Hoofdstuk 1
Wat is psychologie
Wat is psychologie?
• Psyche (ψυχή) = geest
• logie < logos (λόγος: woord, gedachte, rede) = gebied van studie
Wat is het NIET?
⇏ Lekenpsychologie
- Volkspsychologie “iedereen weet toch dat …”
- Gezond verstand, intuïtie, … = advies geven aan vrienden
- Speculeren over de menselijke aard
⇏ Pseudopsychologie
- Niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als wetenschappelijke
waarheid voordoen
bv. grafologie: handtekening, kleuren profielen = groepen vormen op persoonlijkheid
Wat is het WEL?
⇒ Psychologie is de wetenschap van het gedrag en de mentale processen
- Het externe gedrag wordt bestudeerd
- De gedrags evidentie wordt gebruikt om de mentale of interne processen te begrijpen
die aan dat gedrag ten grondslag liggen
- extern is een uiting van het interne
meetbaar - extern (gedrag) → onmeetbaar - intern (hersenen) bv. intelligentie
Geschiedenis
“Psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis” – Ebbinghaus
Lang verleden Korte geschiedenis
Wortels in filosofie Officiële start 1879 met oprichting
Nadenken over menselijke geest 1e psychologisch laboratorium
‘hoe gaan mensen met elkaar om’ Wundt: Eerste onderzoek experimenten
Waarom zo laat?
o Wetenschappelijke studie van de geest vergde verandering in mensbeeld
o Van immateriële ziel naar studieobject
o Van filosofisch nadenken over de werking van de geest tot onderzoek van de geest in de
traditie van de natuurwetenschappen
1
,1. Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben: Filosofie
Oud-Griekse filosofen 500-400 v.C. (Aristoteles)
• Dualisme Plato = geest en lichaam staan apart (2 entiteiten)
• Geocentrisme = aarde middelpunt (mens belangrijkste en middelpunt)
• Universum geschapen voor mens
• Mens = enig wezen dat universum en rol van mens in het universum kan begrijpen via
rede (nadenken, intellect)
• Kennis = product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
T.e.m. 15e eeuw
• Vertaling van Griekse geschriften door theologen
• God (Bijbel) staat garant voor de waarheid = kerk zorgt voor wetenschap
• Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
Oude wijsheden (religieuze ideeën) blijken niet correct → wetenschappelijke revolutie
o Katalysator: Copernicus’ heliocentrisme = bedreigend
o Nieuwe kennis: Reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met
Islamitische en Chinese geleerden → sneeuwbaleffect: meer en meer kennis
• Klassieke religieuze ideeën maken plaats voor modern wetenschappelijk denken
• Kennis = product van wetenschappelijke studie = observatie en experimenten
Rationalisme 17e eeuw (Descartes)
• Waarheid kan enkel achterhaald worden dmv rede
o Je kan aan alles twijfelen, behalve aan dat je twijfelt
o ‘Cogito ergo sum’ = ik denk dus ik ben
• Nativisme
o Sommige kennis is aangeboren, kennis breidt zich uit door daarop verder te
bouwen via de rede
• Dualisme
o Lichaam als machine, kan wetenschappelijk onderzocht worden
“the mind-body problem”
• Toepassing wetenschappelijk onderzoek op mens, weliswaar nog enkel op lichaam
• Kennis = product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten
2
,Empirisme 17e-18e eeuw
• Hobbes, Locke, Hume
• Kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen = leerervaringen
o geest = tabula rasa
o kennis door observatie => associaties: dingen aan elkaar linken
bv. grijze wolken → regen
• Ook geest kan wetenschappelijk onderzocht worden
• Kennis = product van ervaring
↓↓↓
Nature vs. nurture
Rationalisme vs.empirisme
Eigenschappen bepaald door aanleg (nature) of omgevingsfactoren (nurture)?
3
, 2. Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben: Evolutietheorie
19e eeuw: Darwin
• Succesvolle voortplanting bij kenmerken aangepast aan omgeving
• Mens is ook onderhevig aan dit process, net zoals dieren
• Als mensen product zijn van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op
wetenschappelijke manier, net zoals dieren
• Maatschappij is eindelijk klaar om menselijke geest te beschouwen als studie-object dat
kan bestudeerd worden op wetenschappelijke wijze
(mens staat wel op de hoogste trap en is beter dan dier)
4
Wat is psychologie
Wat is psychologie?
• Psyche (ψυχή) = geest
• logie < logos (λόγος: woord, gedachte, rede) = gebied van studie
Wat is het NIET?
⇏ Lekenpsychologie
- Volkspsychologie “iedereen weet toch dat …”
- Gezond verstand, intuïtie, … = advies geven aan vrienden
- Speculeren over de menselijke aard
⇏ Pseudopsychologie
- Niet-onderbouwde psychologische aannamen die zich als wetenschappelijke
waarheid voordoen
bv. grafologie: handtekening, kleuren profielen = groepen vormen op persoonlijkheid
Wat is het WEL?
⇒ Psychologie is de wetenschap van het gedrag en de mentale processen
- Het externe gedrag wordt bestudeerd
- De gedrags evidentie wordt gebruikt om de mentale of interne processen te begrijpen
die aan dat gedrag ten grondslag liggen
- extern is een uiting van het interne
meetbaar - extern (gedrag) → onmeetbaar - intern (hersenen) bv. intelligentie
Geschiedenis
“Psychologie heeft een lang verleden maar een korte geschiedenis” – Ebbinghaus
Lang verleden Korte geschiedenis
Wortels in filosofie Officiële start 1879 met oprichting
Nadenken over menselijke geest 1e psychologisch laboratorium
‘hoe gaan mensen met elkaar om’ Wundt: Eerste onderzoek experimenten
Waarom zo laat?
o Wetenschappelijke studie van de geest vergde verandering in mensbeeld
o Van immateriële ziel naar studieobject
o Van filosofisch nadenken over de werking van de geest tot onderzoek van de geest in de
traditie van de natuurwetenschappen
1
,1. Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben: Filosofie
Oud-Griekse filosofen 500-400 v.C. (Aristoteles)
• Dualisme Plato = geest en lichaam staan apart (2 entiteiten)
• Geocentrisme = aarde middelpunt (mens belangrijkste en middelpunt)
• Universum geschapen voor mens
• Mens = enig wezen dat universum en rol van mens in het universum kan begrijpen via
rede (nadenken, intellect)
• Kennis = product van rede, goddelijke ingeving, intuïtie
T.e.m. 15e eeuw
• Vertaling van Griekse geschriften door theologen
• God (Bijbel) staat garant voor de waarheid = kerk zorgt voor wetenschap
• Kennis = vanuit het geloof de mens proberen te begrijpen via de rede
Wetenschappelijke revolutie 16e eeuw
Oude wijsheden (religieuze ideeën) blijken niet correct → wetenschappelijke revolutie
o Katalysator: Copernicus’ heliocentrisme = bedreigend
o Nieuwe kennis: Reformatie, boekdrukkunst, ontdekkingsreizen, contact met
Islamitische en Chinese geleerden → sneeuwbaleffect: meer en meer kennis
• Klassieke religieuze ideeën maken plaats voor modern wetenschappelijk denken
• Kennis = product van wetenschappelijke studie = observatie en experimenten
Rationalisme 17e eeuw (Descartes)
• Waarheid kan enkel achterhaald worden dmv rede
o Je kan aan alles twijfelen, behalve aan dat je twijfelt
o ‘Cogito ergo sum’ = ik denk dus ik ben
• Nativisme
o Sommige kennis is aangeboren, kennis breidt zich uit door daarop verder te
bouwen via de rede
• Dualisme
o Lichaam als machine, kan wetenschappelijk onderzocht worden
“the mind-body problem”
• Toepassing wetenschappelijk onderzoek op mens, weliswaar nog enkel op lichaam
• Kennis = product van aangeboren ideeën en via rede afgeleide inzichten
2
,Empirisme 17e-18e eeuw
• Hobbes, Locke, Hume
• Kennis komt tot stand via zintuiglijke ervaringen = leerervaringen
o geest = tabula rasa
o kennis door observatie => associaties: dingen aan elkaar linken
bv. grijze wolken → regen
• Ook geest kan wetenschappelijk onderzocht worden
• Kennis = product van ervaring
↓↓↓
Nature vs. nurture
Rationalisme vs.empirisme
Eigenschappen bepaald door aanleg (nature) of omgevingsfactoren (nurture)?
3
, 2. Ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben: Evolutietheorie
19e eeuw: Darwin
• Succesvolle voortplanting bij kenmerken aangepast aan omgeving
• Mens is ook onderhevig aan dit process, net zoals dieren
• Als mensen product zijn van evolutie, kan men hun gedrag bestuderen op
wetenschappelijke manier, net zoals dieren
• Maatschappij is eindelijk klaar om menselijke geest te beschouwen als studie-object dat
kan bestudeerd worden op wetenschappelijke wijze
(mens staat wel op de hoogste trap en is beter dan dier)
4
