Samenvatting Inleiding tot de educatiewetenschappen

Terrein van de educatiewetenschappen
Educatie = voorwerp van studie

- Wetenschap > voorwerp van studie
o Psychologie: gedrag
o Filologie: taal
o (ped)agogiek: educatie
- Educatie: algemeen voorkomend fenomeen
o Verschillen naargelang tijd en plaats
o Wie verantwoordelijke verschilt eveneens
o Verschillende varianten: opvoeding, onderwijs, opleiding, training, informeel leren, non-
formele educatie
- Opvoeding
o Kernfunctie van het gezin
o Gezin = primaire opvoedingscontext
o Secundaire opvoedingscontexten:
 School (cognitief, sociaal-affectief, lichamelijk)
 Consultatiebureaus Kind en Gezin
 Kinderdagverblijven
 Sportclub, jeugdclub, jeugdbeweging
 Problematisch: jeugdbescherming, kinderrechter

(ped)agogiek = integratieve wetenschap

Hulpwetenschappen

- Psychologie
o Leren, rijping, ontwikkeling en motivatie
o Leerpsychologie
 Aard van het leren
 Beïnvloedende factoren zoals aanleg en intelligentie
o Ontwikkelingspsychologie
 Inzichten over cognitieve ontwikkeling van kind en jongere
- Filosofie
o Wijsgerige pedagogiek, opvoedingsfilosofie
o Reflectie over waarden
- Sociologie
o Onderwijs als maatschappelijk instituut
o Maatschappelijke verankering en consequenties opvoedingsprojecten
o Bv. Kansengelijkheid

,(ped)agogische praxis en (meta)theorie

- (ped)agogische werkelijkheid
o Praktijk van educatie (opvoeding, onderwijs, vorming, opleiding en training)
o Beïnvloeding van werkelijkheid gericht op ontwikkeling, leerprocessen en gedragsverandering
o Praktijk
o Toch gebaseerd op theorie
 Eventueel persoonlijk en niet getoetst
 Opvoeder baseert zich op opvattingen, regels, principes
- (ped)agogische wetenschappen
o Kennis van de (ped)agogische werkelijkheid
o Verworven inzichten dienen om (ped)agogische praktijk te veranderen
o Resulteert in (ped)agogische theorieën die inzicht verschaffen in complexe relaties tussen
handelingen en educatie-effecten
- Wetenschapstheorie
o Meta-theorie (theorie over theorieën)
o Relatie met praktijk?
 Moet wetenschap zich enkel bezighouden met feiten (empirische discussies) of mag
(moet?) Ze ook uitspraken doen over wenselijkheden?
o Aard van de wetenschapstak
 Moet (ped)agogiek de opvoedingswerkelijkheid verhelderen, verklaren, voorspellen,
veranderen?
o Welke methoden gebruiken?

(ped)agogiek als wetenschap

- Wetenschapstheorieën
o Metatheoretisch niveau: theoretiseren m.b.t. Theorievorming over en onderzoek naar
opvoeding
- (ped)agogische theorieën
o Object theoretisch niveau: theorievorming over en onderzoek naar het object ‘opvoeding’
- Werkelijkheid van O&O
o Niveau van de praktijk

Meervoudigheid educatiewetenschappen

- Geen overkoepelende (ped)agogische meta-theorie
- 3 richtingen (’70)
o Hermeneutische pedagogiek
o Empirisch-analytische pedagogiek
o Handelingsgerichte pedagogiek

(ped)agogische wetenschapstheorie

, - Stromingen
o Reflectie op de taak en het karakter van de pedagogische theorieën
o Empirisch analytische pedagogiek
 Meten
o Hermeneutische pedagogiek
 Verhelderen
o Handelingsgerichte pedagogiek
 Bruikbaarheid

Meervoudigheid (ped)agogiek

- Paradigmatische pluralisering (’90)
o Wetenschapstheoretische competenties
 > aandacht voor hermeneutische benadering
 Methodische toenaderingen
o Meervoudigheid van de problemen

(ped)agogische verscheidenheid

- (ped)agogische theorie
o Én wetenschap van opvoeding
o Én dienstbaar voor opvoeding
- (ped)agogische verantwoordelijkheid
o Beschrijven wat er in educatie gebeurt
o Ook educatie ‘optimaliseren’



Dienstbaarheid

- Verschillende opvattingen
o Wat educatie is en zou moeten zijn
o Wetenschappelijkheid van (ped)agogische theorie
 Verschillende wetenschapsopvattingen
 Verschillende visies op opvoeding
- 3 verschillende opvattingen
o Empirisch-analytische theorieën
o Handelingsgerichte theorieën
o Hermeneutische theorieën

Empirisch-analytische PED

- Waarheid
- Wetenschap streeft naar ware kennis