Hoofdstuk 1
Introductie in Sociale Psychologie
1. Wat is Sociale Psychologie?
? Waarom hielpen mensen niet? (Recente voorbeelden?)
= bystander effect: de andere zal wel ingrijpen
+ hoe minder mensen hoe meer kans dat je helpt (uitzonderlijk gevaarlijk verhaal)
? Wanneer leidt initiatie tot hechte vriendschap in de nieuwe groep en wanneer niet?
= doop sanda dia: peer pressure
= dopen erger en erger: status verhogen
= cognitieve dissonantie: mensen gaan dingen ondergaan die ze eigenlijk niet willen
ondergaan, gewoon om bij een bepaalde groep te horen
Sociale invloed is het effect dat woorden, acties of de loutere aanwezigheid van andere
mensen hebben op onze gedachten, gevoelens, attitudes of gedrag.
Sociale psychologie wordt gedefinieerd als de wetenschappelijke studie van de manier
waarop de gedachten, gevoelens en handelingen van mensen worden beïnvloed door de
werkelijke of ingebeelde aanwezigheid van andere mensen.
invloed van andere kan door de manier dat mensen echt aanwezig zijn of ingebeeld
aanwezig zijn
Andere mensen kunnen ons beïnvloeden door
- directe pogingen tot overtuiging
- indirect door hun aanwezigheid en de overdracht van culturele waarden
EX1-2
gelijken trekken elkaar aan: dezelfde belangstellingen en intresses = minder ruzies
A = meedoen als het gevraagd wordt
B = meedoen zonder gevraagd te worden
1 = meedoen 2 = niet mee doen
effect van persoonlijkheid
(A1 - A2) + (B1-B2) /2 = kleiner effect (mensen denken groter)
effect van situatie
(A1 - B1) + (A2 - B2) /2 = groter effect = mensen denken dat persoonlijkheid belangrijker is
meer informatie (omstandigheden) wel iets doen
1
, Hoe kunnen we sociale invloed op andere manieren begrijpen?
NIET We kunnen sociale invloed begrijpen via journalisten, instant experts en sociale critici, maar dit is
niet wetenschappelijk
Sociale psychologie verschilt van filosofie omdat het een empirisch (gegevens) vakgebied is
WEL Sociale psychologie onderscheidt zich van andere sociale wetenschappen door de nadruk op de
interpretaties of persoonlijke opvattingen van mensen.
= de menselijke geest is geen machine (stimulus in en uit) maar het brein krijgt een stimulus en
doet daar iets mee = de interpretatie van het brein is heel belangrijk
= hoe gaan mensen de werkelijkheid construeren
< Mensen zijn zich niet altijd bewust van de oorsprong van hun gedachten of gedrag
veel processen die we niet kennen
bv. vooroordelen (samenwerken in groep maar andere hoort er niet bij)
(als je elke puls in je hersenen zou beseffen zou je gek worden)
► "Meer vertellen dan we kunnen weten"
Wanneer er een filosofische discussie is: wat is juist of niet?
1) Descartes → cartesiaanse filosofie (X/Y)
De werkelijkheid/informatie komt neutraal bij ons binnen, ons brein denkt erover na en zegt
dat is waar / niet waar?
2) Spinoza
Informatie komt binnen en ons brein zegt dat is waar, en dan later beseffen we dat is niet
waar (of dat het dan gewoon waar blijft).
→ Spinoza had gelijk: het woord “waar-neming” : voor waar aan nemen
► Gilbert (over het vormen van overtuigingen over de wereld)
experiment: Amerikaanse studenten moesten een indiaanse taal leren, dan kregen ze een
test (herkennen of dat dezelfde termen waren bij vergelijking met het engels, er waren
expres storingen om mensen te verstrooien) → verstrooiing = het is waar = spinoza
Sociale psychologie vergeleken met andere sociale wetenschappen?
bevindt zich ertussen!
sociologie: meer bezig met maatschappelijke instellingen, instituten en processen (regering)
sociale psychologie: brede maatschappelijke, economische, politieke en historische factoren
het individu in een sociale context en de algemene wetten of eigenschappen die
sociaal gedrag bepalen, ongeacht sociale klasse of cultuur.
persoonlijkheid psychologie: De focus ligt op individuele verschillen, gedefinieerd als de
aspecten van de persoonlijkheden van mensen die hen van anderen onderscheiden.
= fundamentele attributiefout: niet naar omgeving kijken
2
,2. De kracht van de situatie (sociale invloed)
Mensen zijn geneigd tot de fundamentele attributiefout, de neiging om de rol van
eigenschappen te overschatten en de rol van de situatie te onderschatten bij het bepalen
van iemands gedrag.
EX1-4
gezelschapspel: gemeenschapsspel - wall street spel
= de naam van het spel beïnvloedt of je gaat samenwerken of tegen elkaar
filmpje: mensen gedrag wijzigen door acteur in lift
Behaviorisme is een school in de psychologie die stelt dat om menselijk gedrag te
begrijpen, men alleen de versterkende eigenschappen van de omgeving hoeft te overwegen.
Sluit cognitie, denken, voelen of enig ander "vaag" mentalistisch concept uit.
Gestaltpsychologie is een school in de psychologie die het belang benadrukt van het
bestuderen van de subjectieve manier waarop objecten in de geest van mensen verschijnen,
in plaats van de objectieve fysieke eigenschappen van het object.
"het geheel is meer dan de som der delen"
bv. puntjes achter elkaar = we maken er een cirkel van
meer dan gwn de wereld waarnemen = we maken er iets van
als we van situaties iets verwachten denken we ook dat het er is (ook al is dat niet)
= Kurt Lewin paste Gestalt Principes toe op sociaal gedrag
→ ontstaan sociale psychologie
Naïef realisme is de neiging om te geloven dat je eigen standpunt de "waarheid" is
In een conflict geloof je dan gemakkelijk dat anderen ongelijk en bevooroordeeld zijn.
3
, 4. Waar komen opvattingen vandaan: Basis menselijke motieven
- Mensen hebben een primaire behoefte om zich goed te voelen over zichzelf (positief
zelfbeeld; zelfverheffing)
- zo accuraat mogelijk te zijn
→ allebei evolutionair → allebei vertekend beeld
zelfbeeld benadering (self esteem approach): behoefte om goed over onszelf te voelen
= evaluatie van een persoon van zijn eigen waarde (als goed, bekwaam en moreel).
Volgens de evolutionaire psychologie is zelfbeeld geworteld in de behoefte van een persoon
aan een positieve sociale reputatie, die nodig is voor samenwerking en dus overleving.
>< kan leiden tot vertekening van de werkelijkheid
► zware initiaties van studenten kunnen leiden tot meer waardering: om zich geen dwaas te
voelen, rechtvaardigen mensen hun beslissing door hun ervaring op een positieve manier te
vervormen.
De sociale cognitie benadering: De behoefte om accuraat te zijn
Sociale cognitie is hoe mensen over zichzelf en de sociale wereld denken.
vroeger waren mensen niet altijd accuraat waardoor de mensen met een verkeerde
blik uitsterven (bv als er een tijger is denken dat het een lieve kat is)
>< kan leiden tot problemen als we niet over alle informatie beschikken (info over voedsel)
1) We zijn vaak maar gedeeltelijk geïnformeerd over zaken, hierdoor maken we soms
fouten; niet genoeg info (bvb. info over eten)
>< onze verwachtingen zorgen ervoor dat we de werkelijkheid vervormen of zelfs
veranderen (self fulfilling prophecy) = in psychologie mensen steunen gaat helpen
2) Onze verwachtingen kunnen ervoor zorgen dat we fouten maken (je denkt dat een
persoon stom was = foute interpretatie, maar hierdoor gaat die ook gewoon stom
doen tegen jou in het echt) ⇒ self-fulfilling prophecy
concreet: denken dat iemand niet prettig is - je gedraagt je gemeen - die wordt onprettig
4
Introductie in Sociale Psychologie
1. Wat is Sociale Psychologie?
? Waarom hielpen mensen niet? (Recente voorbeelden?)
= bystander effect: de andere zal wel ingrijpen
+ hoe minder mensen hoe meer kans dat je helpt (uitzonderlijk gevaarlijk verhaal)
? Wanneer leidt initiatie tot hechte vriendschap in de nieuwe groep en wanneer niet?
= doop sanda dia: peer pressure
= dopen erger en erger: status verhogen
= cognitieve dissonantie: mensen gaan dingen ondergaan die ze eigenlijk niet willen
ondergaan, gewoon om bij een bepaalde groep te horen
Sociale invloed is het effect dat woorden, acties of de loutere aanwezigheid van andere
mensen hebben op onze gedachten, gevoelens, attitudes of gedrag.
Sociale psychologie wordt gedefinieerd als de wetenschappelijke studie van de manier
waarop de gedachten, gevoelens en handelingen van mensen worden beïnvloed door de
werkelijke of ingebeelde aanwezigheid van andere mensen.
invloed van andere kan door de manier dat mensen echt aanwezig zijn of ingebeeld
aanwezig zijn
Andere mensen kunnen ons beïnvloeden door
- directe pogingen tot overtuiging
- indirect door hun aanwezigheid en de overdracht van culturele waarden
EX1-2
gelijken trekken elkaar aan: dezelfde belangstellingen en intresses = minder ruzies
A = meedoen als het gevraagd wordt
B = meedoen zonder gevraagd te worden
1 = meedoen 2 = niet mee doen
effect van persoonlijkheid
(A1 - A2) + (B1-B2) /2 = kleiner effect (mensen denken groter)
effect van situatie
(A1 - B1) + (A2 - B2) /2 = groter effect = mensen denken dat persoonlijkheid belangrijker is
meer informatie (omstandigheden) wel iets doen
1
, Hoe kunnen we sociale invloed op andere manieren begrijpen?
NIET We kunnen sociale invloed begrijpen via journalisten, instant experts en sociale critici, maar dit is
niet wetenschappelijk
Sociale psychologie verschilt van filosofie omdat het een empirisch (gegevens) vakgebied is
WEL Sociale psychologie onderscheidt zich van andere sociale wetenschappen door de nadruk op de
interpretaties of persoonlijke opvattingen van mensen.
= de menselijke geest is geen machine (stimulus in en uit) maar het brein krijgt een stimulus en
doet daar iets mee = de interpretatie van het brein is heel belangrijk
= hoe gaan mensen de werkelijkheid construeren
< Mensen zijn zich niet altijd bewust van de oorsprong van hun gedachten of gedrag
veel processen die we niet kennen
bv. vooroordelen (samenwerken in groep maar andere hoort er niet bij)
(als je elke puls in je hersenen zou beseffen zou je gek worden)
► "Meer vertellen dan we kunnen weten"
Wanneer er een filosofische discussie is: wat is juist of niet?
1) Descartes → cartesiaanse filosofie (X/Y)
De werkelijkheid/informatie komt neutraal bij ons binnen, ons brein denkt erover na en zegt
dat is waar / niet waar?
2) Spinoza
Informatie komt binnen en ons brein zegt dat is waar, en dan later beseffen we dat is niet
waar (of dat het dan gewoon waar blijft).
→ Spinoza had gelijk: het woord “waar-neming” : voor waar aan nemen
► Gilbert (over het vormen van overtuigingen over de wereld)
experiment: Amerikaanse studenten moesten een indiaanse taal leren, dan kregen ze een
test (herkennen of dat dezelfde termen waren bij vergelijking met het engels, er waren
expres storingen om mensen te verstrooien) → verstrooiing = het is waar = spinoza
Sociale psychologie vergeleken met andere sociale wetenschappen?
bevindt zich ertussen!
sociologie: meer bezig met maatschappelijke instellingen, instituten en processen (regering)
sociale psychologie: brede maatschappelijke, economische, politieke en historische factoren
het individu in een sociale context en de algemene wetten of eigenschappen die
sociaal gedrag bepalen, ongeacht sociale klasse of cultuur.
persoonlijkheid psychologie: De focus ligt op individuele verschillen, gedefinieerd als de
aspecten van de persoonlijkheden van mensen die hen van anderen onderscheiden.
= fundamentele attributiefout: niet naar omgeving kijken
2
,2. De kracht van de situatie (sociale invloed)
Mensen zijn geneigd tot de fundamentele attributiefout, de neiging om de rol van
eigenschappen te overschatten en de rol van de situatie te onderschatten bij het bepalen
van iemands gedrag.
EX1-4
gezelschapspel: gemeenschapsspel - wall street spel
= de naam van het spel beïnvloedt of je gaat samenwerken of tegen elkaar
filmpje: mensen gedrag wijzigen door acteur in lift
Behaviorisme is een school in de psychologie die stelt dat om menselijk gedrag te
begrijpen, men alleen de versterkende eigenschappen van de omgeving hoeft te overwegen.
Sluit cognitie, denken, voelen of enig ander "vaag" mentalistisch concept uit.
Gestaltpsychologie is een school in de psychologie die het belang benadrukt van het
bestuderen van de subjectieve manier waarop objecten in de geest van mensen verschijnen,
in plaats van de objectieve fysieke eigenschappen van het object.
"het geheel is meer dan de som der delen"
bv. puntjes achter elkaar = we maken er een cirkel van
meer dan gwn de wereld waarnemen = we maken er iets van
als we van situaties iets verwachten denken we ook dat het er is (ook al is dat niet)
= Kurt Lewin paste Gestalt Principes toe op sociaal gedrag
→ ontstaan sociale psychologie
Naïef realisme is de neiging om te geloven dat je eigen standpunt de "waarheid" is
In een conflict geloof je dan gemakkelijk dat anderen ongelijk en bevooroordeeld zijn.
3
, 4. Waar komen opvattingen vandaan: Basis menselijke motieven
- Mensen hebben een primaire behoefte om zich goed te voelen over zichzelf (positief
zelfbeeld; zelfverheffing)
- zo accuraat mogelijk te zijn
→ allebei evolutionair → allebei vertekend beeld
zelfbeeld benadering (self esteem approach): behoefte om goed over onszelf te voelen
= evaluatie van een persoon van zijn eigen waarde (als goed, bekwaam en moreel).
Volgens de evolutionaire psychologie is zelfbeeld geworteld in de behoefte van een persoon
aan een positieve sociale reputatie, die nodig is voor samenwerking en dus overleving.
>< kan leiden tot vertekening van de werkelijkheid
► zware initiaties van studenten kunnen leiden tot meer waardering: om zich geen dwaas te
voelen, rechtvaardigen mensen hun beslissing door hun ervaring op een positieve manier te
vervormen.
De sociale cognitie benadering: De behoefte om accuraat te zijn
Sociale cognitie is hoe mensen over zichzelf en de sociale wereld denken.
vroeger waren mensen niet altijd accuraat waardoor de mensen met een verkeerde
blik uitsterven (bv als er een tijger is denken dat het een lieve kat is)
>< kan leiden tot problemen als we niet over alle informatie beschikken (info over voedsel)
1) We zijn vaak maar gedeeltelijk geïnformeerd over zaken, hierdoor maken we soms
fouten; niet genoeg info (bvb. info over eten)
>< onze verwachtingen zorgen ervoor dat we de werkelijkheid vervormen of zelfs
veranderen (self fulfilling prophecy) = in psychologie mensen steunen gaat helpen
2) Onze verwachtingen kunnen ervoor zorgen dat we fouten maken (je denkt dat een
persoon stom was = foute interpretatie, maar hierdoor gaat die ook gewoon stom
doen tegen jou in het echt) ⇒ self-fulfilling prophecy
concreet: denken dat iemand niet prettig is - je gedraagt je gemeen - die wordt onprettig
4
