Inleiding psychologie
College 1: Grondslagen van de psychologie
Groene stof moet je kennen voor tentamen
Blauwe stof moet je niet kennen voor tentamen
Psychologie: een samenstelling uit de Griekse woorden ziel en woord, gedachte, rede – of
zielkunde is de academische discipline die zich bezighoudt met het innerlijk leven en het
gedrag van mensen.
Gaat over hoe gedrag van individuen gemotiveerd is (waarom doet deze persoon
dit?) en de direct waarneembare (omgevingsfactoren), de privaat toegankelijke
(motieven, wensen, meningen/attitudes, gedachten, herinneringen) en onbewuste
processen toestanden die hierbij een rol spelen.
Direct waarneembare aspecten: kun je waarnemen en meten
- Agressief gedrag, reactietijd
Privaat toegankelijk: is alleen kenbaar voor de persoon, niet voor anderen
- Boosheid, verdriet, jaloezie
Onbewuste processen: is niet kenbaar voor de persoon en anderen
- Impliciete stereotypen, klassiek geconditioneerde responsen
Wilhelm Wundt (1832-1920)
- Eerste psychologisch laboratorium in 1879
- Onderzoek naar waarneming en
waarnemingsdrempels
- Methode: introspectie (vraag proefpersonen naar
ervaring)
William James (1842 -1910)
- Onderzoek naar emoties
- Emotie = verandering in het lichaam
- Facial feedback hypothese
Voel je je sip? Probeer te lachen!
Emotie is immers lichamelijke verandering
,3 uitgangspunten moderne psychologie:
1. Fysieke veroorzaking van gedrag
2. Gedrag/ psychische processen worden gevormd door ervaring
3. De machinerie voor gedachten en gedrag (d.w.z. brein, lichaam) is vormgegeven
door natuurlijke selectie
Fysieke veroorzaking van gedrag
- Tot 17e eeuw: mens bestaat uit lichaam (stoffelijk) en ziel (onstoffelijk).
- De ziel beïnvloedt het lichaam.
- Maar hoe dan?
René Descartes*
- Dieren hebben geen ziel (alleen fysieke oorzaken)
- Dus alles wat zowel dieren als mensen doen heeft een fysieke
oorzaak!
- Dieren hebben geen gedachten, dus die komen uit de ziel
- ‘the ghost in the machine’ (Gilbert Ryle)
- Maar: hoe communiceren ziel en lichaam dan?
- Antwoord: in de pijnappelklier
- N.B.: dit is flauwekul^
Fysieke veroorzaking volgens Descartes:
Zintuigelijke waarneming -> naar de ziel -> verwerkt de stimulus -> ziel initieert actie en
stuurt spieren aan.
Thomas Hobbes (1588-1679)*
- Er is geen ziel, alleen maar materie
- Materialisme
- Probleem: is een gedachte ook materie?
Nee? Dan heb je nog steeds een probleem (zie
Descartes)
Ja? Dan moet je gedachten en gevoelens dus
vanuit materie kunnen verklaren (Maar hoe dan?)
*Onderzoek: reflexen
Alle gedrag (ook breinmechanismen) zijn reflexen
*Lokalisatie van functies in het brein
- Schade aan bepaalde delen van het brein resulteert in
selectieve uitval
- Bijvoorbeeld gebieden van Broca en Wernicke voor taal
,Algemeen geaccepteerd idee: gevoelens, gedachten etc. hebben fysieke oorzaken
Waarom is dat belangrijk voor de psychologie?
Maakt het mogelijk psychologische processen empirisch te onderzoeken
Gedrag wordt gevormd door ervaring
- Brits empirisme (o.a. Locke, Berkeley en Hume)
- Kennis en gedachten worden gevormd door sensorische ervaring
- John Locke: mens komt als een onbeschreven blad (‘Tabula Rasa’) ter wereld…
- …en worden geheel gevormd door ervaring
Tegenovergestelde van empirisme = nativisme
Nativisme: veel van bepalende menselijke gedachten en motieven zijn aangeboren
- A priori kennis: aangeboren kennis
- A posteriori kennis: aangeleerde kennis
Debat is nog steeds erg actueel: Nature vs. nurture debat!
- Bijv. is goed kunnen voetballen aangeboren of een kwestie van veel trainen?
Tegenwoordig geloven we dat het allebei een beetje waar is
Brein en lichaam zijn vormgegeven door natuurlijke selectie
- Evolutie: survival of the fittest
- Fysieke eigenschappen erf je want hebben overlevingswaarde
- Dit geldt ook voor bepaalde gedragingen (want hebben een fysieke oorzaak, zie punt
1)
- Verdriet, lachen, boosheid hebben overlevingswaarde
- En zijn dus (deels) erfelijk (zie college 2)
- Charles Darwin: the origin of species.
Twee andere belangrijke bijdragen van Darwin:
1. Mensen zijn dieren
2. Nadruk op functie van gedrag (vgl. ecologische psychologie)
Mensen hebben geen bijzondere eigenschappen
Belang van functie: wat is het nut van boos zijn, verdrietig zijn etc.?
Implicatie: soms kun je gedrag begrijpen door naar de functie ervan te kijken
, Iedereen is psycholoog…
- Iedereen maakt voor het verklaren van eigen/andermans gedrag gebruik van ideeën
over mentale toestanden, motieven en hun relatie met gedrag
- Gebaseerd op ervaring (met jezelf of anderen) en dingen die ‘algemeen bekend’
worden verondersteld
- Belangrijk deze te onderscheiden van wetenschappelijke psychologie
3 potentiële valkuilen
1. Folk psychology
2. Gebruik van hypothetische constructen
3. Gebruik van metaforen
Folk Psychology
Folk psychology of common sense psychology: mensen verklaren gedrag van zichzelf en
anderen door bepaalde mentale kenmerken aan hen toe te schrijven
- Emoties, wensen, stemmingen, pijn, gedachten
We hebben vaak impliciete theorieën over emoties, wensen etc. van onszelf en anderen.
Voorbeelden:
- Verdriet moet je niet opkroppen, daar word je somber van
- Als je 4 keer achter elkaar verliest neemt het vertrouwen van het team af
Soms zijn dergelijke aannames en ideeën juist, vaak ook niet
- Zie college 7: het snelle denksysteem (Daniel Kahneman)
- Zie college 9: attributiefouten
Wel zijn ze vaak bruikbaar: het stelt ons in staat je eigen gedrag te analyseren en
veranderen, met anderen te communiceren, gedrag te anticiperen etc.
Hypothetische constructen
- Kun je zwaartekracht zien?
- Kun je angst zien?
- Zwaartekracht is een hypothetisch construct (HC):
Het is niet direct waarneembaar
Bezit een aantal veronderstelde eigenschappen (zwaartekracht geeft objecten
gewicht)
Je kunt de consequenties zien van het hypothetisch ding of proces (appels
vallen van bomen)
We gebruiken het om observeerbare dingen mee verklaren (appels vallen van
bomen door de zwaartekracht)
- Angst is een hypothetisch construct:
Het is niet direct waarneembaar (waar zit angst?)
Bezit een aantal veronderstelde eigenschappen (angst zorgt voor verhoogde
hartslag)
College 1: Grondslagen van de psychologie
Groene stof moet je kennen voor tentamen
Blauwe stof moet je niet kennen voor tentamen
Psychologie: een samenstelling uit de Griekse woorden ziel en woord, gedachte, rede – of
zielkunde is de academische discipline die zich bezighoudt met het innerlijk leven en het
gedrag van mensen.
Gaat over hoe gedrag van individuen gemotiveerd is (waarom doet deze persoon
dit?) en de direct waarneembare (omgevingsfactoren), de privaat toegankelijke
(motieven, wensen, meningen/attitudes, gedachten, herinneringen) en onbewuste
processen toestanden die hierbij een rol spelen.
Direct waarneembare aspecten: kun je waarnemen en meten
- Agressief gedrag, reactietijd
Privaat toegankelijk: is alleen kenbaar voor de persoon, niet voor anderen
- Boosheid, verdriet, jaloezie
Onbewuste processen: is niet kenbaar voor de persoon en anderen
- Impliciete stereotypen, klassiek geconditioneerde responsen
Wilhelm Wundt (1832-1920)
- Eerste psychologisch laboratorium in 1879
- Onderzoek naar waarneming en
waarnemingsdrempels
- Methode: introspectie (vraag proefpersonen naar
ervaring)
William James (1842 -1910)
- Onderzoek naar emoties
- Emotie = verandering in het lichaam
- Facial feedback hypothese
Voel je je sip? Probeer te lachen!
Emotie is immers lichamelijke verandering
,3 uitgangspunten moderne psychologie:
1. Fysieke veroorzaking van gedrag
2. Gedrag/ psychische processen worden gevormd door ervaring
3. De machinerie voor gedachten en gedrag (d.w.z. brein, lichaam) is vormgegeven
door natuurlijke selectie
Fysieke veroorzaking van gedrag
- Tot 17e eeuw: mens bestaat uit lichaam (stoffelijk) en ziel (onstoffelijk).
- De ziel beïnvloedt het lichaam.
- Maar hoe dan?
René Descartes*
- Dieren hebben geen ziel (alleen fysieke oorzaken)
- Dus alles wat zowel dieren als mensen doen heeft een fysieke
oorzaak!
- Dieren hebben geen gedachten, dus die komen uit de ziel
- ‘the ghost in the machine’ (Gilbert Ryle)
- Maar: hoe communiceren ziel en lichaam dan?
- Antwoord: in de pijnappelklier
- N.B.: dit is flauwekul^
Fysieke veroorzaking volgens Descartes:
Zintuigelijke waarneming -> naar de ziel -> verwerkt de stimulus -> ziel initieert actie en
stuurt spieren aan.
Thomas Hobbes (1588-1679)*
- Er is geen ziel, alleen maar materie
- Materialisme
- Probleem: is een gedachte ook materie?
Nee? Dan heb je nog steeds een probleem (zie
Descartes)
Ja? Dan moet je gedachten en gevoelens dus
vanuit materie kunnen verklaren (Maar hoe dan?)
*Onderzoek: reflexen
Alle gedrag (ook breinmechanismen) zijn reflexen
*Lokalisatie van functies in het brein
- Schade aan bepaalde delen van het brein resulteert in
selectieve uitval
- Bijvoorbeeld gebieden van Broca en Wernicke voor taal
,Algemeen geaccepteerd idee: gevoelens, gedachten etc. hebben fysieke oorzaken
Waarom is dat belangrijk voor de psychologie?
Maakt het mogelijk psychologische processen empirisch te onderzoeken
Gedrag wordt gevormd door ervaring
- Brits empirisme (o.a. Locke, Berkeley en Hume)
- Kennis en gedachten worden gevormd door sensorische ervaring
- John Locke: mens komt als een onbeschreven blad (‘Tabula Rasa’) ter wereld…
- …en worden geheel gevormd door ervaring
Tegenovergestelde van empirisme = nativisme
Nativisme: veel van bepalende menselijke gedachten en motieven zijn aangeboren
- A priori kennis: aangeboren kennis
- A posteriori kennis: aangeleerde kennis
Debat is nog steeds erg actueel: Nature vs. nurture debat!
- Bijv. is goed kunnen voetballen aangeboren of een kwestie van veel trainen?
Tegenwoordig geloven we dat het allebei een beetje waar is
Brein en lichaam zijn vormgegeven door natuurlijke selectie
- Evolutie: survival of the fittest
- Fysieke eigenschappen erf je want hebben overlevingswaarde
- Dit geldt ook voor bepaalde gedragingen (want hebben een fysieke oorzaak, zie punt
1)
- Verdriet, lachen, boosheid hebben overlevingswaarde
- En zijn dus (deels) erfelijk (zie college 2)
- Charles Darwin: the origin of species.
Twee andere belangrijke bijdragen van Darwin:
1. Mensen zijn dieren
2. Nadruk op functie van gedrag (vgl. ecologische psychologie)
Mensen hebben geen bijzondere eigenschappen
Belang van functie: wat is het nut van boos zijn, verdrietig zijn etc.?
Implicatie: soms kun je gedrag begrijpen door naar de functie ervan te kijken
, Iedereen is psycholoog…
- Iedereen maakt voor het verklaren van eigen/andermans gedrag gebruik van ideeën
over mentale toestanden, motieven en hun relatie met gedrag
- Gebaseerd op ervaring (met jezelf of anderen) en dingen die ‘algemeen bekend’
worden verondersteld
- Belangrijk deze te onderscheiden van wetenschappelijke psychologie
3 potentiële valkuilen
1. Folk psychology
2. Gebruik van hypothetische constructen
3. Gebruik van metaforen
Folk Psychology
Folk psychology of common sense psychology: mensen verklaren gedrag van zichzelf en
anderen door bepaalde mentale kenmerken aan hen toe te schrijven
- Emoties, wensen, stemmingen, pijn, gedachten
We hebben vaak impliciete theorieën over emoties, wensen etc. van onszelf en anderen.
Voorbeelden:
- Verdriet moet je niet opkroppen, daar word je somber van
- Als je 4 keer achter elkaar verliest neemt het vertrouwen van het team af
Soms zijn dergelijke aannames en ideeën juist, vaak ook niet
- Zie college 7: het snelle denksysteem (Daniel Kahneman)
- Zie college 9: attributiefouten
Wel zijn ze vaak bruikbaar: het stelt ons in staat je eigen gedrag te analyseren en
veranderen, met anderen te communiceren, gedrag te anticiperen etc.
Hypothetische constructen
- Kun je zwaartekracht zien?
- Kun je angst zien?
- Zwaartekracht is een hypothetisch construct (HC):
Het is niet direct waarneembaar
Bezit een aantal veronderstelde eigenschappen (zwaartekracht geeft objecten
gewicht)
Je kunt de consequenties zien van het hypothetisch ding of proces (appels
vallen van bomen)
We gebruiken het om observeerbare dingen mee verklaren (appels vallen van
bomen door de zwaartekracht)
- Angst is een hypothetisch construct:
Het is niet direct waarneembaar (waar zit angst?)
Bezit een aantal veronderstelde eigenschappen (angst zorgt voor verhoogde
hartslag)
