Taalontwikkeling stoornissen
Deel 1) Taalstoornissen bij kinderen: begripsbepaling
1.1) Definities
Er zijn verschillende definities van een specifieke TOS in omloop. In vrijwel al deze definities komen twee aspecten
terug:
- Een achterstand in de taalverwerving.
- Geen duidelijke verklaring voor deze achterstand.
Taalstoornis = als de taalontwikkeling beduidend achterblijft of negatief afwijkt van het normale verloop van het
taalverwervingsproces. Er is sprake van een interindividuele variatie en sociale varieteit.
1.2) Primair of secundair
Primair spraak-taalprobleem (8%) Secundair spraak-taalprobleem (2%)
Factor die Probleemgebied waaruit dit
belemmerend voort kan komen
werkt
VSTO Gestoorde spraak-en taalontwikkeling
Luisteren Verminderde gehoorscherpte
Sociale deprivatie
Neuropscychiatrsiche ziektebeelden
‘ziek zijn’
Kinderafasie OD
Motorische Anatomische afwijking aan de
Beperkte taalaanbod: Komt zelfden voor. Bij kinderen met een beheersing spraakorganen
voldoende aangeboren taalvermogen, maar een beperkt
Trage motorische rijping
taalaanbod, verloopt de woordenschatontwikkeling trager. Dat halen Neurologische ziektebeelden
ze in wanneer ze naar school gaan.
Primaire spraak-en taalontwikkelingsproblemen: omvat
vertraagde spraak- en taalontwikkeling en gestoorde spraak- en
Contactname Neuropsychiatrische ziektebeelden
taalontwikkeling. Deze laatste wordt opgedeeld in kinderafasie en Sociale deprivatie
ontwikkelingsdysfasie. ‘ziek zijn’
Vertraagde spraak- en taalontwikkeling (VSTO): Kinderen
waarbij de taalontwikkeling later op gang komt dan verwacht =>
achterstand t.o.v. leeftijdsgenoten.
Algemeen Mentale retardatie
leervermogen Sociale deprivatie
Oorzaak: minder goede taalaanleg, meer tijd nodig om gelijk niveau
te bereiken.
Er zijn verschillende vormen, kinderen met enkel een achterstand op spraakontwikkeling of enkel taalproductie, andere
taalbegrip en taalproductie. Meestal is therapie voldoende om de achterstand weg te werken.
Gestoorde spraak- en taalontwikkeling (STOS): hardnekkiger en moeilijker te behandelen.
a) Kinderafasie: Door hersenletsel beschadiging v/d taalgebieden => terugval in de taalontwikkeling (vb. Jana)
Herstel: andere hersengebieden nemen functie van de beschadigde gebieden over. Afh. van de locatie
en omvang van de hersenbeschadiging al dien niet hardnekkige kenmerken van de taalontwikkeling stoornis.
b) Ontwikkelingsdysfasie (OD): Geen aantoonbaar hersenletsel, en komt vaker voor dan kinderafasie.
Een zeer hardnekkig aangeboren taalontwikkeling probleem, meestal onmogelijk om met een
aangepaste behandeling weg te werken. Kinderen met OD leren wel spreken, maar zullen altijd problemen blijven
ondervinden. (vb. Piet)
1
,Zeer ernstige vertraging neigt naar een stoornis.
Grens tussen taalachterstand en taalstoornis loopt een beetje in elkaar over.
1.3) Vertraging of stoornis
1.4) Voorbijgaand/persisterend?
Grote variaties wat betreft taalaanvang en tempo van taalverwerving.
grote kans op spontane inhaalbeweging
tijdelijk temporiseren
Ruime marges nemen voor definiëring van ‘normaal’
Onderzoek van Bishop & Edmundson (1987)
Aard van de taalstoornis 4- Verbetering 5;6-jarigen Geen verbetering 5;6-jarigen
jarigen
Specifiek taalprobleem 44% 56%
Algehele vertraging 11% 89%
Vertraging Stoornis SLI:
Alle stappen uit de normale ontwikkeling Er zijn kenmerken die niet in een normale 44%
worden doorlopen ontwikkeling voorkomen van de
Harmonische ontwikkeling Disharmonische ontwikkeling 4-
De vaardigheden worden later dan normaal De ontwikkeling verloopt anders en zeer
jarigen
verworven moeizaam
is
Door extra bezig te zijn met het kind kan de Een stoornis lost niet vanzelf op, er is altijd
achterstand ingehaald worden therapie nodig
Een zeer ernstige vertraging is ook een Er zijn gradaties in ernst
stoornis Zelfs bij een succesvolle behandeling blijven
er altijd restverschijnselen bestaan
verbeterd na 1,5 jaar
Alg. ontw. Achterstand: slechts 11% verbeterd na 1,5 jaar
Hoe jonger het kind hoe groter de kans de follow up best scoort.
Deel 2) Het belang van volgen, signaleren en screenen van taalontwikkeling
Rekening houden met leeftijd waarop moedertaal moet worden aangeleerd (kritische gevoelige
leerperiode)
2
, Wanneer situeert dat zich = eerste 7 levensjaren. Hersenen zijn heel flexibel
op dat moment.
Tweerichtingsverkeer: Wisselwerking tussen externe modulariteiten en taalontwikkeling.
Het vergroten van de taalachterstand zo goed mogelijk willen tegengaan. Door tijdig in
te grijpen.
2.1) Taalstoornissen en de gevolgen daarvan voor het kind
Geleidelijk aan zien ontstaan naarmate het kind ouder wordt, en het zich manifesteert.
1. Gedrag en sociale-emotionele ontwikkeling:
- Teruggetrokken om niet te moeten praten = geen contact zoeken.
- Boos of ontmoedigd worden wanneer anderen hen niet begrijpen of zijn anderen niet begrijpen.
- Sneller slachtoffer van pesten (minder verbaal verdedigen.
- Minder sociale interactie.
- Minder snel gevoelens uiten = emotionele problemen.
- Moeilijk om een gesprek te voeren (vraag niet begrijpen) vb. Bij heb je gegeten? Spaghe; begrijpen het
figuurlijk niet => ongepast reageren).
2. Cognitieve ontwikkeling en schoolse prestaties
- Moeite om zich iets voor te stellen bij een uitleg over wat bv. Een woestijn is. => visueel
beeldmateriaal!
= Probleem met auditieve verwerking.
Info wordt meestal gegeven via gesproken of geschreven taal => kinderen met OD missen veel
informatie => achterstand opbouwen op cognitief en schools vlak.
- Problemen met onthouden en reproduceren van verbale info. (Bv. Liedjes, versjes, definities).
- Problemen met onthouden van samengestelde instructies. (Bv. Ga naar p. 24 en maak oef. 12)
- Problemen met hoog tempo van gesproken taal (Te veel gesproken info in korte tijd) => Niet meer
kunnen volgen; toch proberen volgen (=heel vermoeiend).
- Problemen met lessen zonder visuele steun (Bv. Geschiedenis).
- Problemen met aanleren van taalregels (Bv. Onderwerp vinden met getalproef = moeilijk als kind
zinnen vormt als “De jongen in de tuin spelen”).
- Problemen met redeneren, planning, organisatie en opeenvolging van gebeurtenissen. Innerlijk denken is
moeilijk (Eerst… dan… en dan…).
Deel 3) Indeling van taalstoornissen
3.1) Internationale indeling en terminologie
1. ICIDH: International Classification of Impairment, Disability and Handicap (WHO, 1995)
Wereld gezondheids organisatie: meten van resultaten moet samenhangen met de doelstellingen.
Minimumvereiste behandeling=positieve veranderingen in de situatie van de patiënt als gevolg van de therapie.
Goed systeem waarmee de toestand van een persoon beschreven kan worden.
Doel: veranderingen zichtbaar maken.
1980: International Classification of Impairment, Disability and Handicap (ICIDH)
Maes, 1994:
Ziekte (disease): organisch
Stoornis (impairment): exteriorisatie
Beperking (disability): objectivering
Handicap (handicap): socialisering
Enderby, 1997: twee voordelen:
Definities vergemakkelijken de communicatie tussen verschillende hulpverleners.
Verschillende behandelingsdoelen kunnen in de aandacht komen.
3
Deel 1) Taalstoornissen bij kinderen: begripsbepaling
1.1) Definities
Er zijn verschillende definities van een specifieke TOS in omloop. In vrijwel al deze definities komen twee aspecten
terug:
- Een achterstand in de taalverwerving.
- Geen duidelijke verklaring voor deze achterstand.
Taalstoornis = als de taalontwikkeling beduidend achterblijft of negatief afwijkt van het normale verloop van het
taalverwervingsproces. Er is sprake van een interindividuele variatie en sociale varieteit.
1.2) Primair of secundair
Primair spraak-taalprobleem (8%) Secundair spraak-taalprobleem (2%)
Factor die Probleemgebied waaruit dit
belemmerend voort kan komen
werkt
VSTO Gestoorde spraak-en taalontwikkeling
Luisteren Verminderde gehoorscherpte
Sociale deprivatie
Neuropscychiatrsiche ziektebeelden
‘ziek zijn’
Kinderafasie OD
Motorische Anatomische afwijking aan de
Beperkte taalaanbod: Komt zelfden voor. Bij kinderen met een beheersing spraakorganen
voldoende aangeboren taalvermogen, maar een beperkt
Trage motorische rijping
taalaanbod, verloopt de woordenschatontwikkeling trager. Dat halen Neurologische ziektebeelden
ze in wanneer ze naar school gaan.
Primaire spraak-en taalontwikkelingsproblemen: omvat
vertraagde spraak- en taalontwikkeling en gestoorde spraak- en
Contactname Neuropsychiatrische ziektebeelden
taalontwikkeling. Deze laatste wordt opgedeeld in kinderafasie en Sociale deprivatie
ontwikkelingsdysfasie. ‘ziek zijn’
Vertraagde spraak- en taalontwikkeling (VSTO): Kinderen
waarbij de taalontwikkeling later op gang komt dan verwacht =>
achterstand t.o.v. leeftijdsgenoten.
Algemeen Mentale retardatie
leervermogen Sociale deprivatie
Oorzaak: minder goede taalaanleg, meer tijd nodig om gelijk niveau
te bereiken.
Er zijn verschillende vormen, kinderen met enkel een achterstand op spraakontwikkeling of enkel taalproductie, andere
taalbegrip en taalproductie. Meestal is therapie voldoende om de achterstand weg te werken.
Gestoorde spraak- en taalontwikkeling (STOS): hardnekkiger en moeilijker te behandelen.
a) Kinderafasie: Door hersenletsel beschadiging v/d taalgebieden => terugval in de taalontwikkeling (vb. Jana)
Herstel: andere hersengebieden nemen functie van de beschadigde gebieden over. Afh. van de locatie
en omvang van de hersenbeschadiging al dien niet hardnekkige kenmerken van de taalontwikkeling stoornis.
b) Ontwikkelingsdysfasie (OD): Geen aantoonbaar hersenletsel, en komt vaker voor dan kinderafasie.
Een zeer hardnekkig aangeboren taalontwikkeling probleem, meestal onmogelijk om met een
aangepaste behandeling weg te werken. Kinderen met OD leren wel spreken, maar zullen altijd problemen blijven
ondervinden. (vb. Piet)
1
,Zeer ernstige vertraging neigt naar een stoornis.
Grens tussen taalachterstand en taalstoornis loopt een beetje in elkaar over.
1.3) Vertraging of stoornis
1.4) Voorbijgaand/persisterend?
Grote variaties wat betreft taalaanvang en tempo van taalverwerving.
grote kans op spontane inhaalbeweging
tijdelijk temporiseren
Ruime marges nemen voor definiëring van ‘normaal’
Onderzoek van Bishop & Edmundson (1987)
Aard van de taalstoornis 4- Verbetering 5;6-jarigen Geen verbetering 5;6-jarigen
jarigen
Specifiek taalprobleem 44% 56%
Algehele vertraging 11% 89%
Vertraging Stoornis SLI:
Alle stappen uit de normale ontwikkeling Er zijn kenmerken die niet in een normale 44%
worden doorlopen ontwikkeling voorkomen van de
Harmonische ontwikkeling Disharmonische ontwikkeling 4-
De vaardigheden worden later dan normaal De ontwikkeling verloopt anders en zeer
jarigen
verworven moeizaam
is
Door extra bezig te zijn met het kind kan de Een stoornis lost niet vanzelf op, er is altijd
achterstand ingehaald worden therapie nodig
Een zeer ernstige vertraging is ook een Er zijn gradaties in ernst
stoornis Zelfs bij een succesvolle behandeling blijven
er altijd restverschijnselen bestaan
verbeterd na 1,5 jaar
Alg. ontw. Achterstand: slechts 11% verbeterd na 1,5 jaar
Hoe jonger het kind hoe groter de kans de follow up best scoort.
Deel 2) Het belang van volgen, signaleren en screenen van taalontwikkeling
Rekening houden met leeftijd waarop moedertaal moet worden aangeleerd (kritische gevoelige
leerperiode)
2
, Wanneer situeert dat zich = eerste 7 levensjaren. Hersenen zijn heel flexibel
op dat moment.
Tweerichtingsverkeer: Wisselwerking tussen externe modulariteiten en taalontwikkeling.
Het vergroten van de taalachterstand zo goed mogelijk willen tegengaan. Door tijdig in
te grijpen.
2.1) Taalstoornissen en de gevolgen daarvan voor het kind
Geleidelijk aan zien ontstaan naarmate het kind ouder wordt, en het zich manifesteert.
1. Gedrag en sociale-emotionele ontwikkeling:
- Teruggetrokken om niet te moeten praten = geen contact zoeken.
- Boos of ontmoedigd worden wanneer anderen hen niet begrijpen of zijn anderen niet begrijpen.
- Sneller slachtoffer van pesten (minder verbaal verdedigen.
- Minder sociale interactie.
- Minder snel gevoelens uiten = emotionele problemen.
- Moeilijk om een gesprek te voeren (vraag niet begrijpen) vb. Bij heb je gegeten? Spaghe; begrijpen het
figuurlijk niet => ongepast reageren).
2. Cognitieve ontwikkeling en schoolse prestaties
- Moeite om zich iets voor te stellen bij een uitleg over wat bv. Een woestijn is. => visueel
beeldmateriaal!
= Probleem met auditieve verwerking.
Info wordt meestal gegeven via gesproken of geschreven taal => kinderen met OD missen veel
informatie => achterstand opbouwen op cognitief en schools vlak.
- Problemen met onthouden en reproduceren van verbale info. (Bv. Liedjes, versjes, definities).
- Problemen met onthouden van samengestelde instructies. (Bv. Ga naar p. 24 en maak oef. 12)
- Problemen met hoog tempo van gesproken taal (Te veel gesproken info in korte tijd) => Niet meer
kunnen volgen; toch proberen volgen (=heel vermoeiend).
- Problemen met lessen zonder visuele steun (Bv. Geschiedenis).
- Problemen met aanleren van taalregels (Bv. Onderwerp vinden met getalproef = moeilijk als kind
zinnen vormt als “De jongen in de tuin spelen”).
- Problemen met redeneren, planning, organisatie en opeenvolging van gebeurtenissen. Innerlijk denken is
moeilijk (Eerst… dan… en dan…).
Deel 3) Indeling van taalstoornissen
3.1) Internationale indeling en terminologie
1. ICIDH: International Classification of Impairment, Disability and Handicap (WHO, 1995)
Wereld gezondheids organisatie: meten van resultaten moet samenhangen met de doelstellingen.
Minimumvereiste behandeling=positieve veranderingen in de situatie van de patiënt als gevolg van de therapie.
Goed systeem waarmee de toestand van een persoon beschreven kan worden.
Doel: veranderingen zichtbaar maken.
1980: International Classification of Impairment, Disability and Handicap (ICIDH)
Maes, 1994:
Ziekte (disease): organisch
Stoornis (impairment): exteriorisatie
Beperking (disability): objectivering
Handicap (handicap): socialisering
Enderby, 1997: twee voordelen:
Definities vergemakkelijken de communicatie tussen verschillende hulpverleners.
Verschillende behandelingsdoelen kunnen in de aandacht komen.
3
