LEZEN FORENSISCHE ACCOUNTANCY
WEEK 1
Pheijffer, M. (2009). The cruelest lies are often told in silence.
Mijn ‘gevaarlijke gedachte’: commissarissen gaan ervan uit dat door accountants
gecontroleerde en geaccordeerde cijfers het ware verhaal van een organisatie vertellen, dat is
onjuist (de werkelijkheid is op meerdere wijzen cijfermatig weer te geven)
- Een accountantscontrole kan aan gerapporteerde cijfers en gegevens zekerheid
toevoegen, maar dat is geen garantie
- Bovendien gaat het bij dergelijke cijfers vooral om het verleden: die kunnen een solide
basis zijn voor een gezonde toekomst, maar toch hebben ze een beperkte waarde
- Belangrijker dan bijvoorbeeld de winst- en verliesrekening en de balans is het geschreven
woord van de directie, wat het vertelt en - nog belangrijker - wat het verzwijgt. ‘The
cruelest lies are often told in silence’.
- De financiën van een onderneming kunnen binnen de grenzen van wet- en regelgeving op
meerdere wijzen worden weergegeven (creative accounting)
• Creatief boekhouden leidt al snel tot het overschrijden van de grenzen van wet-
en regelgeving (fraude)
• Commissarissen - en andere belanghebbenden - moeten vooral achter de cijfers
kijken, een andere vorm van verslaggeving (narrative reporting)
Cash is a fact, (accounting) profit an opinion
- Aan de rapportage over kasstromen wordt meer waarde gehecht dan aan die over de
winst van een onderneming (reden: bij het bepalen van de winst moeten meer keuzes
worden gemaakt dan bij de kasstromen)
- Regels t.a.v. keuzes: Generally Accepted Accounting Principles (GAAP)
• Enorme hoeveelheid regels, veel varianten
• Cijfers van een onderneming blijven binnen GAAP: naar de ‘letter’ getrouw, maar
niet altijd naar de ‘geest’ van wet- en regelgeving -> cijfers zijn niet altijd
betrouwbaar, en er bestaan talloze mogelijkheden om deze te manipuleren in de
richting die opstellers ervan wensen
- Kasstromen bestaan echter niet louter uit continu terugkerende contante geldstromen,
maar ook uit operationele, investerings- en financieringsactiviteiten: deze zijn ook
manipuleerbaar (creative cash flow reporting)
• ‘Cash’ is dus geen ‘fact’, maar net als bij winst gaat het om een opinie
• Desondanks zijn kasstromen betrouwbaarder dan winstcijfers, helaas is dit alles
niet afdoende door de financiële markten (en beleggers) onderkend
• Inperking van het uitbetalen van dividenden heeft geleid tot schandalen
(bedrijven kregen zo meer vrijheid om met hun cijfers te ‘spelen’, ze hoeven
immers geen echte cash te laten zien)
- Soms wordt zelfs de journalistiek belazerd door verkeerde cijfers van anonieme bronnen
,Creative accounting
- Er is veel wet- en regelgeving over de balans, weinig over het kasstroomoverzicht
- Creative accounting (ook wel ‘window dressing’) kent veel definities
- Het wordt gemotiveerd door het verlangen om de investeerders te misleiden door te
laten zien wat ze willen zien, manipulatie
- Er wordt gewoonlijk binnen de grenzen van de wet geopereerd
- Verschijningsvormen:
• Income smoothing & cookie jar reserves: winstegalisatie, op deze wijze kunnen
de winsten relatief egaal of zelfs in een stijgende lijn worden gepresenteerd
• Big bath accounting: door in een jaar waarin het toch al slecht gaat ‘extra ellende’
te nemen, wordt het waarschijnlijker dat voor de komende jaren een
resultaatsverbetering kan worden getoond
o Gebruikt door aantredend management
o Kan ook door aftreden management: kosten naar de toekomst
verschuiven
• Premature revenue recognition: het te vroeg verantwoorden van omzet, goederen
die nog niet zijn geleverd worden wel als zodanig verantwoord
• Channel stuffing: variant op de 3e, er vinden ongevraagde leveranties plaats/
verkopen o.b.v. ongebruikelijk hoge kortingen, de getoonde omzet wordt zo
vergroot
- Waarom vindt het plaats?
• de beloning van de ondernemingsleiding is (gedeeltelijk) winstafhankelijk;
• het verhullen van een zwakke performance van de ondernemingsleiding;
• winstverlagende maatregelen kunnen opportuun zijn uit bijvoorbeeld
concurrentieoverwegingen dan wel voor het verhullen van kartelposities;
• het voldoen aan de druk en verwachtingen van (institutionele) beleggers;
• ten behoeve van ratio’s die bijvoorbeeld bij het aantrekken van vreemd vermogen
van belang zijn;
• het beïnvloeden van (potentiële) aandeelhouders en financiële analisten;
• het verminderen van onzekerheid en risico
- Wat soms gebeurt: je stelt vast wat je als uitkomsten van het boekhoudkundige proces
wilt hebben en rekent daarnaar toe (creatief zijn)
Creative compliance: het wel naar de letter, maar niet naar de geest van wet- en regelgeving
handelen
- De auteur vindt dat deze benadering niet meer past bij deze tijd: als bedrijven zeggen dat
ze ethisch en verantwoord willen zijn, dan is het ongepast om zich alleen formeel aan
regels te houden.
- Als bedrijven creatief omgaan met verslaggeving (creative accounting), dan moeten ze
daar ook open en eerlijk over zijn
• Relativering van ‘harde’, door accountants goedgekeurde cijfers
,Er is een dunne lijn tussen creativiteit en fraude
- HR heeft bepaald dat de ondernemingsleiding ruimte toekomt keuzes te maken t.a.v. de
verslaggeving. De A-G geeft via een verwijzing naar de wetsgeschiedenis eveneens een
bepaalde keuzevrijheid van de ondernemingsleiding aan (‘maatschappelijk
aanvaardbaar’ wijst op een zekere vrijheid)
- De ruimte die er is werkt creativiteit en het opzoeken van de grenzen in de hand. Daar is
op zich niets mis mee, maar kan ook tot gevaarlijke vergezichten leiden
- Ahold-kwestie: betalingen opschuiven tot na het eind van het kwartaal, zodat de boeken
er op het moment van rapportage mooier uitzien
• Is er sprake van fraude? Het zit ‘op de ethische grens van het zakendoen’
• Maar volgens de docent is dit een eufemisme, waar is de transparantie?
o ‘Op het randje van de letter, maar over het randje van de geest van wet-
en regelgeving’;
o In essentie op de grens van creatief boekhouden en fraude’;
o ‘Het handelen van de top is hypocriet in plaats van transparant’;
o ‘Je zou van een concern met een stevig fraudeverleden toch verwachten
dat men over de gewraakte handelwijze openheid geeft en het acuut
oplost’
- Een teveel aan creativiteit leidt tot fraude
De rol van de accountant
- De ondernemingsleiding draagt de primaire verantwoordelijkheid voor de opgestelde en
gepresenteerde cijfers. De accountant dient deze te toetsen op getrouwheid en geeft
daarover een verklaring af
- Als de ondernemingsleiding kiest voor creative accounting, kan de account aan de bel
trekken of een beoordelingsmarge hanteren; het materialiteitsbegrip (of de beslissingen
die de gebruikers van de jaarrekening nemen, zouden kunnen worden beïnvloed door
eventuele afwijkingen in jaarrekeningposten)
• Iedere kleinigheid corrigeren, is niet kostenefficiënt
• Maar het materialiteitsbegrip kan ook misbruikt worden: zaken verdoezelen
- Bij fraude worden soms stukken voor de accountant achtergehouden -> de accountant
valt niks te verwijten
- Wanneer de accountant de adviseur / bedenker is van creative accounting -> mogelijk
wel terecht een verwijt. Maar: lastig om de hand te corrigeren waardoor je ook wordt
uitbetaald
Auteur: kritische vragen stellen
- Belanghebbenden (bijv. RvC) moeten vooral naar de wereld achter de cijfers kijken
- Stel kwantitatieve én kwalitatieve vragen
, Een vooruitblik: een groeiende behoefte aan andere rapportagevormen
- Naast de RvC zouden stakeholders antwoord moeten krijgen indien zij dit type vragen
stellen
- Of zelfs: ondernemingen die proactief informatie aan belanghebbenden verstrekken
• Volgens auteur zijn de bestaande bestuursverslagen en accountantsverklaringen
‘nietszeggend’
- Meer mensen steunen dit: allerlei oproepen om het anders te gaan doen
• Narrative reporting, telling stories
De balans is een momentopname van bezittingen, schulden en eigen vermogen, de winst- en
verliesrekening toont de opbrengsten en kosten over een periode, en het resultaat daarvan
(winst of verlies) vormt de koppeling tussen beide.
Pheijffer, M. (2009). De accountant: van ‘dominee tot koopman’, en weer terug.
De accountant vervult van oudsher een publieke taak, maar heeft tegenwoordig allerlei private
taken.
- Publieke taak: de wettelijke controle van de jaarrekening, het zijn van ‘vertrouwensman
van het maatschappelijk verkeer’ > dominee: ethiek en integriteit
• Brede opvatting: het verschaffen van zekerheid t.a.v. de opdrachtgever van de
accountant én aan anderen (derden), ‘algemeen belang’
- Private taak: commercialiseringsslag, bijv. advisering > koopman
• Kring van direct belanghebbenden is klein
- Terugslag: boekhoudschandalen rond 2000. De accountant moest de gedragsnormen
strikter naleven. Oftewel: van dominee tot koopman en daarna weer een stukje terug
Het ontstaan van het accountantsberoep en de publieke taak
- Pincoffs-affaire leidde tot een behoefte aan controle van buiten de onderneming
- Theodoor Limpberg: theoretische basis, de ‘Leer van het Gewekte Vertrouwen’: de
accountant is verplicht ‘om zijn arbeid zoo te verrichten, dat hij de verwachtingen, welke
hij bij den verstandigen leek opwekt, niet beschaamt: en, omgekeerd, de accountant
mag geen grootere verwachtingen opwekken dan door den verrichten arbeid
gerechtvaardigd wordt’
- Maatschappelijke, open verkeer vs. gesloten, private verkeer
De accountant wordt steeds commerciëler
- Sinds jaren ‘80
- Commercialiteit: continuïteit waarborgen door het maken van winst en opbouwen van
reserves
- De toename van de commercie binnen de accountancy is gepaard gegaan met erosie
van het vertrouwen
WEEK 1
Pheijffer, M. (2009). The cruelest lies are often told in silence.
Mijn ‘gevaarlijke gedachte’: commissarissen gaan ervan uit dat door accountants
gecontroleerde en geaccordeerde cijfers het ware verhaal van een organisatie vertellen, dat is
onjuist (de werkelijkheid is op meerdere wijzen cijfermatig weer te geven)
- Een accountantscontrole kan aan gerapporteerde cijfers en gegevens zekerheid
toevoegen, maar dat is geen garantie
- Bovendien gaat het bij dergelijke cijfers vooral om het verleden: die kunnen een solide
basis zijn voor een gezonde toekomst, maar toch hebben ze een beperkte waarde
- Belangrijker dan bijvoorbeeld de winst- en verliesrekening en de balans is het geschreven
woord van de directie, wat het vertelt en - nog belangrijker - wat het verzwijgt. ‘The
cruelest lies are often told in silence’.
- De financiën van een onderneming kunnen binnen de grenzen van wet- en regelgeving op
meerdere wijzen worden weergegeven (creative accounting)
• Creatief boekhouden leidt al snel tot het overschrijden van de grenzen van wet-
en regelgeving (fraude)
• Commissarissen - en andere belanghebbenden - moeten vooral achter de cijfers
kijken, een andere vorm van verslaggeving (narrative reporting)
Cash is a fact, (accounting) profit an opinion
- Aan de rapportage over kasstromen wordt meer waarde gehecht dan aan die over de
winst van een onderneming (reden: bij het bepalen van de winst moeten meer keuzes
worden gemaakt dan bij de kasstromen)
- Regels t.a.v. keuzes: Generally Accepted Accounting Principles (GAAP)
• Enorme hoeveelheid regels, veel varianten
• Cijfers van een onderneming blijven binnen GAAP: naar de ‘letter’ getrouw, maar
niet altijd naar de ‘geest’ van wet- en regelgeving -> cijfers zijn niet altijd
betrouwbaar, en er bestaan talloze mogelijkheden om deze te manipuleren in de
richting die opstellers ervan wensen
- Kasstromen bestaan echter niet louter uit continu terugkerende contante geldstromen,
maar ook uit operationele, investerings- en financieringsactiviteiten: deze zijn ook
manipuleerbaar (creative cash flow reporting)
• ‘Cash’ is dus geen ‘fact’, maar net als bij winst gaat het om een opinie
• Desondanks zijn kasstromen betrouwbaarder dan winstcijfers, helaas is dit alles
niet afdoende door de financiële markten (en beleggers) onderkend
• Inperking van het uitbetalen van dividenden heeft geleid tot schandalen
(bedrijven kregen zo meer vrijheid om met hun cijfers te ‘spelen’, ze hoeven
immers geen echte cash te laten zien)
- Soms wordt zelfs de journalistiek belazerd door verkeerde cijfers van anonieme bronnen
,Creative accounting
- Er is veel wet- en regelgeving over de balans, weinig over het kasstroomoverzicht
- Creative accounting (ook wel ‘window dressing’) kent veel definities
- Het wordt gemotiveerd door het verlangen om de investeerders te misleiden door te
laten zien wat ze willen zien, manipulatie
- Er wordt gewoonlijk binnen de grenzen van de wet geopereerd
- Verschijningsvormen:
• Income smoothing & cookie jar reserves: winstegalisatie, op deze wijze kunnen
de winsten relatief egaal of zelfs in een stijgende lijn worden gepresenteerd
• Big bath accounting: door in een jaar waarin het toch al slecht gaat ‘extra ellende’
te nemen, wordt het waarschijnlijker dat voor de komende jaren een
resultaatsverbetering kan worden getoond
o Gebruikt door aantredend management
o Kan ook door aftreden management: kosten naar de toekomst
verschuiven
• Premature revenue recognition: het te vroeg verantwoorden van omzet, goederen
die nog niet zijn geleverd worden wel als zodanig verantwoord
• Channel stuffing: variant op de 3e, er vinden ongevraagde leveranties plaats/
verkopen o.b.v. ongebruikelijk hoge kortingen, de getoonde omzet wordt zo
vergroot
- Waarom vindt het plaats?
• de beloning van de ondernemingsleiding is (gedeeltelijk) winstafhankelijk;
• het verhullen van een zwakke performance van de ondernemingsleiding;
• winstverlagende maatregelen kunnen opportuun zijn uit bijvoorbeeld
concurrentieoverwegingen dan wel voor het verhullen van kartelposities;
• het voldoen aan de druk en verwachtingen van (institutionele) beleggers;
• ten behoeve van ratio’s die bijvoorbeeld bij het aantrekken van vreemd vermogen
van belang zijn;
• het beïnvloeden van (potentiële) aandeelhouders en financiële analisten;
• het verminderen van onzekerheid en risico
- Wat soms gebeurt: je stelt vast wat je als uitkomsten van het boekhoudkundige proces
wilt hebben en rekent daarnaar toe (creatief zijn)
Creative compliance: het wel naar de letter, maar niet naar de geest van wet- en regelgeving
handelen
- De auteur vindt dat deze benadering niet meer past bij deze tijd: als bedrijven zeggen dat
ze ethisch en verantwoord willen zijn, dan is het ongepast om zich alleen formeel aan
regels te houden.
- Als bedrijven creatief omgaan met verslaggeving (creative accounting), dan moeten ze
daar ook open en eerlijk over zijn
• Relativering van ‘harde’, door accountants goedgekeurde cijfers
,Er is een dunne lijn tussen creativiteit en fraude
- HR heeft bepaald dat de ondernemingsleiding ruimte toekomt keuzes te maken t.a.v. de
verslaggeving. De A-G geeft via een verwijzing naar de wetsgeschiedenis eveneens een
bepaalde keuzevrijheid van de ondernemingsleiding aan (‘maatschappelijk
aanvaardbaar’ wijst op een zekere vrijheid)
- De ruimte die er is werkt creativiteit en het opzoeken van de grenzen in de hand. Daar is
op zich niets mis mee, maar kan ook tot gevaarlijke vergezichten leiden
- Ahold-kwestie: betalingen opschuiven tot na het eind van het kwartaal, zodat de boeken
er op het moment van rapportage mooier uitzien
• Is er sprake van fraude? Het zit ‘op de ethische grens van het zakendoen’
• Maar volgens de docent is dit een eufemisme, waar is de transparantie?
o ‘Op het randje van de letter, maar over het randje van de geest van wet-
en regelgeving’;
o In essentie op de grens van creatief boekhouden en fraude’;
o ‘Het handelen van de top is hypocriet in plaats van transparant’;
o ‘Je zou van een concern met een stevig fraudeverleden toch verwachten
dat men over de gewraakte handelwijze openheid geeft en het acuut
oplost’
- Een teveel aan creativiteit leidt tot fraude
De rol van de accountant
- De ondernemingsleiding draagt de primaire verantwoordelijkheid voor de opgestelde en
gepresenteerde cijfers. De accountant dient deze te toetsen op getrouwheid en geeft
daarover een verklaring af
- Als de ondernemingsleiding kiest voor creative accounting, kan de account aan de bel
trekken of een beoordelingsmarge hanteren; het materialiteitsbegrip (of de beslissingen
die de gebruikers van de jaarrekening nemen, zouden kunnen worden beïnvloed door
eventuele afwijkingen in jaarrekeningposten)
• Iedere kleinigheid corrigeren, is niet kostenefficiënt
• Maar het materialiteitsbegrip kan ook misbruikt worden: zaken verdoezelen
- Bij fraude worden soms stukken voor de accountant achtergehouden -> de accountant
valt niks te verwijten
- Wanneer de accountant de adviseur / bedenker is van creative accounting -> mogelijk
wel terecht een verwijt. Maar: lastig om de hand te corrigeren waardoor je ook wordt
uitbetaald
Auteur: kritische vragen stellen
- Belanghebbenden (bijv. RvC) moeten vooral naar de wereld achter de cijfers kijken
- Stel kwantitatieve én kwalitatieve vragen
, Een vooruitblik: een groeiende behoefte aan andere rapportagevormen
- Naast de RvC zouden stakeholders antwoord moeten krijgen indien zij dit type vragen
stellen
- Of zelfs: ondernemingen die proactief informatie aan belanghebbenden verstrekken
• Volgens auteur zijn de bestaande bestuursverslagen en accountantsverklaringen
‘nietszeggend’
- Meer mensen steunen dit: allerlei oproepen om het anders te gaan doen
• Narrative reporting, telling stories
De balans is een momentopname van bezittingen, schulden en eigen vermogen, de winst- en
verliesrekening toont de opbrengsten en kosten over een periode, en het resultaat daarvan
(winst of verlies) vormt de koppeling tussen beide.
Pheijffer, M. (2009). De accountant: van ‘dominee tot koopman’, en weer terug.
De accountant vervult van oudsher een publieke taak, maar heeft tegenwoordig allerlei private
taken.
- Publieke taak: de wettelijke controle van de jaarrekening, het zijn van ‘vertrouwensman
van het maatschappelijk verkeer’ > dominee: ethiek en integriteit
• Brede opvatting: het verschaffen van zekerheid t.a.v. de opdrachtgever van de
accountant én aan anderen (derden), ‘algemeen belang’
- Private taak: commercialiseringsslag, bijv. advisering > koopman
• Kring van direct belanghebbenden is klein
- Terugslag: boekhoudschandalen rond 2000. De accountant moest de gedragsnormen
strikter naleven. Oftewel: van dominee tot koopman en daarna weer een stukje terug
Het ontstaan van het accountantsberoep en de publieke taak
- Pincoffs-affaire leidde tot een behoefte aan controle van buiten de onderneming
- Theodoor Limpberg: theoretische basis, de ‘Leer van het Gewekte Vertrouwen’: de
accountant is verplicht ‘om zijn arbeid zoo te verrichten, dat hij de verwachtingen, welke
hij bij den verstandigen leek opwekt, niet beschaamt: en, omgekeerd, de accountant
mag geen grootere verwachtingen opwekken dan door den verrichten arbeid
gerechtvaardigd wordt’
- Maatschappelijke, open verkeer vs. gesloten, private verkeer
De accountant wordt steeds commerciëler
- Sinds jaren ‘80
- Commercialiteit: continuïteit waarborgen door het maken van winst en opbouwen van
reserves
- De toename van de commercie binnen de accountancy is gepaard gegaan met erosie
van het vertrouwen
