................................................................... 164
15.5.1. Hypercalciëmie ..................................................................................................................................164
15.5.2. Hypocalciëmie ...................................................................................................................................165
15.5.3. Hyperfosfatemie.................................................................................................................................165
15.5.4. Hypofosfatemie..................................................................................................................................166
15.6. Bepalingsmethoden van calcium, fosfaat, pth en vitamine D.................................................................... 167

15.7. Bloedafname......................................................................................................................................... 168
15.8. Stoorfactoren ........................................................................................................................................ 169
15.8.1. Botmerkers en botziekten ...................................................................................................................169
15.9. Referentieintervallen bij volwassenen ..................................................................................................... 171

16. Liquor cerebrospinalis, ascites en pleuravocht (2.12) ..............................................................................172
16.1. Liquor cerrebrospinalis .......................................................................................................................... 172
16.1.1. Inleiding .............................................................................................................................................172
16.1.2. Hersenvocht: een filtraat van het bloedplasma ....................................................................................172
16.1.3. Herseninfecties ..................................................................................................................................173
16.1.4. Hersenbloeding ..................................................................................................................................173
16.1.5. Onderzoek aan liquor cerebrospinalis .................................................................................................175
16.2. Onderzoek aan pleuravocht en ascitesvocht ........................................................................................... 177
16.2.1. Inleiding .............................................................................................................................................177
16.2.2. Hoe ontstaat oedeem? .......................................................................................................................177
16.2.3. Diagnostisch onderzoek bij oedeem ....................................................................................................179

6

, 16.3. Pleuravocht ........................................................................................................................................... 179
16.3.1. Onderzoek naar de oorzaak van pleuravocht ........................................................................................180
16.3.2. Meting van ph in pleuravocht...............................................................................................................181
16.3.3. Meting van lipiden in pleuravocht ........................................................................................................181
16.4. Ascites .................................................................................................................................................. 181
16.4.1. Aspect van ascites..............................................................................................................................181
16.4.2. Ascites: is er sprake van een inffectie? ................................................................................................182
16.4.3. Ascites: is er sprake van portale hypertensie? ......................................................................................182
16.4.4. Overige testen in pleuravocht en ascites..............................................................................................182

17. Point of care-diagnostiek (2.13) ...............................................................................................................184
17.1. Point of care-testen, wat zijn dat? ........................................................................................................... 184
17.1.1. Werkplekken waar men point of care-testen gebruikt ...........................................................................184
17.2. Hoe worden POC-metingen uitgevoerd? ................................................................................................. 185
17.2.1. Point of care-glucose ..........................................................................................................................186
17.2.2. Point of care-bloedgas ........................................................................................................................187
17.2.3. Point of care hemoglobine ..................................................................................................................188
17.2.4. Point of care INR.................................................................................................................................188
17.2.5. Ander point of care analysers ..............................................................................................................189
17.3. Waarom point-of-care testen ................................................................................................................. 189
17.4. Voor- & nadelen van POC testen ............................................................................................................ 189
17.4.1. Voordelen ..........................................................................................................................................190
17.4.2. Nadelen .............................................................................................................................................191
17.4.3. Aanbevelingen voor POC testen van nederlandse vereniging voor klinische chemie en labogeneeskunde
192
17.5. Organisatie en kwaliteitsborging van POC diagnostiek ............................................................................. 192
17.5.1. Bespreking van voor- & nadelen van aangevraagde POC test ................................................................193
17.5.2. Testfase van de POC test ....................................................................................................................193
17.5.3. Beslissing tot aanschaffing en implementatie van POC analyser ...........................................................193
17.5.4. Afspraken over verantwoordelijkheden van afdeling en labo .................................................................193
17.5.5. Validatie van POC-apparatuur en reagentia .........................................................................................194
17.5.6. Koppeling van POC apparatuur aan beheersysteem en LIS ...................................................................194
17.5.7. Oprichten van POC team ....................................................................................................................195
17.5.8. Training en bijscholing van gebruikers..................................................................................................196
17.5.9. Kwaliteitsborging point of care testen ..................................................................................................196

18. Fertiliteit (2.14).......................................................................................................................................197
18.1. Inleiding ................................................................................................................................................ 197

18.2. Regulatie van geslachtshormonen .......................................................................................................... 197
18.3. Menstruatie en menopauze bij vrouw ...................................................................................................... 198
18.3.1. De menstruatiecyclus en bevruchting..................................................................................................198
18.3.2. Menopauze of overgang ......................................................................................................................199

18.4. Spermatogenese en testosteronproductie bij man .................................................................................. 199
18.5. Fertiliteitsproblemen en ziektebeelden ................................................................................................... 200
18.5.1. Buitenbaarmoederlijke zwangerschap .................................................................................................200
18.5.2. Behandeling van fertiliteitsstoornissen ................................................................................................201

18.6. Laboratoriumonderzoek......................................................................................................................... 203
18.6.1. Bepaling hormonen in bloed ...............................................................................................................203
18.6.2. Semenonderzoek ...............................................................................................................................204
7

, 18.6.3. Opwerking semen voor intra-uteriene inseminatie ...............................................................................205
18.6.4. Semenanalyse na vasectomie .............................................................................................................206

19. Tumormerkers (2.15) ..............................................................................................................................207
19.1. Inleiding ................................................................................................................................................ 207
19.2. Soorten tumormerkers ........................................................................................................................... 208
19.2.1. Alfa foetoproteine (afp) .......................................................................................................................208
19.2.2. CA-125...............................................................................................................................................208
19.2.3. CA-19.9..............................................................................................................................................209
19.2.4. Calcitonine ........................................................................................................................................209
19.2.5. Carcino-embryonaal antigeen (CEA)....................................................................................................210
19.2.6. Chromogranine A (cga) .......................................................................................................................210
19.2.7. Prolactine ..........................................................................................................................................211
19.2.8. Squamous cell carcinoma scc ............................................................................................................211
19.2.9. Thyreoglobuline tg ..............................................................................................................................212
19.2.10. S-100B ...........................................................................................................................................212
19.2.11. Neuronspecifiek enolase NSE .........................................................................................................213
19.2.12. Serotonine .....................................................................................................................................213
19.2.13. 5-HIAA ...........................................................................................................................................214
19.2.14. Prostaatspecifiek antigen (PSA) .......................................................................................................214

20. Foutbronnen bij laboratoriumonderzoek (2.16) ........................................................................................217

20.1. Inleiding ................................................................................................................................................ 217
20.2. Fouten tijdens de preanalyse ................................................................................................................. 217
20.2.1. Patiëntidentificatie .............................................................................................................................217
20.2.2. Invloed stuwen tijdens bloedafname ...................................................................................................217
20.2.3. Invloed knijpen in vuist tijdens bloedafname ........................................................................................218
20.2.4. Invloed infuus op onderzoeksuitslagen ................................................................................................218
20.2.5. Verkeerd buistype tijdens venapunctie ................................................................................................218
20.2.6. Transportinvloed en opslaginvloed ......................................................................................................218

20.3. Fouten tijdens analytische fase .............................................................................................................. 222
20.3.1. Invloed van lipemisch serum op onderzoeksuitslagen.........................................................................222
20.3.2. Invloed icterisch serum op onderzoeksuitslagen ................................................................................223
20.3.3. Invloed van hemolyse op onderzoeksuitslagen....................................................................................223
20.3.4. Invloed van licht op onderzoeksuitslagen ............................................................................................226
20.3.5. Analytische problemen bij immunoassays ...........................................................................................226
20.3.6. Factoren die invloed hebben op kaliumuitslag .....................................................................................226
20.3.7. Invloed van fibrinogeen, m-eiwit en cryoglobuline ................................................................................227
20.3.8. Invloed van monstermatrix op test.......................................................................................................228
20.3.9. Invloed van specificiteit van bepalingsmethode ...................................................................................228




8

,1. DE LABORATORIA IN ZIEKENHUIZEN (1.1)

1.1. INLEIDING

Dit hoofdstuk beschrijft de werkomgeving van de analist in een klinisch chemisch laboratorium, één van de
vele afdelingen binnen een ziekenhuis.

1.2. ZIEKENHUIZEN

Ziekenhuis: algemene term voor een instelling waar zieken verzorgd worden en waar professionele
gezondheidszorg geboden wordt door o.a. artsen, (medische) specialisten en verpleegkundigen

1.3. ZIEKENHUISAFDELINGEN

Ziekenhuis bestaat uit verschillende afdelingen, al dan niet verspreid over # gebouwen


KLINISCH

Klinische afdeling = opname van patiënt voor korte of langere duur voor behandeling of observatie.

Dagbehandeling: patiënt die overdag in ziekenhuis is opgenomen (e.g. geneeskunde, chirurgie, orthopedie, IC)


PROKLINISCH

Poliklinische afdelingen = behandelen de specialisten de niet-opgenomen patiënten tijdens het spreekuur.

Ziekenhuislaboratorium: een dienstverlenende organisatie die de klinische en poliklinische afdelingen
ondersteunt (2de lijn).

- Klinisch chemisch laboratorium
- Medisch microbiologisch laboratorium
- Pathologisch laboratorium
- Farmacologisch/ toxicologisch laboratorium (apotheek)

- Huisartsenlaboratorium: laboratoriumdiagnostiek voor huisartsen (1ste lijn)
└ Zelfstandige huisartsenlaboratoria: zelfstandige en andere diensten aan huisartsen
- Trombosedienst: aparte zelfstandige dienst of onderdeel van het huisartsen- of ziekenhuislaboratorium

1.4. DE ZIEKENHUISLABORATORIA


KLINISCHE CHEMIE

Laboratorium van Klinische chemie:

- Bepalingen van biochemische stoffen geven informatie
® veranderingen in de stofwisseling van het lichaam
® het functioneren van organen
® aanwezigheid van orgaanschade
- E.g. chemisch, hematologisch (ook stolling & bloedtransfusie), immunologisch, endocrinologisch en
moleculairbiologisch onderzoek in patiëntmateriaal
- In bloed, urine, allerlei andere lichaamsvochten

9

, - 24/7 open
ð verzorgt de bloedafname en ontvangstname van het materiaal bestemd voor medische
microbiologie, apotheek en pathologie
- Bloedafname op de kliniek en polikliniek, in verpleegtehuizen, buitenprikposten en aan huis
- Professioneel eindverantwoordelijke: klinisch chemicus of arts klinische chemie
= laboratoriumspecialist klinische chemie


MEDISCHE MICROBIOLOGIE

Laboratorium van Medische microbiologie:

- Onderzoek naar micro-organismen: e.g. bacteriën, virussen, schimmels, gisten, parasieten
- Onderzoeken het bestrijden van micro-organismen: antibiotica & vaccins op kweken plaatsen
- Werkdagen en zaterdagochtend open
- Professioneel eindverantwoordelijke: medisch microbioloog of arts-microbioloog


PATHOLOGIE

Laboratorium van Pathologie (PA-lab = Pathologisch anatomisch lab):

- Macro- en microscopisch onderzoek van cellen en weefsels (cyto- en histopathologisch onderzoek)
- Van biopten (stukjes uitgenomen weefsels), worden coupes (allerlei dunne plakjes) gesneden
® histologisch en immunologisch onderzoek
è pathologische details zichtbaar van de weefsels & cellen
- Werkdagen overdag open
- Professioneel eindverantwoordelijke: patholoog


APOTHEEK

Laboratorium van Apotheek:

- Bereiden en uitgeven van medicatie voor patiënten
- Medicijn- en drugspiegels onderzoeken in bloed of urine in toxicologisch laboratorium
- Controle op therapie of mogelijke vergiftiging of overdosis
- Werkdagen overdag open
- Professioneel eindverantwoordelijke: ziekenhuisapotheker

1.5. DE MEDISCHE ANALIST

Medische analist: verricht op het klinisch chemisch labo analyses in vrijwel alle lichaamsvochten (bloed &
urine) en rapporteert de uitslagen aan de behandelend arts.

Arts: interpreteert de laboratoriumresultaten om na te gaan of er al dan niet een ziekteproces aanwezig is

Reden voor onderzoek van lichaamsmateriaal:

- Screening: Te screenen op de aanwezigheid van een bepaalde ziekte
- Diagnose en uitsluiten: Gericht een bepaalde ziekte aan te tonen of uit te sluiten
- Preventie: Een ziekte te voorkomen
- Prognose: ziekteverloop voorspellen
- Therapie: na te gaan of een behandeling met medicijnen al dan niet aanslaat
- Monitoring: een patiënt in de tijd te volgen om na te gaan of de ziekte niet terugkeert
10